Góp ý Văn kiện Đại hội XIV: Xây dựng nền tảng vững chắc từ chính lòng dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về vai trò nông dân

Ngay từ những năm đầu của cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, trong đó nông dân là lực lượng to lớn nhất.” Người coi nông dân không chỉ là đối tượng vận động, mà là chủ thể sáng tạo, là người làm nên lịch sử. Song trùng - Đảng ta luôn xác định liên minh công – nông – trí thức là nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó, nông dân giữ vị trí trung tâm về xã hội và sinh kế. Đảng đã nhiều lần nhấn mạnh: “Nông dân là chủ thể của quá trình phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và là trung tâm của công cuộc đổi mới ở nông thôn.”

Tuy nhiên, đến nay, quan điểm này mới dừng ở cấp nghị quyết chuyên đề; chưa được khẳng định rõ ràng, mang tầm chiến lược chính trị quốc gia trong Báo cáo Chính trị của Đại hội Đảng – văn kiện có giá trị định hướng lâu dài cho thể chế, chính sách và tổ chức bộ máy. Do vậy, việc bổ sung, tái khẳng định là yêu cầu tất yếu của lý luận và thực tiễn.

Cơ sở thực tiễn – vai trò chủ thể của nông dân trong sự nghiệp đổi mới

Ba thập kỷ đổi mới chứng minh, không có giai đoạn nào nông dân không đứng ở trung tâm của phát triển. Chính người nông dân là chủ thể của Khoán 10 – bước ngoặt lịch sử giải phóng sức sản xuất, đưa Việt Nam từ nước thiếu ăn trở thành một trong ba nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Chính bàn tay, khối óc và sự năng động của hàng chục triệu nông dân đã góp phần ổn định kinh tế – xã hội, đặc biệt trong những thời điểm đất nước khủng hoảng. Trong đại dịch Covid-19, khi các ngành khác đình trệ, nông nghiệp và người nông dân vẫn bền bỉ sản xuất, giữ vững “thế trận lương thực quốc gia”.

Sau 15 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (2010–2025): Hơn 75% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, nhiều địa phương đạt chuẩn nâng cao, kiểu mẫu; thu nhập bình quân khu vực nông thôn đạt trên 52 triệu đồng/năm (2024), tăng hơn 3,5 lần so với năm 2010; hàng vạn nông dân trở thành chủ thể hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ, trang trại, đóng vai trò tiên phong trong chuyển đổi số và kinh tế xanh. Điều đó chứng minh không có nông dân làm chủ, không có nông thôn mới thực chất.

Nhưng thực tiễn cũng cho thấy, ở nhiều nơi nông dân chưa thật sự được coi là chủ thể: chính sách còn áp đặt, quy hoạch chưa gắn với nhu cầu của dân, quyền tham gia của người nông dân còn hình thức. Vì vậy, nếu không khẳng định rõ “nông dân là chủ thể” trong văn kiện chính trị cao nhất của Đảng, thì tiến trình phát triển nông nghiệp – nông thôn dễ rơi vào tình trạng “nhà nước làm thay dân” hoặc “doanh nghiệp hóa quá mức” mà mất đi bản chất nhân dân của nó.

Vì sao cần khẳng định rõ “nông dân là chủ thể” trong Văn kiện Đại hội XIV?

Để chuyển từ tư duy bao cấp sang tư duy trao quyền, trong một thời gian dài, nông dân chủ yếu được coi là đối tượng thụ hưởng chính sách, chứ chưa thực sự được trao quyền làm chủ. Khẳng định “nông dân là chủ thể” là bước ngoặt tư duy chính trị, đặt người nông dân ở vị trí trung tâm của hoạch định, thực thi và giám sát chính sách và cơ chế vận hành mới:

Nông dân tham gia quyết định mô hình sản xuất, quy hoạch đất đai, hạ tầng, tín dụng, bảo hiểm nông nghiệp; được tiếp cận bình đẳng với tri thức, khoa học, chuyển đổi số và thị trường; trở thành đối tác của Nhà nước và doanh nghiệp, chứ không phải “mắt xích yếu” trong chuỗi giá trị. Khi người nông dân được trao quyền và trách nhiệm như vậy, họ không chỉ làm nông nghiệp, mà làm kinh tế nông nghiệp hiện đại, góp phần trực tiếp vào mục tiêu phát triển đất nước.

Để bảo đảm tính bền vững và công bằng xã hội trong quá trình phát triển: Chiếm gần 60% lực lượng lao động cả nước. Nếu nông dân không được hưởng lợi tương xứng, không có vị thế thực sự trong quá trình phát triển, mọi thành tựu công nghiệp hóa đều thiếu nền tảng xã hội bền vững.

Do vậy, khẳng định “nông dân là chủ thể” trong văn kiện Đại hội XIV chính là bảo đảm tính công bằng trong phân phối thành quả phát triển; ngăn chặn nguy cơ phân tầng xã hội giữa nông thôn – đô thị, giữa nông dân – doanh nghiệp; và tăng sức chống chịu xã hội trước các cú sốc toàn cầu như dịch bệnh, biến đổi khí hậu, khủng hoảng kinh tế.

Để phát huy sức mạnh sáng tạo, khởi nghiệp và đổi mới trong nông thôn, trong thời đại kinh tế số và chuyển đổi xanh, nông dân Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ: Hàng chục nghìn hộ nông dân đã ứng dụng công nghệ số, thương mại điện tử, nông nghiệp thông minh. Nhiều nông dân trẻ khởi nghiệp bằng mô hình tuần hoàn, sản phẩm OCOP, kinh tế sinh thái. Nông dân Việt Nam đã bước đầu tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, xuất khẩu trực tiếp qua nền tảng số. Khẳng định “nông dân là chủ thể” là động lực để cổ vũ, khích lệ tinh thần sáng tạo ấy, tạo nên làn sóng đổi mới từ cơ sở, đưa nông nghiệp Việt Nam lên trình độ văn minh, xanh và bền vững.

Hoàn thiện thể chế và vai trò của Hội Nông dân Việt Nam

Hội Nông dân Việt Nam là tổ chức chính trị – xã hội đại diện cho giai cấp nông dân, được xác định trong Hiến pháp và hệ thống chính trị. Khi khẳng định “nông dân là chủ thể”, đồng nghĩa với việc phải nâng cao vai trò, năng lực và quyền tham gia của Hội Nông dân trong phản biện chính sách, giám sát thực hiện, tổ chức sản xuất, hỗ trợ nông dân hội nhập. Xây dựng mối quan hệ Đảng - Nhà nước - Hội Nông dân - doanh nghiệp theo cơ chế đồng hành và hợp tác, không hành chính hóa. Về lâu dài, điều này góp phần hình thành một thể chế phát triển nông nghiệp - nông dân - nông thôn kiểu mới, có tính dân chủ, tự chủ và sáng tạo cao hơn.

Khẳng định “Nông dân là chủ thể trong quá trình phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới” trong Văn kiện Đại hội XIV sẽ chuyển đổi tư duy phát triển nông nghiệp – nông thôn từ “cho nông dân” sang “với nông dân và do nông dân làm chủ”, đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống bằng sức mạnh của hàng triệu bàn tay, khối óc người nông dân Việt Nam.

Đồng thời cũng thể hiện rõ bản chất nhân dân của Đảng, phù hợp với xu thế quốc tế coi con người là trung tâm và chủ thể của phát triển thì nông nghiệp bền vững, nông thôn mới giàu có - văn minh - hạnh phúc, và khát vọng Việt Nam hùng cường mới có nền tảng vững chắc từ chính lòng dân.

×