Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số: Nông nghiệp, người nông dân không thể đứng ngoài cuộc

Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, việc tìm kiếm các động lực tăng trưởng kinh tế "hai con số" trở nên cấp thiết, không chỉ mang tính chiến lược mà còn là hành động thực tiễn từ các thành phần kinh tế.

Các động lực chính thúc đẩy tăng trưởng GDP của Việt Nam hiện tập trung ở mảng công nghiệp, xây dựng, dịch vụ. Trong đó, nổi bật là các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, bán buôn - bán lẻ và tài chính.

Cùng với đó, ba trụ cột gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra cơ hội mới, tạo lực đẩy để Việt Nam tăng tốc và bứt phá trong kỷ nguyên số.

Hội thảo "Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026" diễn ra sáng 31/3 tại Hà Nội.

Năm 2026, ngành nông nghiệp đang hướng tới mục tiêu 75 tỷ USD với trọng tâm là chế biến sâu và xây dựng thương hiệu quốc gia, đây không chỉ là câu chuyện về những con số tỷ USD, mà là câu chuyện về bản lĩnh của người nông dân và doanh nghiệp Việt Nam.

Tại Hội thảo, các chuyên gia sẽ phân tích sâu cả bình diện kinh tế vĩ mô và vi mô trong bối cảnh thế giới biến động khó lường, từ chiến tranh Trung Đông đến những thay đổi trong cấu trúc thương mại toàn cầu.

Trọng tâm thảo luận sẽ xoay quanh các “nút thắt” của nền kinh tế như dư địa của các động lực truyền thống, vai trò của khoa học công nghệ, bài toán vốn và nâng cao năng lực khu vực kinh tế tư nhân.

Qua đó, các Hội thảo không chỉ nhận diện vấn đề mà còn hướng tới các khuyến nghị chính sách cụ thể. Đồng thời, ghi nhận các sáng kiến, kinh nghiệm thực tiễn, kế hoạch hành động từ doanh nghiệp nhằm góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, hướng tới phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030.

Hội thảo có sự tham gia của khoảng 200 đại biểu, gồm: Lãnh đạo TW Hội Nông dân Việt Nam; đại diện các Bộ ban ngành; AHLĐ Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT Thaibinh Seed; TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ Quốc gia; TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Ngiên cứu liến lược thương hiệu và cạnh tranh, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng; ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam; doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực,…

Trong đó, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách Tài chính Tiền tệ quốc gia sẽ trình bày tham luận trọng tâm và điều phối phiên thảo luận về động lực tăng trưởng.

Toàn cảnh Hội thảo sáng 31/3.

Cùng tham gia là TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ; TS Đặng Ngọc Đức, Viện trưởng Viện Công nghệ Tài chính (Đại học Đại Nam) và ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam; ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC);...

Một số doanh nghiệp gồm: Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT ThaiBinh Seed điều phối, với sự tham gia của ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư Bất động sản Toàn Cầu (GP Invest) kiêm Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam cùng đại diện nhiều doanh nghiệp lớn trong các lĩnh vực nông nghiệp, tài chính, hạ tầng và FDI.

Các đại biểu tham dự Hội thảo: Phó Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam - Bùi Thị Thơm, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo - Chủ tịch HĐQT ThaiBinh Seed, ông Phùng Hà -Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam (từ phải qua trái).

Toạ đàm được phát sóng trực tuyến trên báo điện tử Dân Việt và các nền tảng của báo điện tử Dân Việt. Sự kiện sẽ được phát sóng trực tuyến Báo điện tử Dân Việt (danviet.vn), kênh Youtube, fanpage của Báo điện tử Dân Việt tại địa chỉ: https://www.facebook.com/baodientu.

8:35 Nhà báo Nguyễn Văn Hoài, Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Hội NDVN, Tổng biên tập Báo NTNN/Dân Việt phát biểu khai mạc Hội thảo.

"Trong không khí phấn khởi của những ngày đầu xuân, báo Nông thôn Ngày nay/điện tử Dân Việt rất vinh dự được chủ trì tổ chức buổi hội thảo với chủ đề: "Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và Triển vọng kinh tế năm 2026". Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Hội nghị BCH Trung ương Đảng lần 2 vừa bế mạc, đã đặt ra những yêu cầu và đòi hỏi rất cao cho tăng trưởng kinh tế.

Tinh thần này đã được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: "Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng thấp, mà phải kiên định với mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững và thực chất". Đây không chỉ là thông điệp mang tính định hướng mà còn là lời hiệu triệu quyết liệt đối với các bộ, ban, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Năm 2026 mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước với nhiều kỳ vọng lớn lao và khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Trong bối cảnh đó, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số không chỉ là một chỉ tiêu định lượng mà còn là yêu cầu mang tính chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị cao nhằm đưa Việt Nam bứt phá, rút ngắn khoảng cách phát triển và tiến tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Nhà báo Nguyễn Văn Hoài, Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Hội NDVN, Tổng biên tập Báo NTNN/Dân Việt phát biểu khai mạc Hội thảo.

Thực tiễn cho thấy, những năm qua nền kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực: duy trì ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đảm bảo các cân đối lớn. Tuy nhiên, khi kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, xu hướng bảo hộ và đứt gãy chuỗi cung ứng vẫn tiềm ẩn rủi ro, các động lực truyền thống đang dần bộc lộ những giới hạn. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tìm kiếm, nuôi dưỡng và phát huy những động lực tăng trưởng mới mang tính bền vững và có khả năng lan tỏa cao.

Kính thưa quý vị, với vai trò là cơ quan ngôn luận của Trung ương Hội Nông dân Việt Nam, tiếng nói của giai cấp nông dân Việt Nam, báo Nông thôn Ngày nay và điện tử Dân Việt luôn nỗ lực thực hiện tốt nhiệm vụ thông tin tuyên truyền.

Bên cạnh công tác chuyên môn, hàng năm chúng tôi còn tổ chức hàng chục diễn đàn, hội thảo lớn về các sự kiện chính trị - kinh tế quan trọng, như: Hội nghị Thủ tướng đối thoại với nông dân; các diễn đàn Bộ trưởng Bộ Công Thương, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường lắng nghe nông dân nói; hay các diễn đàn kết nối tiêu thụ nông sản... Đây là nơi để cộng đồng doanh nghiệp, các ngành hàng, các hợp tác xã và người dân cùng đóng góp ý kiến, hiến kế nhằm góp phần tạo lập môi trường kinh doanh thông thoáng, gỡ bỏ các nút thắt rào cản, hỗ trợ kinh tế phát triển.

Thông qua hội thảo hôm nay, chúng tôi mong muốn tạo ra một diễn đàn trao đổi đa chiều và mang tính xây dựng cao. Tại đây, các nhà quản lý, chuyên gia kinh tế, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp sẽ cùng nhau phân tích sâu hơn về các động lực tăng trưởng mới, nhận diện rõ cơ hội và thách thức, đồng thời đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, góp phần lan tỏa tinh thần đổi mới và khát vọng phát triển của đất nước".

8:50 TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ Quốc gia

"Trước hết, tôi muốn nhấn mạnh rằng, tăng trưởng không phải là câu chuyện ngắn hạn. Đây là câu chuyện rất dài hạn, có thể đến 2040, 2090, thậm chí 2100. Chính vì vậy, Việt Nam chúng ta phải làm đồng thời hai việc: vừa đổi mới mô hình tăng trưởng để đạt tốc độ cao, đó là điều kiện cần; đồng thời phải đảm bảo tính bền vững, đó là điều kiện đủ. Tinh thần này cũng hoàn toàn phù hợp với bốn quan điểm mà Tổng Bí thư đã nêu tại Hội nghị Trung ương 2, gắn với Nghị quyết 66. Tôi xin nhấn mạnh lại một điểm cốt lõi: không đánh đổi. Chúng ta không thể đánh đổi tăng trưởng cao để lấy sự bất ổn.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ Quốc gia.

Về mô hình phát triển, Ngân hàng Thế giới có gợi ý mô hình “3i” cho các nước đang phát triển như Việt Nam, bao gồm:

• Thứ nhất là tăng đầu tư (investment)

• Thứ hai là nhập khẩu và hấp thụ công nghệ (infusion)

• Thứ ba là đổi mới sáng tạo (innovation)

Tuy nhiên, Việt Nam cần phải đi tắt đón đầu, tức là không đi tuần tự mà phải kết hợp đồng thời cả ba yếu tố này. Nếu đi tuần tự thì rất khó đạt được mục tiêu tăng trưởng cao và thu nhập cao vào năm 2045.

Phó Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Bùi Thị Thơm (ảnh bên phải) và Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT ThaiBinh Seed.

Về các động lực tăng trưởng, mô hình truyền thống của chúng ta gồm ba yếu tố chính: lao động, vốn và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP).

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy:

• Lao động đóng góp khoảng 6–10%

• Vốn đóng góp khoảng 35–40%

• TFP đóng góp khoảng 40–45%

Đối với Việt Nam, từ năm 1991 đến nay:

• Lao động đóng góp khoảng 1,4% đến 15%

• Vốn đóng góp khoảng 40–45%

• TFP đóng góp khoảng 45%, riêng năm ngoái là khoảng 47%

Như vậy, nếu muốn đạt tăng trưởng hai con số, chúng ta phải phát huy đồng thời cả ba yếu tố này, giống như một “kiềng ba chân”.

Các vị khách mời, đại biểu tham dự Hội thảo.

Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ vừa qua, chúng ta có một số chỉ tiêu chưa đạt. Đáng chú ý là:

• Năng suất lao động chỉ tăng khoảng 5,2–5,3%, trong khi yêu cầu mới là 8,5%

• Kinh tế số mới đóng góp khoảng 14%, trong khi mục tiêu là 20%, và đến năm 2030 là 30%

• Ngoài ra, chỉ số hạnh phúc của Việt Nam hiện đang xếp thứ 46 thế giới, mục tiêu đến 2030 là vào top 40

Đặc biệt, khu vực nông nghiệp – nơi có năng suất lao động thấp nhất – cần được cải thiện mạnh mẽ. Hiện nay nông nghiệp tăng trưởng khoảng 3,5–4%, nhưng để đóng góp cho mục tiêu hai con số, cần nâng lên khoảng 4,5–5%.

Về giải pháp, tôi cho rằng trọng tâm là nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp. Để làm được điều này, chúng ta cần tập trung vào 5 yếu tố:

1. Khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo

2. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao o Hiện có 16 triệu công nhân nhưng phần lớn thiếu kỹ năng o Có 1,6 triệu thanh niên nông thôn đang thất nghiệp

3. Nâng cao hiệu quả thị trường và phân bổ nguồn lực

4. Phát triển hạ tầng, giảm chi phí logistics

5. Cải cách thể chế

Lưu ý rằng khoa học công nghệ có độ trễ, không thể tạo ra tăng trưởng ngay lập tức. Bên cạnh các động lực truyền thống như xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng, chúng ta cần thúc đẩy các động lực mới, gồm:

• Cải cách thể chế: có thể giúp tăng thêm khoảng 0,5 đến 1 điểm % tăng trưởng

• Phát triển các đầu tàu kinh tế và liên kết vùng: có thể đóng góp khoảng 4 điểm %

• Chuyển đổi số và khoa học công nghệ: khoảng 1 điểm %

Tổng hợp lại, các động lực mới có thể giúp tăng thêm khoảng 2–3 điểm % tăng trưởng. Tuy nhiên, bối cảnh quốc tế hiện nay đặt ra nhiều thách thức. Theo kịch bản chúng tôi xây dựng:

• Xuất khẩu có thể giảm 1%

• FDI giảm 1%

• Lạm phát tăng khoảng 0,5% (từ 4% lên 4,5%)

• Tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 0,6–0,8%

Như vậy, từ mục tiêu 10% có thể chỉ đạt khoảng 9,3%. Nếu thêm tác động từ thuế quan của Mỹ, có thể giảm xuống khoảng 9%. Do đó, chúng tôi cho rằng không nhất thiết năm nào cũng phải đạt 10%, mà nên hướng tới mục tiêu bình quân 10% trong 5 năm.

Đông đảo nông dân tham dự tại Hội thảo.

Về kiến nghị, tôi xin đề xuất một số điểm: Thứ nhất, sớm đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào thực tiễn. Thứ hai, kiên định ổn định kinh tế vĩ mô, với các yếu tố trọng tâm gồm: lạm phát, tỷ giá, an ninh năng lượng, thị trường tài chính và bất động sản. Thứ ba, ổn định mặt bằng lãi suất – đây là điều kiện rất quan trọng để đạt tăng trưởng cao. Thứ tư, cơ cấu lại nền kinh tế để phân bổ nguồn lực hiệu quả. Thứ năm, nâng cao chất lượng tăng trưởng, đặc biệt thông qua năng suất và hệ số ICOR.

Hiện ICOR của Việt Nam khoảng 5, mục tiêu là giảm xuống 4. Cuối cùng, tôi muốn nhấn mạnh 4 yếu tố “an ninh” cần đảm bảo: 1. An ninh lương thực 2. An ninh năng lượng 3. An ninh chuỗi cung ứng 4. An ninh mạng và dữ liệu.

9:15 TS. Trần Công Thắng - Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình bày tham luận "Ngành nông nghiệp và môi trường đóng góp cho tăng trưởng hai con số".

