Tọa đàm: Góp ý các dự thảo văn kiện Đại hội XIV "Xây dựng giai cấp nông dân vững mạnh toàn diện bước vào kỷ nguyên mới"

Từ ngày 15/10, dự thảo các Văn kiện Đại hội XIV của Đảng chính thức được đưa ra để lấy ý kiến góp ý của đại biểu Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các đoàn thể nhân dân, cán bộ, đảng viên và nhân dân. Theo đánh giá, dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV đã thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược, tư duy phát triển toàn diện và khát vọng đổi mới mạnh mẽ của Đảng trong giai đoạn mới.

Dự thảo Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương thực hiện Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đặt “tam nông” vào tâm trục phát triển: Hoàn thiện thể chế cho nông nghiệp số – xanh – tuần hoàn, linh hoạt sử dụng đất lúa theo hiệu quả, nâng cấp kinh tế tập thể/hợp tác xã, cùng các chỉ tiêu nông thôn mới ở chuẩn cao hơn.

Thực hiện chỉ đạo của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tại Công văn số 2787 về việc đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền lấy ý kiến góp ý các Dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng, hôm nay, Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt tổ chức tọa đàm trực tuyến, với chủ đề: “Góp ý cho các dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng cộng sản Việt Nam: Xây dựng giai cấp nông dân vững mạnh toàn diện để bước vào kỷ nguyên mới”.

Tọa đàm nhằm tổng hợp các ý kiến, kiến nghị của đại diện Hội đoàn thể, các chuyên gia góp ý cho Dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, nhất là những vấn đề phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong kỷ nguyên mới.

Dự Tọa đàm trực tuyến hôm nay có:

- Ông Hoàng Tùng, Phó Trưởng ban Công tác nông dân, Trung ương Hội Nông dân Việt Nam.

- Chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy.

- Ông Nguyễn Trần Lâm, Chuyên gia tư vấn của Quỹ Nông nghiệp Liên hợp quốc (IFAD).

9:32 Ba đột phá so với các văn kiện trước đây

Nói về những những đột phá mới trong văn kiện trình ĐH Đảng lần thứ XIV, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn, Chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy nhấn mạnh:

Tôi đọc kĩ trong dự thảo báo cáo chính trị thì thấy rằng, nông nghiệp – nông dân – nông thôn được gói gọn trong 180 chữ, mang tính xúc tích, tính khái quát rất cao. Trong đó, tôi nhận thấy có 3 điểm đột phá về nông nghiệp – nông dân – nông thôn.

Một là nông nghiệp xanh: Hàm ý cả về giá trị nhân văn cho tới bảo vệ môi trường.

Hai là số hoá trong sản xuất nông nghiệp, số hoá chuyển đổi và số hoá trong truy xuất nguồn gốc: Điều này hàm ý hướng vào trục nông sản xuất khẩu, thay đổi kiến thức nghề nghiệp của nông dân theo hướng chuyên nghiệp hoá để nông sản ngày càng mang tính cạnh tranh cao, giúp gia tăng giá trị gia tăng, đưa nông dân trở thành những người nông dân chuyên nghiệp, làm cánh kéo tổ chức sản xuất, cánh kéo giá trị nông sản, tăng tính liên kết và cuối cùng là tăng thu nhập của nông dân. Tôi đánh giá rất cao về ý này, nếu không số hoá thì không xuất khẩu bền vững được.

Thứ ba, đó là dự thảo văn kiện xác định nông dân là trung tâm của phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới.

Tôi cho đó là 3 tính đột phá của dự thảo văn kiện so với các văn kiện trước đây.

9:42 Sáu nhiệm vụ trọng tâm và 2 phong trào cốt lõi của Hội NDVN

Dự thảo báo cáo chính trị nhận định: "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội được tổ chức, sắp xếp lại, bảo đảm hoạt động thống nhất, hiệu quả, phát huy sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Các phong trào thi đua yêu nước được triển khai tích cực, có tác dụng lan toả sâu rộng...", làm rõ hơn nhận định này, ông Hoàng Tùng – Phó Trưởng ban Công tác Nông dân chia sẻ:

Phát huy vai trò chủ thể của nông dân Đại hội nhiệm kỳ 2023-2028 của Hội Nông dân Việt Nam đã xác định những chủ trương lớn và nhiệm vụ trọng tâm mang tính đột phá, tạo thành kim chỉ nam cho mọi hoạt động của Hội.

