TRỰC TIẾP Toạ đàm "Phòng vệ thương mại đối với ngành gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam": 271 vụ việc bị điều tra

Thứ nhất, trong nội dung về phòng vệ thương mại, chúng ta phải có dự báo, tính toán từ trước, đưa ra những đự náo mang tính chất từ xa giúp doanh nghiệp, hiệp hội, cơ quan quản lý nhà nước có sự chuẩn bị kỹ càng hơn khi vụ việc cụ thể phát sinh.

Nói về những đề xuất, đầu tiên chúng tôi vẫn đang tiếp tục duy trình hệ thống phân tích cảnh báo mặt hàng xuất khẩu Việt nam có nguy cơ phòng vệ thương mại. Hiện nay, thông tin chúng tôi có được đều chia sẻ với cơ quan quản lý nhà nước địa phương, trung ương, hiệp hội để có danh mục mặt hàng có nguy cơ cao nhất. Và một số thị trường quan trọng như Mỹ, EU, các thị trường có tần suất điều tra phòng vệ thương mại nhiều như Ấn Độ, Thổ Nhĩ kỳ...

Trên cơ sở đó, chúng tôi đưa ra những hoạt động tuyên truyền, chia sẻ thông tin một cách trọng tâm trọng điểm hơn, giúp doanh nghiệp nắm được thông tin cơ bản nhất về quá trình điều tra phòng vệ thương mại, để có thể chủ động hơn. Chúng tôi cũng có vấn đề liên quan đến chuẩn bị ấn phẩm hướng dẫn, cách thức xử lý, thậm chí chi tiết rất nhỏ như tham gia vụ việc phòng vệ thương mại thì cần việc gì, nộp thông tin cho cơ quan điều tra phòng vệ thương mại như thế nào...

Khi các vụ việc xảy ra, chúng tôi ngay lập tức thông báo cho doanh nghiệp, hiệp hội, cũng như phối hợp các bước tư vấn. Ngoài ra, trong quá trình vụ việc diễn ra thì chúng tôi cũng theo dõi sát sao và sẵn sàng can thiệp nếu nhận thấy cơ quan điều tra của nước ngoài đi chệch hướng so với nguyên tắc chung. Cuối cùng, chúng tôi sẽ có những hoạt động mang tính chất tiếp tục trao đổi, chia sẻ thông tin, có được thông tin 2 chiều từ phía doanh nghiệp để phát huy hiệu quả hơn nữa. Tuy nhiên, vẫn cần nhấn mạnh rằng phải xác định doanh nghiệp là đối tượng trực tiếp nên luôn cần sự chủ động.

Nhà báo Phan Huy Hà – Phó Tổng biên tập thường trực Báo Nông thôn ngày nay/ điện tử Dân Việt: Về vai trò truyền thông báo chí, thông qua các ý kiến của ông Trung, chúng ta đã có rất nhiều thông tin để định hướng tư vấn cho doanh nghiệp làm sao đạt được hiệu quả cao nhất trong việc xuất khẩu gỗ tới Hoa Kỳ. Từ đó, các doanh nghiệp sẽ nắm bắt được các quy định nghiêm ngặt của Hoa kỳ, để không vi phạm các quy định của Hoa Kỳ khi xuất khẩu hàng hoá.

Vai trò truyền thông như báo Dân Việt, chúng ta có hàng triệu bạn đọc theo dõi đón đọc các thông tin từ báo Dân Việt và có thể lưu lại các thông tin hữu ích, chất lượng, cập nhật, tóm tắt lại thành cẩm nang để doanh nghiệp tìm hiểu tránh việc bị áp thuế cao, bị điều tra, phòng vệ thương mại, chống bán phá giá.

Qua đó, Dân Việt giúp cho doanh nghiệp đạt hiệu quả kinh tế cao khi xuất khẩu hàng hoá, thông qua các thông tin nhanh chóng với đa nền tăng phương tiện như: Kênh Tiktok của báo Dân Việt, facebook, kênh Youtube... có những cảnh báo mà báo chí làm rất tốt để doanh nghiệp cập nhật.