"Tiếp nối các phân tích về kinh tế vĩ mô, tôi xin được tập trung sâu vào đóng góp tăng trưởng của sự hợp nhất giữa hai lĩnh vực Nông nghiệp và Môi trường. Thực tiễn từ cho thấy, nếu tách rời yếu tố môi trường ra khỏi các chiến lược phát triển nông nghiệp, chúng ta sẽ mất đi cái nhìn toàn diện và bền vững.

Khi bắt tay vào xây dựng các chiến lược ngành, chúng tôi nhận thấy môi trường không chỉ là yếu tố bổ trợ mà đóng vai trò then chốt, tác động trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng. Dù con số tăng trưởng của nông nghiệp có thể không bứt phá mạnh mẽ như một số lĩnh vực công nghiệp hay dịch vụ, nhưng điểm khác biệt nằm ở sự ổn định và bền vững, đặc biệt là khi so sánh với các quốc gia có nền tảng nông nghiệp tương đương.

TS. Trần Công Thắng - Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Nhìn lại tiến trình từ khi đổi mới, tốc độ tăng trưởng của ngành nông nghiệp đã trải qua nhiều giai đoạn biến động. Trước thời điểm tái cơ cấu năm 2013, đà tăng trưởng từng có dấu hiệu chững lại. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, cục diện đã thay đổi rõ rệt nhờ sự bứt phá của các tiểu ngành, đặc biệt là thủy sản. Một minh chứng điển hình là trong giai đoạn đại dịch COVID-19, khi toàn bộ nền kinh tế chịu áp lực lớn và có xu hướng chùng xuống, thì nông nghiệp lại lội ngược dòng với xu hướng tăng trưởng đi lên. Từ năm 2019 đến nay, các chỉ số đều duy trì sắc xanh, khẳng định vững chắc vị thế "trụ đỡ" của nền kinh tế trong những thời điểm khó khăn nhất.

Một chuyển biến tích cực khác cần được nhắc tới là sự "lội ngược dòng" của lĩnh vực trồng trọt và chăn nuôi. Sau một thời gian dài chiếm tỷ trọng nhỏ và có xu hướng giảm, gần đây hai lĩnh vực này đã có sự bứt tâm đáng kể. Chìa khóa cho sự thay đổi này chính là chiến lược "chuyển đổi cơ cấu hiệu quả hơn". Ngành đã không còn chạy theo sản lượng thuần túy mà tập trung vào các mặt hàng có giá trị cao, tiêu biểu là sự bùng nổ của ngành hàng trái cây với đại diện là sầu riêng, tạo ra giá trị gia tăng đột phá cho nông sản Việt.

Trong các phiên tọa đàm gần đây, một vấn đề cốt lõi thường được đặt ra là làm sao để chuyển dịch từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp". Đây là một hành trình đầy thách thức nhưng hoàn toàn khả thi nếu chúng ta nắm vững các yếu tố nền tảng. Trong đó, yếu tố tiên quyết và quan trọng nhất đối với người nông dân chính là bài toán thị trường. Thực tế chứng minh rằng, bà con nông dân rất năng động và có khả năng đáp ứng mọi quy trình sản xuất khắt khe, chỉ cần chúng ta đảm bảo được đầu ra ổn định và khơi thông được dòng chảy thị trường, nông nghiệp sẽ tự khắc tìm thấy động lực bứt phá mạnh mẽ.

Theo TS.Thắng, Nông nghiệp hiện là ngành duy nhất duy trì cán cân thương mại luôn dương; tính riêng năm 2025, xuất siêu nông sản đã đạt con số ấn tượng khoảng 21 tỷ USD.

Hiện nay, cơ cấu các lĩnh vực đang có sự chuyển dịch tích cực, đặc biệt là xu hướng tăng trưởng mạnh mẽ của ngành thủy sản và các tiểu ngành nông nghiệp khác. Đơn cử như lĩnh vực chăn nuôi, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn nếu chúng ta quyết liệt chuyển đổi sang mô hình chăn nuôi tập trung để tối ưu hóa năng suất.Về góc độ chuyên môn, chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ với Tổng cục Thống kê để tính toán các chỉ số tăng trưởng.

Một điểm đặc thù là lao động trong nông nghiệp đang giảm dần về số lượng, kéo theo đóng góp từ yếu tố lao động vào tăng trưởng đi xuống. Do đó, tăng trưởng nông nghiệp trong giai đoạn tới sẽ phụ thuộc trọng yếu vào hai yếu tố: vốn và năng suất nhân tố tổng hợp (TFP). Điều này khẳng định rằng, bên cạnh việc chuyển đổi nguồn lực hiệu quả, việc ứng dụng khoa học công nghệ chính là "chìa khóa" bắt buộc để duy trì đà tăng trưởng bền vững.

Bà con nông dân hào hứng với bài tham luận của TS.Thắng.

Tôi thường ví von thị trường chính là "yếu tố kéo" đối với sản xuất. Nông nghiệp hiện là ngành duy nhất duy trì cán cân thương mại luôn dương; tính riêng năm 2025, xuất siêu nông sản đã đạt con số ấn tượng khoảng 21 tỷ USD. Dù tốc độ tăng trưởng của từng mặt hàng có sự trồi sụt theo từng năm, nhưng xét về tổng thể, các mặt hàng nông sản chủ lực đều đang giữ vững xu hướng tăng tiến.

Nhìn rộng hơn về bối cảnh vĩ mô, việc sáp nhập lĩnh vực môi trường vào nông nghiệp đã mở ra một không gian quản lý và tăng trưởng mới rộng lớn hơn rất nhiều. Từ chỗ chỉ quản lý 5 ngành thuần túy, hiện nay ngành Nông nghiệp và Môi trường bao quát thêm các vấn đề về quản lý tài nguyên, địa chất, khoáng sản và tài nguyên biển.

Dù những lĩnh vực này không đóng góp trực tiếp vào con số xuất khẩu nông sản, nhưng lại tạo ra giá trị gián tiếp cực kỳ quan trọng cho nền kinh tế. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn nhận thực tế rằng, các chính sách và nghị quyết mới khi đi vào nông nghiệp thường có độ trễ nhất định. Do đó, để những thay đổi về chính sách và công nghệ có thể tác động ngay vào mục tiêu tăng trưởng năm 2026 là một thách thức không nhỏ. Cuối cùng, không thể không nhắc đến những rủi ro từ thị trường quốc tế.

Trong giai đoạn 2025-2026, chúng ta phải đối mặt với nhiều biến số khó lường, từ các chính sách thuế quan mới của Mỹ đến những bất ổn địa chính trị tại khu vực Trung Đông. Mặc dù giá trị xuất khẩu trực tiếp sang khu vực Trung Đông hiện chỉ ở mức 1,7 tỷ USD, nhưng các xung đột địa chính trị tại đây (như sự cố tại eo biển Hormuz) lại gây ra những tác động dây chuyền rất lớn đến chi phí vận tải và giá nguyên liệu đầu vào. Thực tế, nông nghiệp Việt Nam đang ở thế "xuất khẩu nhiều nhưng phụ thuộc nhập khẩu nguyên liệu cũng không ít".

Bên cạnh đó, chúng ta phải đối mặt với các yêu cầu mới về phát triển bền vững, các cam kết về khí hậu và chứng chỉ xanh – những yếu tố buộc ngành phải chuyển đổi mạnh mẽ nếu muốn bám trụ tại các thị trường cao cấp. Ngay cả với thị trường truyền thống như Trung Quốc, những thay đổi liên tục về quy định kiểm dịch đang gây ra nhiều khó khăn trực tiếp cho bà con. Điển hình như những biến động về giá mít hay tình trạng xe nông sản phải quay đầu tại cửa khẩu mỗi khi tiêu chuẩn kỹ thuật bị siết chặt.

Điều này cho thấy sự cấp thiết của việc nâng cao chất lượng từ gốc. Tôi muốn nhấn mạnh đặc biệt đến hai vấn đề: an ninh phi truyền thống và tiêu chuẩn xanh. Câu chuyện không còn dừng lại ở việc bán được hàng, mà là đáp ứng các yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, vệ sinh an toàn thực phẩm và các định mức dư lượng hóa chất. Nếu chúng ta không chuyển đổi kịp thời để phù hợp với thị hiếu và quy định quốc tế, sản phẩm của chúng ta sẽ rất khó có cửa cạnh tranh.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, ngành Nông nghiệp và Môi trường đang nắm giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thay vì chỉ nhìn nhận biến đổi khí hậu như một thách thức, chúng ta nên coi đó là cơ hội để chuyển đổi sang mô hình sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, tài nguyên biển và rừng. Việc phân bổ nguồn lực một cách khoa học chính là động lực mới cho tăng trưởng.

Chúng ta không chỉ nói về kinh tế đất lúa, mà còn phải khai phá tiềm năng từ kinh tế biển và kinh tế rừng để tạo ra những giá trị mới. Về kịch bản tăng trưởng cho năm 2026, chúng tôi đang đặt mục tiêu tăng trưởng ngành ở mức 3,7% (cao hơn mức 3,5% của giai đoạn trước) và hướng tới phương án đạt trên 4% nếu các tiểu ngành bứt phá tốt. Tuy nhiên, kịch bản này luôn phải tính đến các biến số rủi ro như xung đột địa chính trị, các lệnh trừng phạt quốc tế hay vấn đề "thẻ vàng" từ EU và các rào cản kỹ thuật từ Trung Quốc.

Để đạt được các con số mục tiêu, chúng ta cần chủ động nhận diện rủi ro và kiên định với các động lực chuyển đổi dựa trên khoa học công nghệ và tổ chức lại sản xuất. Để hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng, chúng ta cần tập trung vào các nhóm động lực then chốt.

Trước hết là câu chuyện tổ chức lại sản xuất và xây dựng các vùng nguyên liệu đạt chuẩn thông qua ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Việc tăng cường đầu tư vào công nghệ chế biến sâu sẽ là "cú hích" để nâng cao giá trị thặng dư, thay vì chỉ dừng lại ở xuất khẩu thô. Đồng thời, công tác nghiên cứu giống cây trồng, vật nuôi cần được ưu tiên để cải thiện trực tiếp năng suất và chất lượng nông sản.

Về hạ tầng, bên cạnh hệ thống thủy lợi truyền thống, chúng ta phải hình dung một hệ thống hạ tầng đa tầng, đa mục tiêu. Hiện nay, chi phí logistics đang chiếm tỷ trọng quá lớn (khoảng 20% - 25% giá thành nông sản), cao hơn đáng kể so với mức bình quân chung của nền kinh tế. Do đó, việc đầu tư vào hạ tầng logistics và chuỗi cung ứng là yêu cầu cấp thiết.

Ngoài ra, đóng góp từ ngành tài nguyên môi trường như địa chất, khoáng sản, kinh tế biển và rừng sẽ mở ra những không gian tăng trưởng mới. Đơn cử như tiềm năng từ đất hiếm (Việt Nam chiếm khoảng 22% trữ lượng thế giới) hay phát triển điện gió ngoài khơi, kinh tế rừng bền vững sẽ là những "mỏ vàng" gián tiếp thúc đẩy GDP toàn ngành. Một yếu tố không thể tách rời là nguồn nhân lực.

Hiện nay, dù khu vực nông thôn có khoảng 1,6 triệu thanh niên chưa có việc làm ổn định, nhưng tỷ lệ lao động được đào tạo bài bản, có chứng chỉ chuyên môn trong nông nghiệp còn rất thấp (chỉ khoảng 4%). Việc chuyển đổi từ tư duy "làm nông" sang "kinh tế nông nghiệp" đòi hỏi một lực lượng lao động có trình độ và kỹ năng mới. Bên cạnh đó, công tác phòng chống thiên tai và dịch bệnh cũng cần được nâng tầm chiến lược. Kinh nghiệm cho thấy, nếu để xảy ra dịch bệnh hay thiên tai lớn, chúng ta có thể mất tới 10 năm sản xuất hiệu quả mới bù đắp được thiệt hại.

Cuối cùng, chúng tôi đang hướng tới việc xây dựng một "Hệ sinh thái ngành nông nghiệp" toàn diện. Nông nghiệp không chỉ là sản xuất hàng hóa mà còn kết nối chặt chẽ với công nghiệp thực phẩm, du lịch nông thôn và công nghiệp chế tạo. Chúng ta cần hoàn thiện thể chế để khơi thông các nguồn lực về đất đai và vốn, đồng thời phát huy vai trò của các Hợp tác xã trong việc dẫn dắt nông dân tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Bằng cách chuyển đổi từ "sản xuất xanh" sang "giá trị xanh" và chủ động kịch bản phòng ngừa rủi ro thị trường, ngành Nông nghiệp và Môi trường chắc chắn sẽ đóng góp xứng đáng vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước trong giai đoạn tới.

9:40 Phiên 1: Tăng trưởng cao trong bối cảnh bất định

1) Điều phối phiên thảo luận - TS Cấn Văn Lực: Mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là một con số kinh tế, mà là một bài toán tổng hợp, từ mô hình tăng trưởng, năng suất, khoa học – công nghệ, đến phân bổ nguồn lực và năng lực chống chịu trước các cú sốc bên ngoài. Đặc biệt, trong bối cảnh thế giới đang biến động mạnh, câu hỏi đặt ra Việt Nam sẽ dựa vào đâu để tăng trưởng nhanh hơn, và làm thế nào để không đánh đổi ổn định vĩ mô trong quá trình đó? Đâu là động lực để tăng trưởng hai con số?

- TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, Nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng nền kinh tế đã bước qua giai đoạn được gọi là "bình thường mới" – một khái niệm vốn mang tính xoa dịu tâm lý trong khủng hoảng.

Giờ đây, tâm thế và nguồn lực của quốc gia cần được định vị rõ ràng ở một giai đoạn mang tính hành động cao hơn: Giai đoạn phục hồi và phát triển. Đánh giá về các kịch bản tăng trưởng kinh tế hiện nay, việc đặt ra các mốc "thấp, trung bình, cao" dường như chưa phản ánh đúng mức độ thách thức. Thực tế, ngay cả ở kịch bản "thấp" nhất là mức tăng trưởng 8% cũng đã là một mục tiêu rất cao trong bối cảnh toàn cầu hiện nay. Thay vì phân loại thấp - trung bình - cao, các kịch bản này nên được nhìn nhận là "cao thấp, cao vừa và cao nhất".

Mục tiêu dài hạn không chỉ dừng lại ở những con số tăng trưởng cơ học. Phát triển kinh tế đòi hỏi sự bền vững, bao trùm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đặc biệt là năng lực chống chịu (resilience). Rộng hơn, đó là bài toán về an ninh kinh tế, tự chủ chiến lược, làm chủ công nghệ và tự chủ chuỗi cung ứng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc duy trì tăng trưởng nóng trong nhiều năm liên tục dễ làm nảy sinh các rủi ro vĩ mô, bất bình đẳng xã hội và các vấn đề môi trường. Hơn nữa, trên thực tế, thu hút vốn đầu tư thường dễ thực hiện hơn nhiều so với việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo thực chất – vốn là một thách thức lớn khi các doanh nghiệp khó tiếp cận công nghệ lõi tiên tiến.

Bất chấp những rủi ro, Việt Nam vẫn kiên định với mục tiêu tăng trưởng cao dựa trên hai cơ sở vững chắc: Thứ nhất là “Khát vọng”. Giống như khát vọng giành độc lập, xóa đói giảm nghèo của năm 1945, khát vọng vươn lên trở thành quốc gia thu nhập cao là động lực cốt lõi để nền kinh tế bứt phá. Thứ hai là "Thiên thời". Cơ hội lớn nhất hiện nay không đến từ bên ngoài mà nằm ở chính Cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0. Lần đầu tiên, Việt Nam có cơ hội làm chủ công nghệ thay vì chỉ đi sau. Người lao động Việt Nam có lợi thế lớn về sự linh hoạt, khả năng thích ứng cao và tư duy logic, toán học tốt – những nền tảng then chốt để làm chủ công nghệ và quản trị hiện đại.

Dù có lợi thế, nền kinh tế vẫn đang phải đối mặt với những "cơn gió ngược" rất khó lường. Điển hình là rủi ro phân mảnh thương mại, chính sách thuế quan khắt khe từ các thị trường lớn (Mỹ và hơn 100 quốc gia khác). Cùng với đó, xung đột tại Trung Đông có thể đẩy lạm phát vượt khỏi tầm kiểm soát, tạo áp lực cực lớn lên tỷ giá và lãi suất trong năm nay.

TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, Nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương.

Để đối phó với những bất định ngắn hạn và hướng tới tầm nhìn tăng trưởng dài hạn, Việt Nam cần tập trung vào 4 nhóm chính sách lõi: Thứ nhất, ứng xử linh hoạt với thế giới: Chủ động và linh hoạt trong ngoại giao kinh tế, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến năng lượng (giá dầu) và định vị lợi thế trước các nhà đầu tư quốc tế. Thứ hai, ổn định kinh tế vĩ mô: Ưu tiên hàng đầu cho việc quản trị rủi ro, kiểm soát lạm phát, tỷ giá và mặt bằng lãi suất. Thứ ba, hỗ trợ thị trường và doanh nghiệp: Triển khai các gói kích cầu, trợ lực kịp thời để cộng đồng doanh nghiệp phục hồi sản xuất. Thứ tư, đột phá thể chế: Đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng nền tảng pháp lý đồng bộ (đặc biệt là các nghị quyết mới về FDI) để tạo môi trường kinh doanh minh bạch.

Dù thách thức bủa vây, nền kinh tế vẫn có những dư địa lớn nếu biết cách khơi thông: Thứ nhất, chuyển hóa dòng tiền tiết kiệm vào sản xuất: Lượng tiền gửi tiết kiệm và nguồn vốn nhàn rỗi trong dân (dưới dạng vàng, ngoại tệ...) đang rất lớn, trong khi tổng đầu tư toàn xã hội lại thấp. Cần có cơ chế điều hướng dòng tiền khổng lồ này, ước tính có thể lên tới hàng chục tỷ USD (khoảng 500.000 tỷ VNĐ) chảy vào khu vực sản xuất kinh doanh thay vì đầu cơ tích trữ. Thứ hai, giải phóng các dự án "đắp chiếu": Việc gỡ vướng pháp lý, đẩy nhanh tiến độ cho 800 - 1.000 dự án lớn đang bị đình trệ sẽ trực tiếp bơm hàng trăm nghìn tỷ đồng vào nền kinh tế, tạo ra cú hích tăng trưởng mạnh mẽ trong ngắn hạn.

2) TS. Cấn Văn Lực đặt câu hỏi về dư địa ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Hiện nay vẫn còn khoảng cách giữa lời nói và hành động, giữa nghị quyết và cuộc sống, làm như thế nào để chúng ta thu hẹp được cái khoảng cách đó?

- PGS. TS Đặng Ngọc Đức: Tôi nghĩ rằng là khoa học kỹ thuật, công nghệ và đặc biệt là công nghệ 4.0 tạo cho chúng ta một cái cơ hội và đây là động lực vô cùng quan trọng. Trong, báo cáo của anh Thắng cũng như của anh Lực đều nhắc đến TFP, tức là tính chất thông minh của nền kinh tế.

Sự đóng góp của các nhân tố mà chúng ta vận dụng những nhân tố đó như thế nào, để nó tạo ra một cái kết quả tăng trưởng là cao hơn so với lại phép cộng số học của các nhân tố này vào tăng trưởng.

PGS. TS Đặng Ngọc Đức chia sẻ về dư địa ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên ở Việt Nam, nếu chúng ta thì nhìn sang Trung Quốc sẽ thấy ngay, nếu không có khoa học công nghệ, chắc chắn Trung Quốc không thể nào nhanh chóng trở thành đối thủ đáng gờm như thế đối với Mỹ và EU. Thế nhưng thực tế thì Việt Nam chúng ta đang còn có khoảng cách như thế nào?

Báo cáo với hội nghị, tôi ở trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, và chúng tôi cũng chỉ mới tiếp cận đến khoa học công nghệ ở góc độ là công nghệ ứng dụng vào tài chính thôi và người ta gọi là Fintech hay là công nghệ tài chính.

Chúng tôi thấy một cái khoảng cách rất là rõ, thứ nhất những chuyên gia, những người rất giỏi về công nghệ lại chưa giỏi về tài chính, chưa có kinh nghiệm, chưa có kỹ năng về tài chính.

Vì vậy cho nên không thể nào mà tạo dựng ra những cái sản phẩm ứng dụng công nghệ vào tài chính một cách thực sự là an toàn và hiệu quả. Liên quan đến lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn, và đặc biệt là người nông dân Việt Nam. Tôi rất muốn làm thế nào đấy để nâng cao mặt bằng công nghệ của người nông dân. Để làm gì? Để họ có thể tiếp cận được với nguồn tài chính rất lớn. Hiện nay chúng ta không thiếu nguồn nữa, mà chúng ta thiếu cách tiếp cận, thiếu cách để cho người dân, để cho tài chính có thể phát triển toàn diện, vừa đảm bảo cái khả năng họ tiếp cận nguồn vốn, vừa đảm bảo an toàn cho họ. Và đây là một cái điều có thể nói rằng là rất khó khăn.

Và từ chỗ đó, tôi cho rằng muốn giải quyết được cái động lực tăng trưởng kinh tế, muốn làm cho TFP đóng góp nhiều hơn vào trong cái chất lượng tăng trưởng của chúng ta, thì cái vấn đề đào tạo, phát triển nguồn nhân lực lao động có ý nghĩa vô cùng quan trọng.

Như vậy câu hỏi đặt ra là đào tạo cái gì và đào tạo như thế nào? Thực sự là như anh Lực nói lúc đầu, đào tạo công nghệ nó cần có thời gian, anh Thành cũng nói đổi mới sáng tạo nó có một độ trễ nhất định.

Nhưng chúng ta không thể không làm, phải không ạ? Nếu như chúng ta không làm ngay, không làm quyết liệt thì độ trễ đấy nó sẽ còn dài nữa.

Nhân tiện câu hỏi của anh Lực có nói về giữa chính sách, giữa nhận thức với việc làm, thì tôi thấy rằng là Đảng và Nhà nước đã có tới 25.000 tỷ để ưu tiên cho phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhưng trên thực tế thì 80% số tiền đó lại vào đầu tư vào hạ tầng, vào phần cứng.

Thế còn bao nhiêu phần trăm để đào tạo cho con người? Tôi cũng chia sẻ một cái thông tin thực tế là chúng tôi vô cùng cố gắng, chúng tôi đổi mới chương trình đào tạo, chúng tôi đưa OBE vào thực tế của quá trình đào tạo. Chúng tôi đang làm lại toàn bộ những cái thứ đó theo định hướng tức là không đào tạo sinh viên ra là để sinh viên biết gì nữa, mà đào tạo sinh viên ra để sinh viên có thể làm được gì, có thể giúp gì cho người nông dân.

Có thể tiếp cận với nguồn lực tài chính và biến nó trở thành năng suất lao động trong công nghiệp. Thế nhưng trên thực tế thì chúng tôi tuyển rất khó. Tại sao khó? Bởi vì người dân không bước ra khỏi vùng an toàn. Người ta cứ học quản trị kinh doanh, người ta cứ học logistics, người ta cứ học kinh tế tài chính ngân hàng chứ người ta lại không học là làm thế nào để ứng dụng công nghệ vào trong lĩnh vực tài chính ngân hàng mà vốn dĩ là nó có thể tạo ra cái tốc độ tăng trưởng rất là nhanh.

Và vì vậy, là nhân đây tôi cũng có một cái khuyến nghị là chúng ta ưu tiên nhưng ưu tiên thực chất, ưu tiên đúng vào cái chỗ cần phải ưu tiên. Và việc mà đào tạo về khoa học kỹ thuật, đào tạo về công nghệ nó phải mang tính đồng bộ và có tính hệ thống, chứ không phải là những cái lớp học quảng cáo ở trên mạng theo kiểu 3 tháng, 4 tháng học về data analytics (phân tích dữ liệu), học về ứng dụng AI, học về này khác.

Nhưng đa số thì chỉ thấy là học ứng dụng AI để chế ảnh, học ứng dụng AI để tạo ra đoạn phim quảng cáo, học ứng dụng AI để làm việc này việc kia, chứ thực ra là ứng dụng AI làm thế nào để cho người nông dân vay tiền mà không cần tài sản bảo đảm. Làm thế nào để quản trị rủi ro được khi mà tài chính toàn diện của chúng ta có thể thực sự mang đúng ý nghĩa của nó.

3) TS Cấn Văn Lực: Nhiều năm qua, tăng trưởng của chúng ta vẫn dựa chủ yếu vào hệ thống ngân hàng. Vậy theo ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, chúng ta cần làm gì để cấu trúc vốn và tài chính của Việt Nam trở nên đa dạng, bền vững hơn? Thứ hai, ông có kiến nghị gì cụ thể đối với chính sách vốn dành cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn và nông dân trong bối cảnh hiện nay?

- TS. Nguyễn Quốc Hùng: Liên quan đến vấn đề nguồn lực đầu tư, tôi cho rằng nếu chúng ta chỉ dựa trên những con số tăng trưởng lý thuyết mà không nhìn thẳng vào những thách thức thực tế ngay từ điểm xuất phát, thì mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Thực trạng hiện nay cho thấy tăng trưởng kinh tế của chúng ta vẫn dựa chủ yếu vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng và vốn đầu tư công. Có một nghịch lý đáng suy ngẫm: dư nợ tín dụng tăng trưởng khoảng 19% nhưng tốc độ tăng trưởng GDP chỉ đạt mức 8%. Trong khi đó, thị trường vốn dù đã hình thành và phát triển hàng chục năm nhưng vẫn chưa thực sự bền vững, chưa tạo đủ niềm tin để nhà đầu tư tham gia sâu rộng, dẫn đến việc chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của nền kinh tế.

TS Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam.

Một bài toán nan giải khác chính là "cục máu đông" nợ xấu và các dự án tồn đọng. Hiện nay, có khoảng một triệu tỷ đồng nợ xấu (bao gồm nợ nội bảng, nợ tại VAMC) và nợ tiềm ẩn rủi ro từ thị trường bất động sản chưa được giải tỏa. Nếu chúng ta không có những chính sách quyết liệt để tháo gỡ các dự án vướng mắc và khơi thông dòng vốn đang bị đóng băng này, thì quốc gia sẽ mất đi một nguồn lực đầu tư khổng lồ. Bên cạnh đó, chính sách tiền tệ cần phải được điều hành hết sức linh hoạt để hỗ trợ hiệu quả cho các hoạt động kinh tế thực chất.