Thứ nhất, phải xây dựng tổ chức Hội trong sạch, vững mạnh.

Thứ hai, cần xây dựng người nông dân Việt Nam toàn diện, nâng cao chất lượng toàn diện cho hội viên.

Thứ ba, cốt lõi nhất là phát huy vai trò chủ thể, điều này rất phù hợp với bối cảnh Đại hội hiện tại.

Thứ tư, phải đẩy mạnh được các hoạt động tư vấn, hỗ trợ nông dân, bởi đây là hoạt động hết sức quan trọng, giúp nông dân tìm được từ đầu vào đến đầu ra cho sản xuất.

Thứ năm, tham gia xây dựng Đảng và chính quyền.

Thứ sáu là tham gia đảm bảo quốc phòng an ninh, đẩy hợp tác quốc tế và đối ngoại nhân dân. Xuất phát từ các chủ trương lớn đó, Hội Nông dân tiếp tục đẩy mạnh và làm sâu sắc thêm hai phong trào lớn đã triển khai rộng khắp trên cả nước.

Phong trào đầu tiên là "Nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững". Phong trào này được Hội Nông dân Việt Nam tổ chức phát động từ năm 1989, đến nay tên gọi chỉ thay đổi từ "xóa đói giảm nghèo" thành "giảm nghèo" để phù hợp hơn.

Phong trào này có hai vế:

Vế thứ nhất, thi đua sản xuất giỏi, đã trở thành một nét đẹp, là động lực để mọi nông dân mong muốn trở thành tấm gương, điển hình.

Vế thứ hai, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo, đang trở thành một trong những tiêu chí rất quan trọng đối với người nông dân hiện đại, yêu cầu họ ngoài công việc của gia đình hay doanh nghiệp còn phải giúp đỡ cộng đồng, cùng cộng đồng giàu lên.

Phong trào thứ hai là "Nông dân tham gia xây dựng nông thôn mới". Trong đó, nông dân là trung tâm với những điển hình tiên tiến trong việc góp công, góp của, đặc biệt là góp đất để làm đường, làm cho nông thôn đẹp hơn, sạch sẽ hơn. Bên cạnh đó, nhân dân còn tham gia bảo vệ môi trường để đạt được 19 tiêu chí mới.

Cuối cùng, Hội Nông dân đặc biệt quan tâm đến việc tham gia đảm bảo quốc phòng an ninh. Nhiều mô hình hay đã xuất hiện, ví dụ như nông dân ở đường biên tham gia dọn dẹp, phát quang để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, đã trở thành thói quen hàng ngày. Hoặc những phong trào như "tiếng gõ mõ an ninh" ở cơ sở, nơi mọi người dân cùng nhau bảo vệ an ninh trật tự cho địa bàn.

Với 6 nhiệm vụ trọng tâm và 2 phong trào xương sống, cốt lõi, Hội Nông dân Việt Nam đang khẳng định vai trò tiên phong, xây dựng người nông dân không chỉ là người sản xuất mà còn là chủ thể kiến tạo nên sự phát triển bền vững của nông nghiệp, nông dân và nông thôn trong nhiệm kỳ mới.

10:0 Nông nghiệp còn nhiều điểm nghẽn

Trong dự thảo báo cáo chính trị trình Đại hội XIV, có khẳng định: Nông nghiệp từng bước phát triển theo hướng sinh thái, xanh, tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao, nâng cao chất lượng, hiệu quả, tiếp tục phát huy vai trò "trụ đỡ" trong nền kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Xây dựng nông thôn mới đạt nhiều kết quả nổi bật, thay đổi cơ bản diện mạo nông thôn và nâng cao đời sống người dân. Khu vực dịch vụ, du lịch phục hồi và phát triển nhanh; kinh tế biển tiếp tục phát triển. Nhiều mô hình sản xuất kinh doanh mới được hình thành, tạo tiền đề thuận lợi cho phát triển lực lượng sản xuất mới.

Là một chuyên gia trong lĩnh vực này, ông Nguyễn Trần Lâm phân tích: Trước hết muốn nói về điểm nghẽn thì nói thành công trước, thành công của nền kinh tế chúng ta nói chung và trong nông nghiệp nói riêng trong 20 - 30 năm vừa rồi là rất lớn.