Ví dụ: Khi nhập nhiên liệu về sản xuất không làm rõ nguồn gốc của nguyên liệu là đã vi phạm, chưa thể là chúng ta còn đang tham gia nhiều hiệp định, hiệp ước, ví dụ như về phát thải khí thải.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và lâm sản Việt Nam: Gỗ là một trong nhóm sản phẩm thường bị rất nhiều những vụ việc kiện, rủi ro về điều tra phòng vệ thương mại, chống bán phá giá... 

Cụ thể, chúng tôi đã từng phải đối diện với rất vụ việc như vụ 301 được phía Hoa Kỳ cho rằng các sản phẩm gỗ của Việt Nam từ những nguyên liệu khai thác bất hợp pháp, nhưng rất may là hai bên đã có những điều trần, thương thảo giải thích rõ ràng và cuối cùng đi đến ký kết hợp tác Việt – Mỹ để có thể xử lý tận gốc gỗ bất hợp pháp.

Chúng tôi thấy, sản phẩm gỗ có tần suất xuất hiện tại các vụ kiện, điều tra càng ngày càng nhiều. Thường thì việc điều tra này có hai lý do. 

Thứ nhất, gỗ là sản phẩm được các sản phẩm được khai thác từ rừng, tác động tới môi trường, do đó, càng ngày sản phẩm gỗ càng bị "nội soi". Thậm chí, chúng tôi vẫn hay nói đùa là gỗ bị "chụp CT cắt lớp".

Thứ hai, Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu gỗ thuộc tốp đầu xuất khẩu gỗ của thứ giới. Thị trường Hoa Kỳ chúng ta chiếm đến 57% tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Chúng ta sẽ không ngạc nhiên khi xuất hiện các vụ kiện, phòng vệ thương mại nhiều hơn. Tôi muốn nói rằng, ngành gỗ dần dần đã quen, chúng tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ từ ông Trung đang ngồi đây.

Chúng tôi cần rất nhiều sự hỗ trợ, hướng dẫn, đồng hành của Cục PVTM – Bộ Công Thương mà chúng ta đã vượt qua một số vụ kiện, điều tra, phòng vệ thương mại tạo ra tình thế với kết quả tốt.

Đối với gỗ dán, cũng do thiếu năng lực phòng vệ thương mại, một số doanh nghiệp chưa chú trọng một cách đúng mực dẫn đến tình trạng "tình ngay lý gian". Trên thực thế, không có tình trạng né tránh thuế,... nhưng khai báo không nhất quán hoặc thấy khó rồi bỏ cuộc.

Với gỗ dán, chúng ta đang có 37 doanh nghiệp bị liệt vào danh sách đen, chúng tôi cũng hy vọng qua các lần rà soát các doanh nghiệp sẽ được đưa ra khỏi danh sách đó. Vừa qua, trong bối cảnh quan hệ ngoại giao chính trị giữa Việt Nam – Hoa Kỳ được nâng cao, nên Hoa Kỳ đã huỷ điều tra để áp chống lẩn tránh thuế với tủ bếp và bàn trang điểm của Việt Nam xuất khẩu tới Hoa Kỳ.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng, Cục Phòng vệ Thương mại, Bộ Công Thương: Vấn đề chuỗi cung ứng đang là vấn đề được quan tâm không chỉ có Việt Nam mà các nước trên thế giới, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt lớn như bây giờ. Chúng ta thấy được điều đó thông qua rất nhiều khuôn khổ hợp tác song phương khu vực và đa phương.

Quay lại câu chuyện cung ứng ngành gỗ thì đã có 2 vụ việc điều tra lẩn tránh các phòng vệ thương mại, hai vụ việc đều liên quan tới thị trừng Hoa Kỳ. Điều tra này là việc tìm chuỗi cung ứng sản phẩm xuất phát từ đâu? Cũng rất may, cả hai vụ việc này đều được Hoa Kỳ kết luận đưa ra phạm vi sản phẩm, xác định chuỗi cung ứng như thế nào về nguồn gốc và các doanh nghiệp của chúng ta đều đáp ứng được và đều đảm bảo hàng hoá của Việt Nam đạt tiêu chuẩn trong năm 2024.