Đối với nông nghiệp và nông thôn, đây là lĩnh vực tôi đặc biệt quan tâm vì tiềm năng của chúng ta còn rất lớn. Các sản phẩm nông sản Việt Nam đã xuất hiện tại khắp các trung tâm thương mại lớn, nhưng đầu tư vào lĩnh vực này hiện mới chỉ chiếm khoảng 11% tổng dư nợ tín dụng – chưa bằng một nửa so với mức tăng trưởng vốn vào bất động sản (25%).

Câu hỏi đặt ra là tại sao chúng ta chưa thể đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ để nâng cao giá trị xuất khẩu? Nút thắt chính nằm ở việc người dân và doanh nghiệp nông nghiệp thiếu tài sản đảm bảo. Mặc dù ngành ngân hàng đã có những bước đổi mới mạnh mẽ trong chiến lược tài chính toàn diện, đưa vốn về tận cơ sở, nhưng khả năng tiếp cận vẫn bị hạn chế bởi các quy định về tài sản thế chấp truyền thống.

Để giải quyết vấn đề này, Ngân hàng Nhà nước hiện đang chú trọng cải thiện các nghiệp vụ thanh toán để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) trong việc cung ứng nguyên liệu xuất khẩu mà không quá phụ thuộc vào vốn tự có. Chúng ta cũng cần khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài chuyển vốn trực tiếp cho doanh nghiệp trong nước để sản xuất hàng xuất khẩu.

Theo TS Hùng, thực trạng hiện nay cho thấy tăng trưởng kinh tế của chúng ta vẫn dựa chủ yếu vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng và vốn đầu tư công.

Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi cho nông nghiệp cần phải cụ thể và thực chất hơn, đặc biệt là đầu tư vào hệ thống các Viện nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo để tránh tình trạng sáp nhập hình thức làm mai một năng lực nghiên cứu. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có kiến thức thực tế để vận hành nông nghiệp hiện đại cũng là nhiệm vụ cấp bách.

Thay vì quá tập trung vào phát triển bất động sản để tận dụng tài nguyên đất đai một cách ngắn hạn, chúng ta nên hướng nguồn lực vào việc khai thác bền vững các thế mạnh về tài nguyên khoáng sản, kinh tế biển và nông nghiệp công nghệ cao.

Hiện nay, Ngân hàng Nhà nước đang tập trung nguồn lực rất lớn vào sản xuất kinh doanh, đặc biệt là trong lĩnh vực thủy sản và xuất khẩu chủ lực. Tôi kỳ vọng rằng những định hướng này của Đảng và Nhà nước sẽ được thực hiện đồng bộ, góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng hai con số trong tương lai, đưa nông nghiệp thực sự trở thành bệ đỡ vững chắc cho nền kinh tế quốc gia.

4) TS Cấn Văn Lực (điều phối): Hiện nay, tăng trưởng của khu vực nông nghiệp vẫn chủ yếu dựa vào mở rộng sản lượng và xuất khẩu thô, trong khi giá trị gia tăng còn hạn chế. Vậy dư địa lớn nhất để nông nghiệp đóng góp mạnh hơn vào tăng trưởng hai con số nằm ở đâu?

- TS. Trần Công Thắng, Viện chiến lược chính sách Nông nghiệp và Môi trường: Để nông sản Việt Nam vươn xa và trụ vững trên thị trường quốc tế, ngành nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu bức thiết: Phải rũ bỏ cách làm tự phát để chuyển mình mạnh mẽ từ "tư duy sản xuất nông nghiệp" sang "tư duy kinh tế nông nghiệp".

Thực tế hiện nay, các thị trường nhập khẩu lớn như EU hay Hàn Quốc đang dựng lên những hàng rào tiêu chuẩn kỹ thuật vô cùng khắt khe. Nông sản chỉ có thể đi từ "cửa ải" này sang "cửa ải" khác nếu đáp ứng tuyệt đối các quy định về chất lượng. Nếu thất bại ở bất kỳ tiêu chuẩn nào, cánh cửa thị trường sẽ lập tức đóng lại.

TS. Trần Công Thắng, Viện chiến lược chính sách Nông nghiệp và Môi trường.

Điều này buộc người sản xuất và doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận. Không thể tiếp tục điệp khúc "sản xuất cái mình có", mà phải "sản xuất cái thị trường cần". Mọi quy trình canh tác phải bám sát tín hiệu thị trường, đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm và minh bạch truy xuất nguồn gốc. Về dài hạn, nền nông nghiệp buộc phải hướng tới sản xuất xanh và giảm phát thải. Nhiều doanh nghiệp hiện nay đã thấm thía bài học: Sản xuất ra sản phẩm thôi chưa đủ, sản phẩm đó phải đạt chuẩn quốc tế.

Sự đứt gãy trong chuỗi liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp vẫn là một điểm nghẽn lớn. Mặc dù Nghị định 98/2018/NĐ-CP về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp đã được ban hành, nhưng khâu thực thi thực tế vẫn còn yếu.

Thực tiễn chứng minh, ở đâu doanh nghiệp làm tốt vai trò dẫn dắt – nắm giữ thị trường, làm chủ nguồn vốn và chuyển giao công nghệ – ở đó người nông dân đặt trọn niềm tin. Khi chuỗi liên kết này bền chặt, việc ứng dụng khoa học công nghệ vào đồng ruộng trở nên vô cùng thuận lợi.

Song song với nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò "mở đường" của Nhà nước là không thể thay thế. Công tác đàm phán, rỡ bỏ rào cản kỹ thuật và xúc tiến thương mại cần được đẩy nhanh hơn nữa. Bài học từ việc đàm phán mở cửa thị trường Nhật Bản cho quả xoài Việt Nam mất tới 12 năm là một minh chứng. Nhờ rút kinh nghiệm, các sản phẩm sau này đã được rút ngắn thời gian đàm phán xuống còn 3 đến 5 năm, tạo dư địa lớn cho xuất khẩu.

Để không bị phụ thuộc vào rủi ro thị trường và gia tăng giá trị thặng dư, chế biến sâu là khâu then chốt. Ngành mía đường là một ví dụ điển hình: Vượt qua giai đoạn khủng hoảng, ngành đã linh hoạt tận dụng phụ phẩm để đa dạng hóa chuỗi sản phẩm sau đường (như ethanol, điện sinh khối...), qua đó tự chủ và nâng cao giá trị.

Theo TS Thắng, với nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò "mở đường" của Nhà nước là không thể thay thế.

Sự linh hoạt này cũng đang lan tỏa mạnh mẽ trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Từ những diện tích đất lúa kém hiệu quả, bà con nông dân đã mạnh dạn chuyển đổi sang các vùng chuyên canh cây ăn trái giá trị cao như thanh long, bưởi, sầu riêng.

Đặc biệt, giá trị nông sản đang được nâng tầm nhờ sự dịch chuyển mạnh mẽ vào khâu chế biến thay vì chỉ xuất khẩu thô. Quả sầu riêng nay đã có thêm các sản phẩm sấy, kem sầu riêng; hạt cà phê được đẩy mạnh rang xay, chế biến hòa tan. Ngành hàng cá tra tiếp tục khẳng định vị thế quán quân thế giới với năng suất đạt trên 300 tấn/ha nhờ ứng dụng công nghệ cao.

Hơn thế nữa, giá trị nông nghiệp không chỉ nằm ở sản lượng cuối cùng mà còn đến từ việc tối ưu hóa quy trình. Điển hình như Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ giúp nông dân giảm tới 30% chi phí đầu vào, đề án còn hướng tới việc bán tín chỉ carbon và định vị thành công thương hiệu "gạo phát thải thấp" của Việt Nam trên trường quốc tế.

5) TS Cấn Văn Lực (điều phối): Sau quá trình thảo luận, các vị chuyên gia có thể chia sẻ những điều quan trọng nhất.

- TS Võ Chí Thành: Khi chúng tôi ở Dubai, có một con số làm chúng tôi giật mình, tổng tiêu thụ hàng nông sản và thực phẩm (có thể qua chế biến, có thể là hàng thô) trên thế giới mỗi năm là 30.000 tỷ đô. Với chúng ta, cộng cả chế biến ấy thì chắc xuất khẩu một năm được 7-8 chục tỷ. Mức năm mươi mấy tỷ như chúng ta thường nói, chỉ nông lâm thủy sản. Nói vậy để Việt Nam là một trong những nước có vị thế nông nghiệp mà chiếm một tỷ lệ nhỏ như thế nào trong cái thế giới này. Để nói là phải cạnh tranh, nhưng dư địa còn rất lớn nếu nhìn theo cả công nghiệp chế biến, cả hàng thô và theo chuỗi cung ứng.

Thứ hai, Việt Nam, cả ASEAN và chúng ta cũng ký kết và đang đẩy mạnh Halal chẳng hạn. Thị trường đó là những người có tiền, nên tất nhiên phải đáp ứng tiêu chuẩn rất là cao, và thị trường Halal là vô cùng vô cùng lớn đối với nông sản.

Khi tôi nói chuyện với doanh nghiệp về rủi ro, về cơ hội, về thách thức năm 2026. Doanh nghiệp đều đặt câu hỏi "Thế thì lời mà anh nhắn với chúng tôi là lời gì?". Doanh nghiệp có nói là quản trị rủi ro, hay là tận cơ vượt khó, hay là bắt nhịp xu thế xanh, số... đều đúng cả. Nhưng bản thân tôi chỉ muốn nhấn mạnh với doanh nghiệp một điểm, một từ, đó là: “Tâm thế”. Hãy hết sức là bình tĩnh. Không phải lạc quan, nhưng đừng bi quan.

Với doanh nghiệp, dù rất nhiều rủi ro, có thể gặp vận hạn nhưng vẫn phải tâm thế mình. Tôi nói vui, cái khó của doanh nghiệp bây giờ thì không khó bằng thời bao cấp. Còn với bộ máy, tôi chỉ có một câu mà tôi đã nói rất nhiều lần và anh Lực rất biết: “Chúng ta cần quyết liệt, cần mạnh mẽ, cần nỗ lực, và thứ ta đang làm. Nhưng chúng ta cũng rất cần sự bình tĩnh và khoa học”. Đó là điều mà tôi muốn truyền tải thông điệp đối với chính sách, với doanh nghiệp đều như vậy. Tâm thế cho tốt, quyết liệt mình muốn đi nhanh nhưng mà phải rất bình tĩnh và khoa học. Đấy là cái câu mà tôi muốn chia sẻ với anh Lực.

- TS.Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam: Để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, nguồn lực tài chính là yếu tố mang tính quyết định. Động lực này cần được bồi đắp và khơi thông đồng bộ từ hai trụ cột: thị trường vốn và thị trường tiền tệ.

Thứ nhất, xây dựng thị trường vốn phát triển bền vững. Thị trường vốn cần được vận hành ổn định, minh bạch để làm tốt vai trò thu hút nguồn lực nhàn rỗi trong xã hội. Một thị trường vốn phát triển bền vững sẽ là bệ phóng cung cấp nguồn vốn đầu tư dài hạn, tạo nền tảng vững chắc cho sự đi lên của nền kinh tế.

Thứ hai, quyết liệt xử lý 1 triệu tỷ đồng nợ xấu để khơi thông dòng tiền. Ngành ngân hàng thời gian qua đã thể hiện tốt vai trò điều tiết, song thách thức lớn nhất hiện nay là huy động nguồn tiền nhàn rỗi trong dân cư để phục vụ các dự án phát triển. Đặc biệt, nền kinh tế đang đối mặt với "cục máu đông" nợ xấu lên tới khoảng 1 triệu tỷ đồng. Đây là rào cản rất lớn. Đảng và Nhà nước cần có những chính sách quyết liệt, đột phá để giải phóng khối tài sản đang bị đóng băng này. Việc đưa nguồn vốn khổng lồ này quay trở lại quỹ đạo lưu thông sẽ giúp kéo giảm chi phí vận hành toàn nền kinh tế và trực tiếp tạo ra động lực tăng trưởng mới.

Thứ ba, ưu tiên tín dụng nông nghiệp: Hướng tới chế biến sâu và tiêu chuẩn xanh. Đối với lĩnh vực nông nghiệp - nông thôn, Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục có các cơ chế chỉ đạo sát sao, dành riêng các chỉ tiêu tín dụng ưu tiên cho khu vực này. Trọng tâm dòng vốn cần được rót thẳng vào khâu chế biến sâu nhằm nâng tầm giá trị nông sản.

Trong bối cảnh chuyển đổi số 4.0, dòng vốn tín dụng không chỉ giúp gia tăng năng lực sản xuất mà còn phải hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân đáp ứng các tiêu chuẩn "sản xuất xanh". Đây là điều kiện tiên quyết và bắt buộc để nông sản Việt Nam tự tin xuất khẩu và thâm nhập sâu vào các thị trường lớn trên thế giới.

- PGS. TS. Đặng Ngọc Đức: Tôi cho rằng, việc nâng cao nền tảng công nghệ cho khu vực nông thôn và bà con nông dân là một mục tiêu trọng tâm. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa việc tiếp cận các nguồn vốn tài chính mà còn là chìa khóa để giải quyết bài toán xuất khẩu. Thực tế, quy trình đưa nông sản Việt ra thị trường quốc tế hiện nay thường kéo dài từ 5 - 8 năm do chúng ta chưa có hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch, dẫn đến sự thiếu hụt niềm tin từ đối tác.