Chúng ta đã nằm trong top 15 nước xuất khẩu nông sản, hay giảm nghèo đa chiều cũng cho thấy thành công lớn, chúng ta đã giảm 58% hộ nghèo năm 1993 xuống hiện chỉ còn khoảng 4,6% năm 2024, một thành công rất lớn. Nông dân hiện cũng đã trở thành chủ thể quan trọng, trong thực hiện chính sách.

Tuy nhiên, điểm nghẽn vẫn còn khá nhiều, điểm nghẽn là từ nội tại con người liên quan đến nhận thức, tư duy, năng lực, sự tham gia, nội tại của cán bộ hay nông dân thôi, năng lực thể hiện trong bối cảnh mới số hóa, thì số hóa thế nào, tôi cho đây là những điểm nghẽn cần phải chú ý tới.

Tôi ví dụ chúng tôi làm dự án về rừng ở Tây Nguyên, cán bộ chuyên gia thấy thiếu cơ sở dữ liệu, dữ liệu trong ngành nào, kinh tế hóa, xanh hay gì thì chúng ta đều đang yếu ở mảng này. Tiếp theo là điểm nghẽn về đất đai tài nguyên suy thoái, chúng ta nói kinh tế xanh tuần hoàn thì đất, khí, rừng, khí hậu là qan trọng nhưng những tài nguyên này thì đang bị suy thoái. Chúng ta sản xuất nhiêu lên nhưng đất lại giảm đi, hiện chúng ta chỉ còn khoảng 10,3 triệu ha đất để kinh doanh thôi và đất cũng giảm chất lượng, hạ tầng còn có nhiều rào cản lớn.

Cuối cùng tôi muốn đề cập đến là chính sách, chúng ta còn phải bàn thêm nhưng sơ qua thì văn kiện đại hội lần này đang đề cập nhiều, nhưng cần thực hiện hóa, thể chế hóa, trong bối cảnh 2 cấp như này, tư tỉnh xuống xã phải như thế nào…

10:7 Nông dân là chủ thể của quá trình phát triển nông nghiệp

Ngay từ những năm đầu của cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, trong đó nông dân là lực lượng to lớn nhất”. Đảng đã nhiều lần nhấn mạnh: “Nông dân là chủ thể của quá trình phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới”. Điều này cũng được thể hiện rõ trong trong dự thảo các văn kiện lần này.

Phân tích rõ hơn về vấn đề trên, ông Hoàng Trọng Thủy cho rằng: văn kiện thể hiện rất rõ những quan điểm mới với tầm nhìn đòi hỏi sự nâng cao lên toàn diện đối với giai cấp nông dân và tổ chức Hội Nông dân, đó chính là lấy phát triển để tạo ổn định… và ổn định để đẩy phát triển nhanh và bền vững.

Trước chúng ta nói rằng ổn định để phát triển cho nên có những vấn đề thiếu sự đột phá, xông pha tổ chức thực hiện sản xuất - có nghĩa anh phải bước ra khỏi “cái vòng”, thậm chí chấp nhận mất an toàn thì mới có cái nền tảng của sự đổi mới và sáng tạo. Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chính là dựa trên một điều “anh dám bước ra quỹ đạo phát triển mới” và nếu không đi vào quỹ đạo đó thì sẽ đứng ra ngoài lề của sự phát triển.

Liên quan đến thu hút kinh tế tư nhân, thu hút người tài và tổ chức, đoàn kết nông dân, ông Thủy cho rằng, trong khái niệm mới, Đảng xác định kinh tế tư nhân là một thành tố mới và điểm nghẽ của chúng ta là sự mất cân sứng giữa văn bản với thực tiễn diễn ra trong tổ chức thực hiện. Mất cân xứng nằm ở đầu tư cho nông nghiệp thấp nhưng rủi ro trong nông nghiệp lại cao. Đầu tư về mặt xã hội đạt 12%, ngân sách đầu tư 6%. Trong khi đó ở những nước phát triển nếu GDP nông nghiệp tăng 1% thì đầu tư cho 4%... như vậy, Việt Nam phải đảm bảo đầu tư cho nghiên 14-15%.