Thông qua những vụ việc đó, chúng ta nhận thấy không phải các hoạt động đầu tư, trong đó, đầu tư doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam đều có thể đảm bảo được hàm lượng giá trị gia tăng. Thông thường, các doanh nghiệp của chúng ta thường chú ý nhiều hơn về phần vốn, về lao động, mà ít chú ý tới giá trị gia tăng của sản phẩm đó tại Việt Nam.

Vì vậy, qua việc phòng vệ thương mại, nếu giá trị gia tăng của sản phẩm gỗ tại Việt Nam ít, thì sẽ có rủi ro cao hơn khi dính dáng tới điều tra phòng vệ thương mại thì sẽ nhận rủi ro cao. Ngược lại giá trị sản phẩm tăng lên thì khó có thể là đối tượng bị điều tra và khó có thể là đối tượng phòng vệ thương mại.

Như vụ việc liên quan tới pin năng lượng mặt trời, nếu chuỗi sản phẩm không làm ở Việt Nam mà làm ở một nước thứ 3 thì không tránh được việc điều tra, phòng vệ thương mại. Ngoài ra, với gỗ có vấn đề về nguồn gốc gỗ nguyên liệu, liên quan tới nội dung mà trước đây Hoa Kỳ đã điều tra, chúng ta đã có giải trình, giải thích rõ về các quy định, đối với ngành này chúng ta cần kiểm soát kỹ chuỗi cung ứng.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng, Cục Phòng vệ Thương mại, Bộ Công Thương: Theo tôi đánh giá, không phải tất cả các mặt hàng bán phá giá đều đúng theo cáo buộc. Thông qua nhiều vụ việc chúng ta chứng minh được, nếu có, mức phá giá cũng thấp hơn rất nhiều so với cáo buộc. Tuy nhiên, các vụ việc phòng vệ thương mại phát sinh đều có nguyên nhân xuất phát từ cạnh tranh, lượng hàng xuất khẩu nhờ động lực tốt ở trong nước, lợi thế thị trường chúng ta có được, qua đó có những kết qua xuất khẩu đạt kim ngạch tốt.

Như vậy, lợi thế của chúng ta lại trở thành áp lực cạnh tranh với doanh nghiệp sở tại trong thị trường các nước. Do đó, họ sẽ tìm đến những công cụ phù hợp được pháp luật cho phép như phòng vệ thương mại. Đó là điểm chúng ta cần lưu ý. Trong một số vụ việc, mức thuế bán phá giá đối với các doanh nghiệp Việt Nam tương đối cao. Điều này bắt nguồn từ một số vấn đề, không phải tất cả doanh nghiệp chúng ta có đủ nguồn lực về tài chính, thời gian để theo đuổi vụ việc phòng vệ thương mại. 

Vì vậy, nếu như có những vụ việc không tham gia bảo vệ trước cáo buộc, dẫn đến những kết luận gây bất lợi và phải chịu mức thuế phòng vệ cao. Vậy làm sao để bảo vệ sản phẩm việc trước thực tế? Đối với các doanh nghiệp, cần xác định khi đã phát sinh vụ việc, đối tượng điều tra sẽ là doanh nghiệp nên bản thân họ phải chủ động và phải tham gia một cách đầy đủ, trả lời tất cả yêu cầu của cơ quan điều tra cung cấp.

Từ trước tới nay, vẫn còn những tâm lý e ngại từ phía doanh nghiệp khi nhận phải cáo buộc. Tuy nhiên, nếu còn giữ tâm lý này, kết quả điều tra đối với doanh nghiệp sẽ không được thuận lợi. Như tôi đã nói, cần có sự hỗ trợ nguồn lực từ các cơ quan, đơn vị khác. Nguồn lực ở đây không chỉ là tài chính, mà còn là chuyên môn, tư vấn..