Việc nâng cấp hạ tầng công nghệ sẽ giải quyết triệt để điểm nghẽn này, giúp rút ngắn đáng kể thời gian đưa sản phẩm tiếp cận các thị trường mục tiêu. Do đó, chúng tôi kiến nghị Hội Nông dân Việt Nam và các cơ quan hữu quan tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp đưa giải pháp công nghệ ứng dụng vào nông nghiệp, nông thôn; sẵn sàng phối hợp triển khai các chương trình phổ cập kiến thức số, đặc biệt là tài chính số, nhằm hỗ trợ và trang bị cho người nông dân những kỹ năng cần thiết để hội nhập.

Về vấn đề tín dụng trực tuyến và giải ngân nhanh, rào cản lớn nhất hiện nay lại xuất phát từ chính tâm lý của người dùng. Như tôi đã trình bày tại hội thảo của Ngân hàng Nhà nước, bà con nông dân vẫn chưa thực sự tin tưởng vào các giải pháp công nghệ tài chính. Tâm lý e ngại này đang là một trong những lực cản lớn nhất khiến người nông dân khó tiếp cận được các nguồn vốn vay linh hoạt và tiện lợi.

Cuối cùng, tôi kỳ vọng việc ứng dụng công nghệ sẽ góp phần giải quyết căn bản bài toán mất cân đối cung cầu, từ đó chấm dứt tình trạng phải "giải cứu" nông sản (như mít, dưa hấu...) diễn ra thường xuyên. Thông qua công nghệ dự báo và quản lý chuỗi cung ứng, chúng ta có thể giảm thiểu rủi ro thương mại, đảm bảo đầu ra ổn định và bảo vệ sinh kế bền vững cho người nông dân.

- TS. Trần Công Thắng, Viện chiến lược chính sách Nông nghiệp và Môi trường: Khi bàn về sức mạnh nội sinh của ngành nông nghiệp, khoa học công nghệ luôn là trụ cột quyết định. Tuy nhiên, góc nhìn của đại chúng hiện nay thường chỉ tập trung vào "bề nổi" như việc cơ giới hóa máy móc, ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) hay các công nghệ 4.0 hào nhoáng.

Trong khi đó, nền tảng sinh tử thực sự của nông nghiệp lại nằm ở những nghiên cứu khoa học cơ bản và chuyên sâu. Để nông nghiệp phát triển bền vững, nền kinh tế cần sự đầu tư mạnh mẽ vào các nghiên cứu chuyên sâu về di truyền học, lai tạo giống và công nghệ sản xuất vaccine để phòng chống kiểm soát dịch bệnh trên diện rộng. Đồng thời, hệ thống công nghệ phục vụ dự báo, cảnh báo rủi ro biến đổi khí hậu cũng đóng vai trò then chốt.

Thậm chí, ngay cả những lĩnh vực khoa học tưởng chừng rất truyền thống như khoa học về đất, khoa học tài nguyên nước hay công nghệ phân bón vẫn ngày càng trở nên cấp thiết và đòi hỏi sự nâng cấp, chuyển đổi không ngừng theo từng giai đoạn. Mọi nỗ lực nghiên cứu khoa học cuối cùng phải quay về phục vụ nhu cầu thiết thực của người nông dân.

Nông dân cần được tiếp cận với những bộ giống tốt nhất, những công cụ máy móc cơ bản nhất và có ngay các giải pháp tư vấn, chữa trị kịp thời khi cây trồng, vật nuôi gặp dịch bệnh. Đặc biệt, mục tiêu lớn nhất và quan trọng nhất của khoa học công nghệ nông nghiệp chính là sự tự chủ. Nền nông nghiệp Việt Nam phải tự chủ được các nền tảng công nghệ lõi ngay trong nước, từng bước thoát khỏi sự phụ thuộc vào các nguồn cung từ bên ngoài. Đây không chỉ là khát vọng mà còn là nhiệm vụ chiến lược mang tính quyết định, cần được ưu tiên giải quyết triệt để trong thời gian tới.

- TS Cấn Văn Lực: Để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, nền kinh tế không có lựa chọn bàn lùi mà buộc phải quyết tâm bứt phá với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Dù phía trước còn nhiều thách thức và những "cơn gió ngược", nhưng chìa khóa vạn năng để vượt qua chính là bài toán tăng năng suất – bao gồm nâng cao năng suất lao động, tối ưu hóa vòng quay của dòng vốn và nâng tầm hiệu quả đầu tư.

Trực diện vào lĩnh vực nông nghiệp, nông dân và nông thôn, quá trình chuyển đổi tư duy cần bám sát 4 trụ cột chiến lược:

Thứ nhất, nâng mặt bằng tri thức và công nghệ: Đây là mệnh lệnh nền tảng. Lực lượng lao động nông thôn buộc phải được trang bị, cập nhật liên tục các nền tảng tri thức và công nghệ mới để thoát khỏi tư duy canh tác truyền thống.

Thứ hai, thắt chặt liên kết "4 nhà": Sự phát triển bền vững đòi hỏi một "cái bắt tay" chặt chẽ và thực chất giữa: Nhà trường (các viện nghiên cứu, trường đại học) – Nhà nước (kiến tạo cơ chế) – Nhà nông (sản xuất) – Nhà doanh nghiệp. Đặc biệt, hệ thống hợp tác xã nông nghiệp hiện đại cần được định vị và vận hành như những mô hình doanh nghiệp kiểu mới.

Thứ ba, tối ưu hóa phân bổ nguồn lực: Khơi thông và phân bổ hiệu quả các nguồn lực lõi, từ quỹ đất đai, nguồn lực tài chính cho đến việc nâng tầm kỹ năng thực chiến cho nguồn nhân lực nông thôn.

Thứ tư, chú trọng khoa học cơ bản: Bên cạnh công nghệ ứng dụng tức thời, khoa học cơ bản trong nông nghiệp phải được xem là gốc rễ bền vững để tạo ra sức bật vươn tầm dài hạn. Trải qua hàng ngàn năm, kinh nghiệm canh tác của ông cha ta luôn được đúc kết qua câu tục ngữ nằm lòng: "Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống".

Thế nhưng, trong bối cảnh toàn cầu hóa và kỷ nguyên số hiện nay, nền nông nghiệp Việt Nam buộc phải bổ sung thêm một yếu tố mang tính sống còn để kiến tạo tương lai, đó chính là: "Cần công nghệ".

10:30 Phiên 2 Vai trò và hành động của doanh nghiệp

1) Người điều phối phiên 2 - AHLĐ Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT Thaibinh Seed: Trong phần tham luận và tọa đàm vừa qua, chúng ta đã nghe các chuyên gia chia sẻ nhiều tình hình thế giới, kinh tế vĩ mô, động lực tăng trưởng, cơ chế, thể chế… Trong phiên thảo luận này, chúng ta lắng nghe các doanh nghiệp trong các lĩnh vực: Bất động sản, nông nghiệp, khoa học công nghệ, lãnh đạo Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia… trực tiếp là những đơn vị hoạch định chiến lược, hành động, biến động lực góp phần vào tăng trưởng hai con số. Ở góc độ doanh nghiệp, phiên thảo luận này có góc nhìn ra sao về bối cảnh hiện nay trong câu chuyện doanh nghiệp vừa cần tăng trưởng, phát triển, vừa là động lực đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao? Bối cảnh hiện nay đang có những cơ hội và thách thức thế nào?

Các diễn giả tham dự phiên 2: Vai trò và hành động của doanh nghiệp.

- Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty CP bất động sản Toàn Cầu - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC): Để nền kinh tế đạt được mức tăng trưởng GDP hai chữ số, ba trụ cột chính cần được kích hoạt: Nông lâm nghiệp xuất khẩu; Công nghiệp - Xây dựng; và Tiêu dùng. Riêng nhóm ngành công nghiệp và xây dựng (vốn đóng góp 9 - 10% GDP cả nước) phải gánh vác mục tiêu tăng trưởng lên tới 12% trong năm 2026. Tuy nhiên, bức tranh thực tế đang đặt các doanh nghiệp trong ngành vào lằn ranh của sự "sinh tồn" hơn là phát triển.

Bước vào năm 2026, ngành xây dựng đón nhận cơ hội lịch sử khi Chính phủ quyết định giải ngân nguồn vốn đầu tư công khổng lồ, lên tới 1 triệu tỷ đồng. Khối lượng công việc là rất lớn, nhưng đi kèm với đó là những thách thức mang tính sống còn.

Tác động từ xung đột tại Trung Đông đang thổi bùng "bão giá" nguyên nhiên vật liệu đầu vào. Thực tế ghi nhận dầu diesel đã tăng giá hơn gấp đôi (từ 17.000 đồng lên 35.000 đồng/lít), nhựa đường asphalt cũng tăng mạnh từ 12.000 đồng lên 19.000 đồng/kg. Áp lực chi phí tàn khốc này khiến hàng loạt nhà thầu rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: Tiếp tục thi công sẽ lỗ nặng, nhưng dừng lại thì vi phạm hợp đồng.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty CP bất động sản Toàn Cầu - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC).

Năng lực nội tại của ngành cũng là một dấu hỏi lớn khi số lượng doanh nghiệp xây dựng quy mô vốn trên 500 tỷ đồng hiện nay chỉ đếm trên đầu ngón tay, khó lòng hấp thụ hết các siêu dự án nếu không được tháo gỡ kịp thời. Đối với thị trường bất động sản (BĐS), năm 2025 đã ghi nhận nhiều điểm sáng về mặt thể chế.

Hàng loạt nút thắt pháp lý, quy hoạch, thủ tục đầu tư và cải tạo chung cư cũ đã được tháo gỡ thông qua Nghị quyết 171 của Chính phủ và các bộ luật sửa đổi mới. Điển hình tại Hà Nội, ước tính có hơn 400 dự án được tái khởi động vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, "nút thắt" pháp lý vừa mở thì "điểm nghẽn" tín dụng lại siết chặt. Bản chất ngành BĐS phụ thuộc tới 70% vào vốn vay ngân hàng, nhưng hiện nay, các ngân hàng lớn (kể cả nhóm Big 4) đang có động thái từ chối cấp tín dụng cho các dự án mới, hoặc chỉ lựa chọn rất khắt khe các dự án tại khu vực Hà Nội và TP.HCM.

Đáng lo ngại hơn là tình trạng lãi suất tăng vọt. Kể từ đầu quý II, lãi suất cho vay doanh nghiệp đã bị đẩy từ mức 7 - 7,5% lên tới 11 - 12%/năm; trong khi lãi suất cho vay cá nhân mua nhà chạm ngưỡng 14 - 15%/năm. Đây là mức chi phí vốn "bất khả thi" đối với cả chủ đầu tư lẫn người mua nhà ở thực.

Nguồn tiền tắc nghẽn, doanh nghiệp không thể triển khai dự án, còn hàng tồn kho đứng trước nguy cơ trở thành nợ xấu khổng lồ do không có thanh khoản. Việc xử lý khối nợ xấu 1 triệu tỷ đồng của nền kinh tế cũng sẽ rơi vào bế tắc nếu dòng tiền không được khơi thông. Năm 2026 được dự báo sẽ là một năm cực kỳ sóng gió với thị trường BĐS. Đối mặt với biến động khốc liệt của lãi suất và chi phí đầu vào, mục tiêu thiết thực nhất của cộng đồng doanh nghiệp lúc này là "tồn tại".

Để ngành BĐS và xây dựng đạt được mức tăng trưởng 12% – qua đó đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng chung của cả nước – điều kiện tiên quyết là phải có sự điều chỉnh linh hoạt và nới lỏng từ chính sách tiền tệ. Nếu không có các giải pháp can thiệp để hạ nhiệt lãi suất và khơi thông dòng vốn tín dụng, mục tiêu tăng trưởng vĩ mô sẽ gặp phải lực cản vô cùng lớn.

- Ông Trần Mạnh Báo (điều phối): Nói về cơ hội và thách thức, cơ hội mà ông Hiệp vừa mới chia sẻ rồi, đó là ngành xây dựng có rất nhiều cơ hội. Vì hiện nay là chúng ta đang vừa mới khởi công đang xây dựng những công trình thế kỷ, những công trình có thể nói rằng là lịch sử đất nước. Ngành xây dựng tạo ra rất nhiều công ăn việc làm.

Tuy nhiên, đối với thị trường bất động sản hiện nay lại có thách thức đó chính là thị trường và vốn, lãi suất.Nhưng tôi nghĩ là đây cũng không phải chỉ có ngành xây dựng đâu. Cơ hội và thách thức hiện nay nó đang xen lẫn nhau. Và cơ hội thì có những cái nó từ từ trong vận động thị trường kinh tế của đất nước chúng ta, nhưng thách thức ấy có khi nó từ bên ngoài. Đấy cũng là một vấn đề rất lớn.

2) Cũng là câu hỏi này, Tôi xin mời Tiến sĩ Phùng Hà là một doanh nghiệp nông nghiệp. Chúng ta muốn phát triển gì phát triển, nếu mà chúng ta không phát không ổn định nông nghiệp và phát triển nông nghiệp ấy, cái bệ đỡ này nó lung lay thì các ngành khác nó cũng lung lay. Bối cảnh hiện nay đang có những cơ hội và thách thức thế nào?