Điểm nghẽn thứ 2 sản xuất nhỏ nhưng thị trường lớn. Chuỗi cung ứng vẫn còn có lúc bị đứt gãy, chuỗi liên kết còn lỏng lẻo, hàng hóa vẫn chưa đáp ứng được tiêu chuẩn của các nước xuất khẩu. Thời gian vừa qua, từ khóa “xanh” đang được nhắc đến nhiều, trong đó, “rừng xanh”, “đồng xanh”, “biển xanh”… thậm chí có cả “người tiêu dùng xanh”, “người tiêu dùng xanh” nằm ở chính người nông dân tiêu dùng là nhiều và người nông dân chính là tác nhân đầu tiên trong chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị. “Tiêu dùng xanh” nó còn tạo ra giá trị nhân văn, tạo nên nền tảng đạo đức của người làm nghề nông. Vừa rồi, Trung ương Hội ND đang xây dựng Đề án trình Chính phủ về sản xuất thực phẩm an toàn, đảm bảo an ninh dinh dưỡng cho quốc gia. Vấn đề quan trọng nhất, tôi cho rằng phải xóa nghèo thông tin ở khu vực nông thôn và nông dân.

Bổ sung thêm những phân tích của ông Hoàng Trọng Thủy, ông Nguyễn Trần Lâm cho rằng: giải quyết điểm nghẽn từ nâng cao năng lực cho nông dân và đây là điểm nghẽn cần giải quyết đầu tiên hiện nay là từ nông dân và năng lực của nông dân, rồi tới cán bộ và chính sách.

Liên quan đến vai trò liên kết của người nông dân, phải xuất phát từ bản thân họ rồi ra tới cộng đồng, tới chính quyền xã, tỉnh. Hiểu nôm na đó chính là một chuỗi giá trị. Người nông dân cần có trình độ, năng lực nhận thức về thực phẩm, về văn hoá xanh thì mới cùng nhau phát triển được. Ví dụ hiện nay chúng tôi đang phối hợp với Oxfam xây dựng một số mô hình tổ hợp tác rất hay trong lĩnh vực cà phê, tôm ở Tây Nguyên và ĐBSCL, với đối tượng chính là phụ nữ.

Theo đó, các dự án hỗ trợ người phụ nữ nâng cao kiến thức và năng lực, tiếp đó chính người cán bộ nữ ấy tập huấn trở lại cho các thành viên của tổ hợp tác. Dần dần tổ hợp tác phát triển thành HTX, rồi trở thành công ty. Sự thành công của mô hình phụ thuộc hoàn toàn vào sự chủ động của người nông dân trong chuỗi liên kết.

10:14 Xây dựng hình ảnh người nông dân chuyên nghiệp cần 5 tiêu chí

“Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực” được xác định là động lực để phát triển cho giai đoạn tới. Để có chất lượng nguồn nhân lực chất lượng trong nông nghiệp, nông thôn theo ông Hoàng Tùng có 5 tiêu chí để xây dựng hình ảnh người nông dân chuyên nghiệp, đó là:

Thứ nhất, có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp nông nghiệp hiện đại, biết ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ số trong sản xuất, quản lý, tiêu thụ sản phẩm.

Thứ hai, có ý thức bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp xanh, hướng tới sản xuất sạch, tuần hoàn, giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thứ ba, có tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, mạnh dạn khởi nghiệp, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, tham gia hợp tác xã, tổ hợp tác để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế.

Thứ tư, có trình độ văn hóa, kỹ năng quản trị và năng lực hội nhập, nắm bắt được thông tin thị trường, tiêu chuẩn quốc tế, hướng tới sản xuất hàng hóa có thương hiệu, có truy xuất nguồn gốc.

Thứ năm, có ý thức công dân, trách nhiệm xã hội, tích cực tham gia các phong trào thi đua, đóng góp xây dựng nông thôn mới, đời sống văn hóa ở khu dân cư.

Để hình thành lực lượng nông dân chuyên nghiệp, thời gian tới Hội Nông dân Việt Nam sẽ tiếp tục đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng, tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động Hội và sản xuất nông nghiệp, đồng thời liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, hợp tác xã, viện, trường để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn.

Có thể nói, người nông dân chuyên nghiệp chính là chủ thể của nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững, là nhân tố trung tâm để thực hiện thành công mục tiêu "tam nông" trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

10:21 Bốn chuyển đổi quan trọng trong nông nghiệp

Trong giai đoạn phát triển mới, Dự thảo báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng xác định: Xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia là động lực chính và phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất; hoàn thiện thể chế phát triển gắn với thực hiện đồng bộ 4 chuyển đổi: Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực; thu hút, trọng dụng nhân tài, đẩy mạnh phát triển lực lượng sản xuất mới.