Tiến sĩ Phùng Hà (Hiệp hội Phân bón Việt Nam): Chủ đề của chúng ta là tăng trưởng hai con số, nếu nông nghiệp mà tăng trưởng mạnh mẽ hơn nữa, sẽ đóng góp rất quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng này. Trong nông nghiệp, phân bón lại đóng vai trò rất quan trọng, là một trong những nguyên liệu đầu vào của sản xuất nông nghiệp.

Tiến sĩ Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam.

Tại phiên thảo luận trước, ông Cấn Văn Lực có nhắc: “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”, Tuy nhiên, bây giờ người ta xếp loại rồi: “Nhất giống, nhì phân, tam cần và tứ nước”. Tức là dù xếp loại thế nào thì phân bón vẫn đứng nhì.

Tại sao lại vậy? Tại vì phân bón là tính theo bao thì nó đóng góp khoảng từ 50 cho đến 70% cái tăng trưởng của trồng trọt. Mà trong cái chi phí đầu vào ấy, thì tùy vùng, cũng tùy loại giống cây trồng, thì đóng góp tầm cũng khoảng 30 đến 70%. Tức là vai trò của phân bón đối với sự tăng trưởng của của nông nghiệp nó rất quan trọng.

Ví dụ: Năm 2023, nông nghiệp Việt Nam xuất khẩu được 62,5 tỷ USD, trong đó, riêng về cho lĩnh vực trồng trọt ấy được khoảng 30 tỷ USD, tương đương dưới 50%. Đến năm 2025, nông nghiệp xuất khẩu được 70,09 tỷ USD, thì trồng trọt là đóng góp khoảng 40 tỷ USD, gần 60% rồi. Trong năm 2026, dự kiến là phấn đấu xuất khẩu khoảng 74 tỷ USD, trong đó, ngành trồng trọt phải đẩy lên mức là 46 tỷ USD.

Để đạt được tăng trưởng như vậy, chúng ta cần chuyển đổi từ cái nền nông nghiệp, nhưng mà chúng ta chưa mạnh lắm. Từ nông nghiệp là sản xuất theo kinh nghiệm, truyền thống, bây giờ cần phải chuyển sang một loạt thứ là chuyển đổi số, khoa học công nghệ, thông minh. Đặc biệt, chuyển đổi số từ tất cả mọi thứ, từ trong sản xuất, tiêu dùng cho tới vận chuyển. Rồi thì sang chuyển đổi xanh, tuần hoàn.

Ví dụ: Tăng phân bón, nhưng mà chúng ta dư, dư phân bón rất nhiều. Hiện nay, là Việt Nam có hiện tượng là dùng phân bón hơi nhiều. Tức là gấp 3 lần so với thế giới, gây ra ô nhiễm môi trường, rồi thì tăng khí phát thải nhà kính. Do đó, chúng ta cũng cần phải phải chuyển đổi về cơ cấu phân bón, phát triển nông nghiệp mới.

Tất cả những thứ đấy đều là cơ hội cho ngành phân bón cả. Về thách thức: Thứ nhất, hiện nay, chúng ta dùng quá nhiều phân bón này. Thứ hai là cái phân bón vô cơ chúng ta dùng quá nhiều so với các nước là rất ít hữu cơ và vi sinh.

Hiện nay trong khoa học công nghệ chúng ta nói rất tốt, nhưng riêng về phân bón, không biết các anh chị ở đây có ai ở trong các viện nghiên cứu, hoàn toàn không có một chương trình nào về trong khoảng những những năm gần đây, không có gì về về khoa học công nghệ về phân bón cả. Thường thì chúng ta phát triển các loại phân bón gọi là truyền thống. Bây giờ thế giới người ta phát triển phân bón nó hiệu năng, nhưng mà chúng ta chưa có. Thách thức nữa là cái chiến lược phát triển phân bón bây giờ cũng chưa có.

3) AHLĐ Trần Mạnh Báo: Nhìn lại lịch sử, Thái Bình từng là một biểu tượng về năng suất lúa gạo của cả nước. Ngày 01/01/1967, Bác Hồ đã về thăm Thái Bình khi tỉnh đạt kỳ tích 5 tấn thóc/ha. Lúc đó, dù chiến tranh ác liệt và sức khỏe Bác đã yếu, Bác vẫn về động viên vì đây là một bước tiến vượt bậc. Như vậy, sau 60 năm, năng suất đã tăng gấp 4 lần. Điều này cho thấy bên cạnh yếu tố thời gian, chính sự đổi mới và khoa học công nghệ sẽ là động lực chính cho sự phát triển. Vậy, làm thế nào để nắm bắt cơ hội đưa kinh tế tăng trưởng hai chữ số, và làm sao để doanh nghiệp vừa phát triển quy mô, vừa tăng trưởng chất lượng thông qua đổi mới sáng tạo.

- Ông Vũ Thanh Thắng, Giám đốc Trí tuệ nhân tạo (CAIO) kiêm Nhà sáng lập CTCP An ninh mạng SCS: Là người có 30 năm làm trong ngành coog nghệ, tôi luôn trăn trở làm sao để thay đổi hiệu suất của đất nước. Tuy nhiên, công nghệ không nên bắt đầu từ chính nó mà phải bắt đầu từ việc giải quyết bài toán thực tế của đất nước. Phân tích cơ cấu kinh tế Việt Nam cho thấy chúng ta có khoảng 1 triệu doanh nghiệp, trong đó 98% là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Khối này đóng góp khoảng 40-45% GDP.

Qua phân tích, chúng tôi nhận thấy yếu tố hiệu suất của các doanh nghiệp SME thường rất thấp, do họ chưa có nhiều nguồn lực và cơ sở sản xuất còn hạn chế. Từ đó, chúng tôi đặt ra một bài toán: Làm thế nào để thay đổi hiệu suất của nhóm doanh nghiệp này?

Ông Vũ Thanh Thắng, Giám đốc Trí tuệ nhân tạo (CAIO) kiêm Nhà sáng lập CTCP An ninh mạng SCS.

Theo nghiên cứu của tôi, chỉ cần chúng ta nâng được hiệu suất lên khoảng 10%, chúng ta có thể tạo ra giá trị GDP tương đương khoảng 30 tỷ USD. Đây là một con số rất lớn và tôi tin rằng đây là công thức khả thi để giúp Việt Nam có những bước tăng trưởng hai con số dựa trên nền tảng khoa học và kinh tế hiện đại. Để hiện thực hóa giả định này, chúng ta cần tìm hiểu xem cái "gốc" nằm ở đâu. Chúng tôi đã nghiên cứu mô hình "Đường cong nụ cười" (Smiling Curve) của Stan Shih. Các anh chị là chuyên gia kinh tế chắc chắn đều biết rằng những bước tạo ra giá trị gia tăng cao nhất nằm ở hai đầu đường cong.

Một đầu là nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu; đầu còn lại là hệ thống phân phối, Marketing, bán hàng và dịch vụ hậu mãi.Nếu chúng ta chỉ tập trung vào phần đáy của đường cong là "gia công và sản xuất" thì mức tăng trưởng sẽ rất hạn chế, không thể bứt phá được. Muốn tạo ra đòn bẩy cho tăng trưởng hai chữ số, chúng ta buộc phải dịch chuyển cơ cấu kinh tế lên các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn. Điều đó có nghĩa là phải tập trung mạnh mẽ vào nghiên cứu, phát triển thương hiệu và tối ưu hóa hệ thống phân phối.

Ngoài ra, đối với lĩnh vực nông nghiệp – một trụ cột đang đóng góp khoảng 70 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu – tôi vẫn luôn rất trăn trở. Bản chất nông nghiệp nước ta đã phát triển cả nghìn năm nay nhưng vẫn gặp vấn đề lớn là canh tác chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Để đưa khoa học công nghệ vào giúp người nông dân phát triển tốt hơn, tôi cho rằng ưu tiên hàng đầu chính là ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI). Hiện nay, bà con có thể sử dụng các công cụ như ChatGPT để giải đáp các thắc mắc về kỹ thuật canh tác một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Bên cạnh đó, chúng ta có thể đưa công nghệ IoT (Internet vạn vật) vào để tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên như nước và phân bón, đảm bảo bón đúng liều lượng và đúng thời điểm dựa trên các thuật toán chính xác. Việc cụ thể hóa công nghệ cho nông nghiệp hiện nay thực tế rất đơn giản. Nghe thì có vẻ cao siêu, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể ứng dụng một cách dễ dàng với chi phí thấp mà hiệu quả lại rất cao, không còn đắt đỏ hay khó tiếp cận như ngày xưa nữa. Một vấn đề khác đặc biệt quan trọng trong nông nghiệp, nhất là đối với xuất khẩu, chính là truy xuất nguồn gốc.

Như đã đề cập, thực trạng hiện nay là lô hàng đầu tiên xuất đi thường có chất lượng rất tốt, nhưng đến lô thứ hai, thứ ba thì chất lượng bắt đầu trồi sụt. Nguyên nhân nằm ở chỗ chúng ta chưa có một quy trình nhất quán và việc truy xuất nguồn gốc trong quá trình sản xuất vẫn còn lỏng lẻo.

Để khắc phục, chúng ta có thể ứng dụng công nghệ Blockchain nhằm truy xuất toàn bộ dữ liệu trong suốt quá trình từ sản xuất đến khi ra thành phẩm. Khi áp dụng công nghệ này, chúng ta sẽ đạt được hai mục tiêu lớn: thứ nhất là làm chuẩn hóa quy trình để tăng hiệu quả canh tác; thứ hai là giúp nông sản có giá trị cao hơn, chất lượng ổn định hơn khi xuất khẩu và tiêu dùng. Đó chính là cách chúng ta sử dụng công nghệ để nâng tầm giá trị cho nông sản Việt Nam.

4) Anh hùng lao động Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Thái Bình Seed: Trong nền kinh tế của chúng ta hiện nay, không thể nói đến công nghệ thông tin. Không bỏ kinh tế số được. 4.0 nếu nói ngắn gọn khái niệm thì đó là công nghệ tế bào. Đó là kinh tế số và vật liệu mới. Nhưng thực ra, kinh tế số lại là một lĩnh vực rất khó.

Tại Đại hội 12, văn kiến đã định hướng phát triển của đất nước chúng ta theo con đường nào? Tôi có chọn ba lĩnh vực.

Thứ nhất là nông nghiệp. Đó là lợi thế của Việt Nam mà các nước ASEAN không có được, các nước phía Bắc chúng ta không có được. Hôm nay không có thời gian để nói chuyện này.

Thứ hai đó, đó là du lịch. Tại Thái Lan, có những năm họ làm tới 30% GDP về du lịch. Nhưng nói tiềm năng về du lịch của Thái Lan còn xa mới bằng Việt Nam được. Có thể so sánh, Pattaya thực ra khá bé. Làm sao mà có những bãi biển như Sầm Sơn, như... như Vũng Tàu, như Nha Trang, như Phú Quốc?

Thứ ba, đó là kinh tế số. Bởi vì chúng ta đang ở thời kỳ dân số vàng và trí tuệ Việt Nam thì nói Israel thì có lẽ chúng ta chưa so được, nhưng mà so với lại Trung Quốc chắc chúng ta cũng không kém. Và chúng ta đang có lợi thế.

Kinh tế số, du lịch và nông nghiệp. Đó là ba mệnh đề phải phát huy vai trò, đi kèm yêu cầu phải chuyển đổi số.

Tại diễn đàn hôm nay, cần nhìn nhận việc chuyển đổi kinh tế số ở trong nông nghiệp là rất khó. Đây cũng là một thách thức. Gọi là thách thức trong một nội hàm nhỏ hơn, ở lĩnh vực nông nghiệp khi chúng tôi triển khai những cái đề tài khoa học, những cái sản phẩm phối hợp khoa học công nghệ đưa vào nông nghiệp là rất bị rủi ro. Có khi phải trả giá.

Nhưng mà cuối cùng thì những sự đeo đuổi đó đã mang lại thành công. Vấn đề ở đây là cầ làm như thế nào để bà con nông dân sử dụng được AI, sử dụng được ChatGPT, sử dụng được...

Còn nữa, chúng ta cứ nói chuyển đổi mà không có dữ liệu sẽ không thành công được. Muốn truy xuất nguồn gốc phải có dữ liệu.

Mà dữ liệu đưa vào sai thì truy xuất nguồn gốc sai, đó là chuyện cần bàn.

- Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC): Liên quan đến câu hỏi của ông Báo, hiện nay các cái doanh nghiệp của Việt Nam của chúng ta đã có rất là nhiều thay đổi. Đặc biệt theo chia sẻ của các đại diện các doanh nghiệp trong thời gian vừa qua, chúng ta thấy rằng là doanh nghiệp chúng ta đã bắt đầu tiếp cận các công nghệ mới, bắt đầu đổi mới mô hình tăng trưởng thay vì dựa theo sử dụng nhiều lao động thì bây giờ cũng đã tối ưu.

Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC).

Trong đó, cũng có rất là nhiều đơn vị đã sử dụng chuyển đổi số hay là chuyển đổi AI. Chúng ta thấy rằng là doanh nghiệp đã bắt đầu có sự tham gia vào cái việc đấy chủ động để là tự thay đổi mình.

Đồng thời, cũng rất nhiều doanh nghiệp bắt đầu tham gia mở rộng chuỗi cung ứng, rồi chuỗi giá trị của mình ra thị trường nước ngoài, trong đó có ngành nông nghiệp.

Quá trình vừa rồi, như chúng tôi cũng khảo sát một số cái địa bàn từ Châu Âu đến Hoa Kỳ, rất là nhiều sản phẩm nông nghiệp của chúng ta hiện nay đã có mặt ở tại các siêu thị lớn như Costco rồi các siêu thị lớn của Hoa Kỳ hay là tại Châu Âu như có Carrefour của Pháp chẳng hạn.

Qua đó, tôi cũng thấy rằng sự chủ động của doanh nghiệp bên cạnh những chủ trương chính sách lớn của Đảng, Nhà nước là ngày càng tốt lên thì sự chủ động doanh nghiệp cũng đã rất thay đổi, làm cho sản phẩm nông nghiệp Việt Nam ngày càng có mặt rộng khắp trên thế giới. Đồng thời tăng về cả chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm.

Tuy nhiên, tôi vẫn thấy còn một số nội dung nên đề cập đến, đó là làm sao mà cái sản phẩm hiện nay để xuất khẩu được nhiều hơn, tăng giá trị gia tăng nhiều hơn, hay là có giá trị cao hơn ngay tại thị trường nội địa.

Tôi thấy là đang có mấy vấn đề. Thứ nhất là từ cái khâu chế biến bảo quản. Tôi thấy là các diễn giả cũng đã trao đổi thì phần chế biến, ứng dụng các cái công nghệ chế biến, công nghệ bảo quản tiên tiến. Tuy nhiên cái việc này tôi thấy rằng doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam còn khá yếu.

Hay vấn đề truy xuất nguồn gốc để xuất khẩu sản phẩm, tôi thấy cũng là chưa được là cao.

Có thể thấy rằng việc ứng dụng công nghệ rồi chuyển đổi số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các doanh nghiệp nông nghiệp của chúng ta hiện nay là đang khá khiêm tốn. Mặc dù bằng nội lực, ta đã có những sản phẩm ra nước ngoài. Nhưng việc nâng cao giá trị gia tăng rồi, ta có giữ được chất lượng sản phẩm, đảm bảo nó gần như là tự nhiên.. thì chúng ta đang còn khá yếu. Chính vì vậy, đó là cái thách thức cho các doanh nghiệp thời gian tới.

Vì vậy, tôi nghĩ để doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp nông nghiệp nói riêng, để có thể vừa phát triển bền vững, vừa đảm bảo được mục tiêu tăng trưởng hai con số theo chủ trương chung của Chính phủ, tôi thấy rằng đối với các doanh nghiệp Việt Nam cần giải quyết một số vấn đề.

Đầu tiên, cần phải đổi mới ưu tiên đổi mới mô hình tăng trưởng, thay vì dựa vào nhân công lao động nhiều thì chúng ta cần phải ứng dụng nhiều công nghệ hơn, nhiều máy móc thiết bị hơn.

Thứ hai, cần phải đẩy mạnh cái câu chuyện chuyển đổi số. Hiện nay các doanh nghiệp nói chung của Việt Nam khá yếu. Chúng ta suốt ngày nói về chuyển đổi số trong thời gian vừa qua, nhưng mà câu chuyện thực thi của các doanh nghiệp còn yếu.

Và thứ ba, gắn cái các cái chỉ tiêu phát triển với các tiêu chí của ESG là doanh nghiệp của chúng ta cũng chưa được đề cập nhiều. Chính vì vậy, tôi nghĩ là trong cái thời gian tới để đảm bảo được thì cũng cần phải đẩy mạnh cái việc này.

Đồng thời, chúng ta cần phải tận dụng một yếu tố là tham gia vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Vì trong hệ sinh thái này, chúng ta có các nhà đầu tư, có các cái doanh nghiệp lớn, có các doanh nghiệp đầu chuỗi..

Có thể nói, các doanh nghiệp tham gia vào sẽ được hỗ trợ các phần mà mình đang yếu, từ công nghệ, từ nhân lực hay về các vấn đề về vốn để chúng ta cùng nhau phát triển trong cái thời gian tới.

5) Anh hùng lao động Trần Mạnh Báo: Nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình từ tư duy sản lượng sang giá trị, công nghệ. Theo ông, trong việc góp phần vào tăng trưởng cao 2 con số, nông nghiệp có thể trở thành động lực ra sao? Chiến lược giải quyết và ứng phó của doanh nghiệp trong mục tiêu này thế nào, nhất là ở bối cảnh hiện nay vừa có cơ hội nhưng cũng có những biến số, thách thức?

- TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội phân bón Việt Nam Nền nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt: Rũ bỏ phương thức canh tác truyền thống, nặng tính kinh nghiệm và thói quen để tiến tới nền nông nghiệp thông minh, tuần hoàn và ứng dụng công nghệ cao. Sự chuyển dịch này không chỉ nhằm nâng tầm giá trị nông sản mà còn là yêu cầu bắt buộc để thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ.

Nền kinh tế không thể phát triển bằng mọi giá để rồi để lại hệ lụy môi trường nặng nề cho các thế hệ tương lai. Thay vì sản xuất dàn trải, nông nghiệp đang dịch chuyển trọng tâm sang các mặt hàng có giá trị kinh tế và kim ngạch xuất khẩu cao. Câu chuyện của ngành hàng sầu riêng là một minh chứng điển hình. Dù ghi nhận sự bứt phá ngoạn mục về kim ngạch (đạt 2,2 tỷ USD năm 2023; 3,2 tỷ USD năm 2024 và dự kiến 3,65 tỷ USD vào năm 2025), song việc liên tục có các lô hàng bị đối tác trả về trong năm qua đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo.

Nguyên nhân cốt lõi đến từ việc vi phạm các rào cản kỹ thuật khắt khe: tồn dư kim loại nặng (cadimi) hoặc lạm dụng hóa chất bảo quản để làm đẹp vỏ. Để bảo vệ mã số vùng trồng và giữ vững vị thế tại các thị trường lớn như Trung Quốc, phương thức canh tác không thể chỉ dựa vào thói quen tự phát. Nó đòi hỏi sự can thiệp sâu của khoa học công nghệ, cùng sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa cơ quan quản lý Nhà nước, các viện nghiên cứu khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, để ngành phân bón thực sự trở thành bệ đỡ vững chắc, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng chung, cần tập trung giải quyết 3 vấn đề cốt lõi: Thứ nhất, phát triển các dòng phân bón hiệu năng cao: Cần thay đổi tư duy sản xuất phân bón truyền thống, đẩy mạnh đầu tư nghiên cứu và ứng dụng công nghệ để tạo ra các thế hệ phân bón mới. Ưu tiên hàng đầu là các sản phẩm phân bón hiệu năng cao – sử dụng liều lượng ít hơn nhưng tác dụng và hiệu quả mang lại cho cây trồng vẫn vượt trội, đáp ứng tiêu chí canh tác xanh.

TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội phân bón Việt Nam: Nền nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt.

Thứ hai, quyết liệt "mạnh tay" với vấn nạn phân bón giả: Đây là điểm nghẽn nhức nhối bậc nhất nhưng chưa được giải quyết triệt để. Tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn đang lộng hành, gây thiệt hại nặng nề cho bà con nông dân, đặc biệt là tại các vùng sâu, vùng xa, khu vực Tây Nguyên (như Đắk Nông). Việc đẩy lùi vấn nạn này vượt quá thẩm quyền và năng lực của doanh nghiệp, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, sát sao của các cơ quan quản lý Nhà nước và lực lượng chức năng.

Thứ ba, hoạch định chiến lược bài bản gắn liền với năng lực thực thi: Ngành phân bón cần sớm có một chiến lược quy hoạch và phát triển bài bản, đồng bộ. Tuy nhiên, yếu tố quyết định không nằm ở bản chiến lược trên giấy, mà nằm ở khâu tổ chức thực thi. Mọi chính sách, định hướng nếu không được triển khai nghiêm túc và giám sát hiệu quả trong thực tiễn thì đều sẽ không mang lại bất kỳ giá trị thực tế nào.

6) Anh hùng lao động Trần Mạnh Báo: Khoa học công nghệ, chuyển đổi số được coi là động lực kép để Việt Nam tăng trưởng kinh tế 2 con số và có thu nhập cao vào năm 2045. Đây được coi là yếu tố để Việt Nam không lệ thuộc tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ vào vốn đầu tư. Thực tế thời gian qua cũng có nhiều chính sách hỗ trợ thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Từ góc độ doanh nghiệp, ông nhận định thế nào về đóng góp của doanh nghiệp ngành mình vào mục tiêu tăng trưởng của đất nước?

- Ông Vũ Thanh Thắng, Giám đốc Trí tuệ nhân tạo (CAIO) kiêm Nhà sáng lập Công ty CP An ninh mạng SCS: Quán triệt các chủ trương, nghị quyết của Đảng và Chính phủ (như Nghị quyết 66, 68), định hướng phát triển kinh tế hiện nay được xây dựng trên các trụ cột cốt lõi: Khoa học công nghệ, Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi số và Tăng cường liên kết. Dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ, chúng ta cần nhìn nhận một từ khóa mang tính quyết định: "Động lực".

Nền kinh tế số chính là động lực quan trọng nhất định hình sự sống còn và vươn lên của nền kinh tế hiện tại. Thực tế đang tồn tại một nghịch lý lớn về năng suất lao động tại Việt Nam. Người Việt Nam luôn được đánh giá cao về năng lực tư duy, minh chứng qua những thành tích xuất sắc trong toán học và các kỳ thi quốc tế. Thế nhưng, hiệu suất lao động trung bình của chúng ta lại rất thấp, chỉ bằng 1/8,3 so với Singapore (nói cách khác, cần hơn 8 lao động Việt Nam mới tạo ra sản lượng tương đương 1 lao động Singapore).

Nhìn lại lịch sử, chúng ta đã lỡ nhịp với ba cuộc cách mạng công nghiệp trước đây (động cơ hơi nước, điện khí hóa và tin học hóa). Do đó, cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư – với hạt nhân là Trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số – là cơ hội lịch sử, mang tính chất quyết định để các doanh nghiệp Việt Nam thay đổi vận mệnh và vươn lên bắt kịp thế giới. Mọi chủ trương, chính sách dù hay đến đâu, khâu thực thi cuối cùng vẫn nằm ở cộng đồng 1 triệu doanh nghiệp Việt Nam.

Ông Vũ Thanh Thắng cho rằng sự phát triển bứt phá của AI hiện nay không chỉ dừng lại ở mức độ "công cụ", mà đã thực sự trở thành một lực lượng sản xuất mới.

Để đạt được khát vọng tăng trưởng hai con số, các doanh nghiệp buộc phải tái cơ cấu, dịch chuyển lên những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu như: sản xuất linh kiện lõi, thiết kế sản phẩm và phát triển thương hiệu quốc tế.Để làm được điều đó, công nghệ đóng vai trò then chốt.

Sự phát triển bứt phá của AI hiện nay không chỉ dừng lại ở mức độ "công cụ", mà đã thực sự trở thành một lực lượng sản xuất mới. Các hệ thống tác tử thông minh (AI Agent) có khả năng thay thế con người xử lý, phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ với tốc độ và độ chính xác vượt trội, hoạt động bền bỉ không mệt mỏi.

Khi trao quyền cho AI đảm nhận các tác vụ xử lý thông tin, con người sẽ được giải phóng để tập trung vào những công việc mang tính sáng tạo và có giá trị cao hơn, từ đó giải quyết triệt để bài toán năng suất lao động. Ứng dụng công nghệ không chỉ dành riêng cho khối công nghiệp hay dịch vụ, mà còn mang lại giá trị đột phá cho nông nghiệp – bệ đỡ chiếm hơn 10% GDP cả nước nhưng mức tăng trưởng vẫn còn khiêm tốn.

Khi đưa Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) hay Chuỗi khối (Blockchain) vào đồng ruộng, chúng ta có thể tối ưu hóa từ những yếu tố nhỏ nhất: sử dụng phân bón chính xác, giám sát sức khỏe cây trồng theo thời gian thực, cho đến minh bạch truy xuất nguồn gốc. Sự can thiệp của dữ liệu và công nghệ cao chính là "tấm hộ chiếu" để nông sản Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe và khẳng định vị thế trên bản đồ thương mại toàn cầu.

7) Ông Trần Mạnh Báo: Lúc nãy anh Hiệp cũng có nói là bất động sản hiện nay đang rất là căng thẳng, do bị tác động từ rất nhiều yếu tố. Vậy bây giờ xin anh Hiệp cho hai ý thôi. Cái thứ nhất, là với góc nhìn của một doanh nghiệp trong lĩnh vực bất động sản thì có những cái đóng góp gì để cho tập cái tăng trưởng của cái ngành bất động sản nói chung và góp phần phát triển kinh tế hai con số? Thứ hai là để làm được điều đó thì các anh sẽ thấy được những cái cơ hội thách thức gì?

- Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty CP bất động sản Toàn Cầu - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC): Như tôi cũng đã vừa mới chia sẻ, tức là xây dựng và bất động sản thì năm 2026 đều rất căng thẳng.