Đánh giá về các điểm mới nhất, điểm nhấn quan trọng nhất trong mô hình tăng trưởng mới cho giai đoạn tới được Đảng ta xác định trong Dự thảo các văn kiện; chuyên gia Hoàng Trọng Thủy cho rằng có 4 chuyển đổi: chuyển đổi xanh, chuyển đổi cơ cấu, chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi số, tất cả đều vô cùng quan trọng.

Cùng với kinh tế tư nhân là động lực quan trọng, và 4 chuyển là động lực chính, chúng ta sẽ có nhiều mục tiêu để làm. Với những chuyển đổi này càng làm rõ vài trò của nông dân, nông dân được đặt vào quỹ đạo mới, bởi nông nghiệp nông dân khi hội nhập thì muốn hay không chính là ở sản phẩm của nông dân làm ra, có sức cạnh tranh hay không, phải có 4 chuyển đổi này thì sản phẩm của nông dân mới cạnh tranh được về giá, về môi trường, về hình thức (đóng gói)… Vậy “4 chuyển” này chúng ta đã thấy trong thực tiễn chưa, tôi cho là đã dần thấy.

Tôi ví dụ lúa giảm phát thải chúng ta đang làm Nhật mua ngay, chúng ta bán lúa phát thải lại được giá, chưa kể nó còn là cánh kéo cho các sản phẩm sau này. Do vậy, 4 chuyển này không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn là hiệu quả về kinh tế, đảm bảo cho lời hứa của ta về giảm phát thảo nhà kính Cop 26 mà chúng ta đã cam kết, phải có 4 chuyển đổi này thì chúng ta mới thực hiện được. Do đó, kiến thức phải đi đầu, nông dân tiếp thu kiến thức mà không mở toang cánh cửa thì không thể làm được do đó nó thúc đẩy nông dân mở cánh của trí thức, nông dân trước đây không có kiến thức thì sợ, thì nay phải tư duy kiến thức, gắn nông dân, nông thôn vào sản xuất chuyên nghiệp hơn.

Thực tế càng đô thị hóa, thì người làm nông nghiệp bị già hóa càng cao, song với “4 chuyển” này thì chắc chắn nông dân sẽ thấy làm nông nghiệp hiệu quả hơn, hiệu quả thì người trẻ sẽ tự bước ra làm, nông nghiệp sẽ không bị già hóa nữa. Không có khoa học kỹ thuật, không có năng lượng, không thấy xanh thì người ta thấy khó, nhưng với 4 chuyển đổi này, kết hợp với công nhận thúc đẩy tư nhân nữa, tôi cho sẽ tạo ra đột phá, mong các bác nông dân tìm hiểu sâu hơn, biến ý tưởng của mình và kinh doanh của mình chuyển đổi tốt hơn, để bà con đứng trước gió không sợ gió, đứng trước biển ta không còn run nữa, có những sản phẩm tốt vươn tầm thế giới hơn.

10:28 Ưu tiên hoàn thiện các văn bản luật, chính sách

Đồng quan điểm với chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy, ông Nguyễn Trần Lâm nhấn mạnh: 4 chuyển đổi mà ông Hoàng Trọng Thuỷ vừa phân tích rất hay. Vừa rồi tôi có tham gia một dự án của tổ chức quốc tế làm tại miền Trung Tây Nguyên, bao gồm tập huấn cho nông dân về kiến thức, năng lực, trách nhiệm, sau đó người nông dân có năng lực tổ chức tự bán hàng.

Đó là dự án trồng cà phê trong bối cảnh mới tại vùng nguyên liệu, kết nối với doanh nghiệp tư nhân. Theo đó dự án đã thành lập một công ty nhỏ và vừa (gồm các tổ hợp tác, HTX), đưa sản phẩm bà con làm ra gồm mắc ca, cà phê vào TP. HCM để trực tiếp bán hàng. Tôi nghĩ đó là 1 mô hình mới thể hiện rất rõ bức tranh 4 đột phá mà ông Thuỷ vừa phân tích. Còn đối với những mục tiêu lớn cho giai đoạn tới như chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng xanh, sinh thái, tuần hoàn, theo chuỗi giá trị, có hiệu quả… mà dự thảo văn kiện đề ra, tôi cho rằng có rất nhiều giải pháp.