Thế nhưng cái vai trò của xây dựng và bất động sản, như chúng ta biết là nó lan tỏa rất nhiều ngành. Riêng bất động sản nó phải liên quan đến khoảng hơn chục ngành kinh tế khác, từ sản xuất vật liệu xây dựng, công nghiệp xi măng, xây dựng và cả ngành khách sạn, du lịch đều là liên quan đến bất động sản.

Tiếp đó, đã là doanh nghiệp, chúng ta cũng phải chống chọi với thử thách để mà tồn tại. Vì vậy, việc của chúng tôi là phải tìm ra được cái hướng đi mới, cái khoảng sáng nào mà mình có thể tồn tại được.Trong cái bối cảnh mà tín dụng đang khó khăn như hiện nay, thắt chặt tín dụng mà bất động sản thì không có tín dụng thì như là mất đi thị trường, như “cá mất nước”.

Do đó, chúng tôi xác định đối với các doanh nghiệp bất động sản năm 2026:

Thứ nhất là chọn được thị trường xác định mà có khả năng là tiêu thụ được. Tập trung vào một số các chủ trương mà Nhà nước khuyến khích về nhà ở xã hội, nhà ở phân khúc trung bình để giảm cái mức giá xuống.

Thứ hai là cải tạo chung cư cũ, đấy là những cái mà dự đóng góp cho cái bộ mặt đô thị, xây dựng phát triển của các cái thành phố mới, thành phố lớn. Điều này, rất quan trọng là phải tìm ra các giải pháp vốn phù hợp để mà tồn tại. Tôi cho rằng, đây chính là một cái thách thức và cũng là giải pháp sáng tạo của từng doanh nghiệp để mà vượt qua khó khăn về tín dụng của năm 2026.

8) Anh hùng lao động Trần Mạnh Báo: Cuộc thảo luận đã xác định 4 "điểm nghẽn" cốt lõi bao gồm: Thể chế, thủ tục hành chính, nguồn vốn và nhân lực. Các diễn giả có thể chia sẻ ngắn gọn lại?

Anh hùng lao động Trần Mạnh Báo điều phối phiên thảo luận.

- Ông Vũ Thanh Thắng, Giám đốc Trí tuệ nhân tạo (CAIO) kiêm Nhà sáng lập CTCP An ninh mạng SCS: Thị trường hiện nay vẫn chưa thực sự bình đẳng, khiến các doanh nghiệp trẻ khó tiếp cận nguồn lực từ Nhà nước. Tôi kiến nghị cần tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng hơn để tận dụng thế mạnh nhân lực công nghệ của Việt Nam.

- Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty CP bất động sản Toàn Cầu - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC): Tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của tinh thần "đồng hành và tháo gỡ" từ chính quyền các cấp. Dẫn chứng thực tế tại Phú Thọ và Lạng Sơn, nơi các lãnh đạo tỉnh đã trực tiếp xuống công trường để chỉ đạo xử lý vướng mắc tại chỗ, khẳng định rằng sự sâu sát của lãnh đạo là yếu tố quyết định để vượt qua mọi thách thức thể chế.

- TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội phân bón Việt Nam: Dù hệ thống pháp luật đã tương đối đầy đủ nhưng khâu thực thi vẫn còn những hạn chế, đồng thời đề xuất cần có sự phối hợp đồng bộ giữa "bốn nhà": Nhà nước, nhà khoa học, nhà sản xuất và người tiêu dùng) để nâng cao hiệu năng sản xuất.

- Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC): Thể chế, năng lực thực thi vẫn là trở ngại lớn nhất và đặc biệt là nhu cầu "bình dân hóa công nghệ" để nông dân và doanh nghiệp nông thôn có thể tiếp cận các giải pháp mới với chi phí hợp lý thông qua các chương trình hỗ trợ bài bản.

9) Anh hùng Trần Mạnh Báo: Thực tiễn hoạt động kinh tế hiện nay đang phải đối mặt với bốn nút thắt cốt lõi: Thể chế, thủ tục hành chính, nguồn vốn và nhân lực. Tuy nhiên, từ thực tế hoạt động của doanh nghiệp, có một "nút thắt vô hình" khác vừa được chỉ ra rất xác đáng: Đó là mức độ sâu sát, đồng hành và chia sẻ của lãnh đạo Nhà nước các cấp đối với cộng đồng doanh nghiệp. Nếu các cấp lãnh đạo trực tiếp đi sâu đi sát, nắm bắt và giải quyết vấn đề ngay tại cơ sở, các điểm nghẽn sẽ được tháo gỡ nhanh chóng và hiệu quả hơn rất nhiều.

Từ lăng kính thực tiễn này, có một câu hỏi cốt lõi tiếp tục được đặt ra cho các đại diện doanh nghiệp (cụ thể ở đây là ông Hiệp): Nếu phải điểm mặt 3 điểm nghẽn lớn nhất về mặt thể chế (đơn cử như rào cản về Đất đai, Quy hoạch và Cấp phép), thì hiện nay, chi phí pháp lý và thủ tục hành chính đang chiếm khoảng bao nhiêu phần trăm trong tổng mức đầu tư của một dự án?

- Ông Nguyễn Quốc Hiệp: Trong ba điểm nghẽn lớn thường được nhắc tới của nền kinh tế (Đất đai, Quy hoạch và Cấp phép), gánh nặng cấp phép hiện nay đã dần được giảm nhẹ. Tuy nhiên, đối với cộng đồng doanh nghiệp bất động sản, đất đai và quy hoạch vẫn là hai "hòn đá tảng" ngáng đường lớn nhất. Vấn đề đất đai hiện đang trói chân doanh nghiệp ở hai rào cản cực kỳ lớn.

Thứ nhất là khâu giải phóng mặt bằng. Đây là một quá trình vô cùng gian truân và kéo dài. Có những dự án, nhà đầu tư phải giằng co ròng rã tới 11 năm chỉ để giải phóng xong mặt bằng trước khi bước vào giai đoạn làm thủ tục pháp lý.

Thứ hai, ngay cả khi đã vượt qua ải mặt bằng, khâu cấp đất và định giá đất lại tiếp tục mở ra một "cuộc trường chinh" mới. Nút thắt nhức nhối nhất trong các quy định định giá đất hiện hành chính là hệ số K. Đây vẫn là một "ẩn số" rủi ro đối với doanh nghiệp vì thiếu vắng công thức tính toán minh bạch, khách quan.

Việc xác định hệ số K đôi khi vẫn lên xuống thất thường, phụ thuộc nhiều vào ý chí chủ quan của cơ quan quản lý. Khi rủi ro chi phí không thể dự phóng, bài toán phát triển dự án trên quỹ đất vô hình trung trở thành một phương trình "không có lời giải".

Đối với vấn đề quy hoạch, dù Luật Quy hoạch mới đã có hướng phân cấp thẩm quyền xuống chính quyền cơ sở, nhưng thực tế triển khai lại đang ách tắc trầm trọng. Đơn cử tại Hà Nội, hàng loạt dự án đang phải "nằm im bất động" để chờ đợi Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm được thông qua.

Quy trình này mang tính dây chuyền: Quy hoạch chung phải xong thì mới có cơ sở triển khai quy hoạch phân khu, từ đó mới đi đến quy hoạch chi tiết 1/500 cho từng dự án. Hệ lụy của sự chờ đợi này là sự chồng chéo "tầng tầng, lớp lớp" của các thủ tục hành chính.

Thống kê thực tế cho thấy, trước đây để giải quyết trọn vẹn thủ tục pháp lý cho một dự án, doanh nghiệp phải gõ cửa xin tới 43 "con dấu" các loại, tiêu tốn nhanh nhất cũng khoảng 3 năm trời. Hiện tại, dù quy trình có thể đã được rút ngắn đôi chút, nhưng hệ thống thủ tục rườm rà này vẫn là một "cuộc trường chinh" vắt kiệt sự kiên nhẫn và nguồn lực của doanh nghiệp.

11:45 Phó Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Bùi Thị Thơm: Hội thảo của chúng ta đã thành công rất tốt đẹp. Các nội dung chương trình đề ra là chúng ta đã đều thực hiện hoàn thành.

Trước tiên, thay mặt cho Trung ương Hội Nông dân Việt Nam, tôi xin được trân trọng cảm ơn các chuyên gia kinh tế, các doanh nghiệp, các đại biểu đã dành những tình cảm trân quý cho nông nghiệp, nông thôn và giai cấp nông dân về dự hội thảo hôm nay. Đồng thời, các diễn giả đã có những nội dung tham luận cũng như những trao đổi rất là quý để góp phần vào cho thành công của hội thảo.

Thứ hai, xin ghi nhận và đánh giá rất cao đối với Báo Nông thôn Ngày nay điện tử Dân Việt, một đơn vị luôn luôn sáng tạo, luôn luôn đổi mới và luôn luôn chủ động trong thực hiện các nhiệm vụ, riêng đối với nội dung thúc đẩy tăng trưởng, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Báo Nông thôn Ngày nay điện tử Dân Việt cũng đã làm rất tốt công tác tuyên truyền ở trên hệ thống các ấn phẩm báo in, báo điện tử.

Phó Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Bùi Thị Thơm phát biểu kết luận Hội thảo.

Hội thảo nhằm tạo diễn đàn để các diễn giả, các chuyên gia kinh tế, các doanh nghiệp được cởi mở trao đổi những cơ hội, những thách thức cũng như đề xuất các giải pháp để góp phần vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số cho đến năm 2030.

Đặc biệt, hội thảo được diễn ra trong bối cảnh mà chúng tôi cho rằng hết sức ý nghĩa. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 14 của Đảng vừa thành công và rất tốt đẹp, và Hội nghị lần thứ hai cũng đã nhấn mạnh đến cái mục tiêu tăng trưởng này.

Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ 9 dự kiến vào tháng 6/2026 này, đây cũng là những nội dung để Thường trực Trung ương Hội lắng nghe, nghiên cứu để có những cái bổ sung vào trong nhiệm vụ, trong giải pháp nhiệm kỳ tới của Trung ương Hội Nông dân và của Hội Nông dân Việt Nam để góp phần vào thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Tại Hội thảo hôm nay, ý thứ nhất các diễn giả đã đề cập và đề cập rất sâu, rất nhiều, chúng ta đều đã lắng nghe điều đó. Chúng ta phải đổi mới tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Đồng thời phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nông nghiệp xanh, nông nghiệp số, nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp công nghệ cao, đa giá trị.

Cùng đó, phải có các chính sách về vốn, về đào tạo nguồn nhân lực. Cần tập trung vào đầu tư về vấn đề chế biến sâu, về vấn đề xây dựng các thương hiệu và xuất khẩu nông sản thương hiệu quốc gia.

Ở cả phiên tọa đàm 1 hay phiên tọa đàm 2, chúng ta đề cập rất nhiều đến lĩnh vực nông nghiệp. Để tăng trưởng được hai con số, nông nghiệp của chúng ta không thể đứng ngoài. Người nông dân sẽ phải làm cái gì để mà góp phần vào, để mà phát triển nông nghiệp, đạt được mục tiêu: Năm 2026 là 75 tỷ đô; Năm 2024 thì là 70,09 tỷ đô; và tăng 12% so với năm 2024 (2 năm thì tăng 12%).

Điểm thứ ba là rất cần sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp. Các đại biểu cũng đã vừa nghe phiên thảo luận thứ hai đã thấy rất là rõ điều đó. Doanh nghiệp rất quan trọng và là "đầu tàu" dẫn dắt để liên kết theo chuỗi giá trị để tạo ra được những cái sức lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế. Như vậy, Hội Nông dân của chúng ta phải làm gì? Đây là ý thứ hai mà tôi trả lời câu hỏi.

Theo đó, Hội Nông dân phải hướng dẫn, hỗ trợ cho nông dân để phát huy tốt vai trò chủ thể và trung tâm của nông dân. Hội phải đẩy mạnh tuyên truyền vận động, tiếp tục đồng hành hỗ trợ để nông dân thay đổi nhận thức, chuyển đổi tư duy từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, chuyển đổi từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp.

Tiếp theo phải hỗ trợ cho nông dân để thực hiện các nội dung chuyển đổi số, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Thứ ba là hỗ trợ cho nông dân về vấn đề đào tạo nguồn nhân lực, về vấn đề vốn. Và thứ tư là hỗ trợ cho nông dân về vấn đề liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.

Thông qua các hoạt động thực tiễn, Hội Nông dân tham mưu, đề xuất các chính sách cho Đảng, Nhà nước để góp phần vào hoàn thiện các thể chế, chính sách cho phát triển nông nghiệp, nông thôn và giai cấp nông dân.

Đó là những nội dung mà chúng tôi cho rằng hội thảo hôm nay gặt hái được rất nhiều. Và một lần nữa xin được trân trọng cảm ơn các chuyên gia kinh tế, các doanh nghiệp, các đại biểu và đặc biệt là Báo Nông thôn Ngày nay điện tử Dân Việt đã tổ chức một cuộc hội thảo hết sức ý nghĩa.

Xin được trân trọng cảm ơn và chúc sức khỏe các đồng chí. Chúc cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông thôn và giai cấp nông dân của chúng ta ngày càng phát triển, đóng góp quan trọng vào cái mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước chúng ta trong những năm tới.

Xin trân trọng cảm ơn!

×