Song tôi xin đề xuất 5 giải pháp chính:

Một là hoàn thiện các văn bản luật; chính sách phải thay đổi, bao gồm các chính sách về đất đai, tài nguyên đất, nước, rừng,…

Hai là đẩy mạnh khoa học công nghệ;

Ba là quản lí tài nguyên, để tài nguyên không bị thất thoát, suy thoái.

Bốn là cần có cơ sở dữu liệu quản lí tốt, cùng với AI để có cách quản lí tốt, dự báo tốt hơn. Ví dụ nếu chúng ta có dữ liệu tốt thì sẽ giảm được tình trạng ùn tắc xe tải chở nông sản xuất khẩu ở cửa khẩu Lạng Sơn, giảm hẳn tình trạng nông sản bị thối hỏng phải quay về, giảm thiệt hại. Kể cả cháy rừng, suy giảm diện tích rừng cũng có thể căn cứ vào dữ liệu để dự báo, quản lí tốt hơn.

Cuối cùng, phải đề cao năng lực, trách nhiệm của người dân và cán bộ. Trong bối cảnh mới chính quyền 2 cấp, chúng tôi đi thăm nhiều địa phương thì nhận thấy cán bộ xã bây giờ bận lắm, kiêm 5 trong 1, vậy chúng ta làm thế nào để hài hoà? Chỉ có thể bằng cách nâng cao năng lực cho người dân và cán bộ, giúp họ có trách nhiệm, tự tin hơn trong công việc, kể cả làm các thủ tục đơn giản hoá và nhanh hơn. Trước đây chúng ta có mô hình PPP (công tư kết hợp) rất tốt, song bây giờ với bối cảnh mới, cần kết hợp thêm 1P, đó là sản xuất (Production). Tôi cho rằng áp dụng mô hình này tốt sẽ thoả mãn được các yêu cầu mục tiêu cho giai đoạn tới.

10:34 Hội Nông dân Việt Nam sẽ tập trung đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của các phong trào thi đua,

Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII xác định xây dựng giai cấp nông dân Việt Nam văn minh, phát triển toàn diện, có ý chí, tự lực, tự cường, khát vọng vươn lên là một định hướng rất quan trọng, thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Đảng ta về vai trò chủ thể của nông dân trong phát triển nông nghiệp, nông thôn và trong sự nghiệp xây dựng đất nước.

Phân tích về nhận định này, ông Hoàng Tùng chia sẻ: Trước tiên chúng ta phải khẳng định rõ ràng rằng: Giai cấp nông dân không chỉ là lực lượng sản xuất chủ yếu trong nông nghiệp mà còn là lực lượng chính trị - xã hội ở nông thôn, có vai trò trực tiếp trong việc giữ gìn ổn định chính trị, trật tự xã hội ở nông thôn, bảo đảm an ninh lương thực và góp phần quan trọng vào phát triển bền vững đất nước.

Do đó, việc phát huy vai trò, nâng cao vị thế của nông dân chính là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh mà Nghị quyết của Đảng đã đề ra. Trong giai đoạn tới, Hội Nông dân Việt Nam sẽ tập trung đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của các phong trào thi đua, hướng mạnh về cơ sở, lấy nhu cầu và lợi ích thiết thực của hội viên làm trung tâm. Các phong trào như “Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi”, “Nông dân tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, “Nông dân bảo vệ môi trường”... sẽ tiếp tục được triển khai sâu rộng, gắn với mục tiêu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững trong nông nghiệp.

Hiện tại Hội Nông dân Việt Nam đang có hơn 3,6 triệu hộ nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, đây là lực nòng cốt để Hội Nông dân khơi dậy khát vọng làm giàu, vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới của giai cấp nông dân. Về công tác giám sát và phản biện xã hội, thực hiện chủ trương của Đảng, Trung ương Hội Nông dân Việt Nam xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên. Hội sẽ tiếp tục hoàn thiện quy chế, làm rõ cơ chế phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt là trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp và tinh gọn bộ máy để nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát. Một nhiệm vụ rất quan trọng nữa của Hội theo tôi đó là bồi dưỡng, nâng cao năng lực cán bộ Hội Nông dân.

Thời gian tới các cấp Hội sẽ tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan để tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng giám sát cho cán bộ Hội các cấp. Bên cạnh đó, Hội Nông dân Việt Nam đã và đang nghiên cứu, thúc đẩy hình thành và nhân rộng các mô hình “tự quản – tự giám sát” trong cộng đồng nông thôn, qua đó tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa chính quyền và Nhân dân, phát huy dân chủ ở cơ sở, góp phần xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh từ cơ sở.

Có thể khẳng định, việc phát huy vai trò giai cấp nông dân Việt Nam trong giai đoạn mới không chỉ là nhiệm vụ riêng của Hội Nông dân mà còn là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, hướng tới mục tiêu xây dựng lớp nông dân có tri thức, có khát vọng, có năng lực hội nhập, thực sự là chủ thể của nền nông nghiệp hiện đại, xanh, bền vững và hội nhập quốc tế.

10:40 Cán bộ làm công tác giám sát, phản biện xã hội phải có năng lực, có tư duy

Chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy bày tỏ sự đồng tình với ý kiến của ông Hoàng Tùng. Theo đó, ông khẳng định: Về thực hiện công tác giám sát, phản biện xã hội, các cấp Hội Nông dân đã làm và có được những thành công lớn nhưng chưa được thường xuyên.

Một dấu ấn mạnh mẽ của Hội Nông dân trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người nông dân, đó là vào năm 2001, khi Hội đã kiến nghị Bộ Tài chính và Chính phủ dừng việc thu thuế thu nhập đối với nông dân sản xuất kinh doanh giỏi. Để khuyến khích nông dân có điều kiện phát triển kinh tế, ngay sau khi Đảng có cơ chế khoán mới trong nông nghiệp, năm 1989, Hội Nông dân đã phát động “Phong trào nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau xóa đói, giảm nghèo, làm giàu chính đáng” (nay là phong trào Nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững) đã trở thành phong trào cách mạng của nông dân thời kỳ đổi mới.

Năm 2001, Bộ Tài Chính có xây dựng văn bản trình Chính phủ về việc thu thuế thu nhập cá nhân của nông dân sản xuất kinh doanh giỏi. Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của nông dân, Hội Nông dân lập luận rằng người nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, tạo ra của cải vật chất, thu nhập còn chưa đáng bao nhiêu, nếu thu thuế sẽ triệt tiêu động lực sản xuất. Nhờ sự kiến nghị kịp thời và thuyết phục này, về sau Chính phủ đã đồng ý dừng lại. Đây là một hành động cụ thể cho thấy Hội Nông dân thực sự là người đại diện, bảo vệ quyền lợi cho giai cấp của mình.

Một dấu ấn của Hội Nông dân Việt Nam nữa đó là cơ quan ngôn luận của Hội là Báo Nông thôn Ngày nay đã thực hiện loạt bài “Một hạt thóc 40 khoản đóng góp”. Bài báo đã gây tiếng vang và chấn động lớn khi lần lượt bóc tách những khoản phí, lệ phí mà nông dân ở nhiều địa phương phải gánh.Loạt bài sau đó đoạt giải A Giải báo chí quốc gia, nhưng điều có ý nghĩa hơn với những nhà báo Nông thôn Ngày nay là “đôi vai” của người nông dân đã bớt nặng hơn bởi ngày 16/5/2007, sau khi chuyên đề “Một hạt thóc, 40 khoản đóng góp” kết thúc, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 154 miễn toàn bộ thuỷ lợi phí cho nông dân. Ngày 17/10/2007, Bộ Tài chính đề nghị Chính phủ bỏ 340 loại phí và lệ phí thu sai, trong đó có hàng chục khoản thu mà nông dân phải đóng.

Tôi nhất trí cao với anh Hoàng Tùng đó là cán bộ làm công tác giám sát, phản biện xã hội của chúng ta phải có năng lực, có tư duy và phải hiểu về nông nghiệp. Hội Nông dân Việt Nam phải có năng lực kết nối với các chuyên gia nhà khoa học, nhà làm chính sách sách và doanh nghiệp có trình độ giám sát, phản biện xã hội để cùng với Hội Nông dân bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người nông dân.

10:50 Quan điểm "Dân là gốc"luôn là sức mạnh

Nói về vấn đề "Dân là gốc" được đề cập trong các Dự thảo, ông Hoàng Tùng – Phó Trưởng ban Công tác Nông dân nhấn mạnh: Dự thảo Báo cáo chính trị đã thể hiện rất sâu sắc quan điểm “Dân là gốc”, khẳng định rõ vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân, trong đó nông dân là lực lượng đông đảo nhất, trực tiếp góp phần bảo đảm an ninh lương thực, ổn định chính trị, phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Đây là định hướng có ý nghĩa chiến lược lâu dài, cần tiếp tục được cụ thể hóa mạnh mẽ hơn nữa trong văn kiện Đại hội lần này.

Theo chúng tôi, để khẳng định rõ hơn vai trò trung tâm của nông dân trong phát triển nông nghiệp, nông thôn, trong Dự thảo Văn kiện nên nhấn mạnh thêm một số nội dung trọng tâm sau:

Thứ nhất, cần xác định rõ nông dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà là chủ thể tham gia hoạch định, tổ chức và giám sát việc thi hành chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn. Điều này đòi hỏi phải có cơ chế để tiếng nói của nông dân được lắng nghe, phản ánh đầy đủ trong các quyết sách của Nhà nước.

Thứ hai, bổ sung nội dung về phát triển lực lượng “nông dân chuyên nghiệp”, có tri thức, kỹ năng, bản lĩnh, tinh thần đổi mới sáng tạo, làm chủ khoa học – công nghệ, đặc biệt là trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Thứ ba, đề nghị văn kiện nhấn mạnh hơn vai trò của Hội Nông dân Việt Nam là tổ chức đại diện chính trị – xã hội của giai cấp nông dân, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nông dân; có cơ chế, điều kiện thuận lợi hơn để Hội thực hiện giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, chính quyền, góp phần phát huy dân chủ ở cơ sở.

Thứ tư, cần khẳng định việc bảo đảm quyền làm chủ và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân không chỉ là mục tiêu xã hội, mà còn là động lực phát triển bền vững của đất nước. Có thể nói, khi nông dân thực sự được đặt ở vị trí trung tâm của tiến trình phát triển, khi quyền và lợi ích của nông dân được tôn trọng và bảo đảm, thì đó cũng là lúc sức mạnh của “Dân là gốc” được hiện thực hóa sinh động nhất trong đời sống nông thôn Việt Nam.

10:53 Nâng cao tri thức, trách nhiệm của nông dân, tự tin tham gia vào thị trường nông sản toàn cầu

Trong nội dung về chức năng của Hội Nông dân Việt Nam trong phát triển kinh tế xã hội có một ý là “phối hợp và trực tiếp thực hiện”, theo ông Hoàng Trọng Thủy, chúng ta cần làm rõ hơn, đó là Hội phối hợp thực hiện cái gì?

Tôi cho rằng cần làm rõ 2 điểm: Bồi dưỡng đào tạo để nông dân có tri thức, đó là nền tảng của đổi mới sáng tạo. Vấn đề này Hội cần phải phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học Công nghệ, thậm chí cả Bộ Giáo dục đào tạo, tham gia vào phong trào cả nước cùng học tập.

Thứ 2 là nâng cao năng lực của người nông dân, gồm tập huấn nâng cao nhận thức, nâng cao năng lực và thay đổi hành vi. Đối với hộ sản xuất vừa và nhỏ, tổ nhóm, HTX chưa đủ điều kiện vươn lên làm giàu thì việc này càng quan trọng hơn bao giờ hết. Bởi vì nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi sẽ góp phần nâng cao đạo đức trách nhiệm của người nông dân trong sản xuất nông nghiệp an toàn. Vấn đề này, nếu chỉ nói về trách nhiệm của người nông dân thì chưa đủ, phải có trách nhiệm của cả những thành phần khác.

Ví dụ ngay cả các nhà khoa học khi nghiên cứu lấy mẫu đất, thường chỉ lấy mẫu 30% ở tầng đất trên, trong khi bao nhiêu năm chúng ta bón phân hoá học, thuốc trừ sâu, dư lượng nhiễm vào tầng dưới của đất, thì tại sao không lấy mẫu sâu hơn, toàn diện hơn? Nếu làm tốt hơn và trách nhiệm cao hơn thì chắc chắn nông dân sẽ sản xuất tốt hơn. Và để nâng cao trách nhiệm của người tham gia sản xuất, một là cần nâng cao đạo đức trách nhiệm, hai là phải trực tiếp thực hiện. Nông dân phải tham gia vào chuỗi gái trị ngành hàng. Khi chúng ta làm ra sản lượng cao và có chất lượng tốt thì nông nghiệp Việt Nam không chỉ dẫn dắt thị trường mà còn tham gia vào cả việc định hình thị trường nông sản toàn cầu, nông dân sẽ có cơ hội bước lên giàu có hơn.