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng, Cục Phòng vệ Thương mại, Bộ Công Thương: Xu hướng điều tra phòng vệ thương mại ngày càng thể hiện rõ và bất kỳ một doanh nào trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh có thể gặp phải. Về giải pháp, quan trọng nhất cần nâng cao năng lực phòng vệ thương mại của bản thân mỗi doanh nghiệp, thông qua việc xác định. Mặc dù không phải lúc nào xu hướng phòng vệ thuơng mại đều sẽ xảy ra. 

Tuy nhiên đối với một mặt hàng khi xuất khẩu sang thị trường, doanh nghiệp vẫn cần cố gắng làm sao giảm bớt nguy cơ. Việc đầu tiên là xác định trước đối với mặt hàng, thị trường nếu có rủi ro điều tra phòng vệ thương mại có lớn hay không, thông qua truyền thông, cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội. Cùng đó, nắm được kiến thức cơ bản nhất về phòng vệ thương mại. Khi xảy ra, doanh nghiệp cần phải làm việc gì khi là đối tượng bị điều tra phòng vệ thương mại.

Đối với một vụ việc xảy ra xác định liên quan đến cả ngành sản xuất, rất nhiều doanh nghiệp trong ngành có cùng lợi ích chung bị ảnh hưởng. Nên cần sự phối hợp, chia sẻ thông tin cũng như có bước đi phù hợp chung để đạt kết quả tốt nhất.

Thị trường Hoà Kỳ là thị trường rất tiềm năng, trong đó, có các doanh nghiệp đối rất lớn sẽ tác rất lớn của nền kinh tế Việt Nam. Qua đó, rất có thể xảy ra cạnh tranh về chống phá giá, phòng vệ thương mại giữa hai quốc gia, hai nên kinh tế.

Có một số điều mà tôi cho rằng: Chúng ta cần phải gia tăng năng lực cạnh tranh, như sản phẩm gỗ của Việt Nam sẽ cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm của các doanh nghiệp ở các thị trường nội địa Hoa Kỳ và các quốc gia khác tới Hoa Kỳ.

Năng lực cạnh tranh là gì? Đây là những yêu cầu phải đáp ứng được cho thị trường, như sản xuất phải minh bạch, rõ nguồn gốc, đáp ứng các quy định của quốc gia. Đồng thời, chúng ta phải nâng cao chất lượng, tăng khả năng cung ứng sản phẩm tới thị trường, mẫu mã sản phẩm đẹp, giá cả hợp lý.

Việt Nam có thể đối mặt với rủi ro với tình trạng hàng hoà Trung Quốc núp bóng hàng hoá Việt Nam. Đây là một nguy cơ mà chúng ta có thể đối mặt với mặt hàng gỗ xuất khẩu tới Hoa Kỳ.

Nhà báo Phan Huy Hà – Phó Tổng biên tập thường trực Báo Nông thôn ngày nay/ điện tử Dân Việt: Trước hết, chúng ta rất là vui mừng khi thấy được hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam nói chung năm 2024, trong đó, có xuất khẩu gỗ đạt được rất nhiều thành tựu, kỷ lục.

Ví dụ: Xuất khẩu nông sản của Việt Nam đạt 62,5 tỷ USD cao nhất từ trước đến này, xuất siêu gần 18 tỷ USD, đây là những con số ấn tượng. Trong đó, có sự đóng góp rất lớn của ngành gỗ với hàng hoá xuất khẩu tới 16 tỷ USD.

Thị trường Hoa Kỳ là thị trường lớn nhất của xuất khẩu gỗ, tiềm năng nhất đối với Việt Nam. Theo thống kê của các cơ quan chức năng xuất khẩu gỗ tới Hoa Kỳ đang chiếm tới 56% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Việc ông Trum lên có thể sẽ có những thay đổi chính sách về áp thuế hàng hoá xuất khẩu, ảnh hưởng trực tiếp tới các mặt hàng này. Do vậy, việc phòng vệ thương mại không chỉ có việt Nam mà còn có cả các quốc gia khác. Đối với Việt Nam từng giai đoạn, chúng ta sẽ có cách ứng xử tiếp cận để các bên xuất khẩu đa phương và song phương đem lại kết quả cao nhất.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng, Cục Phòng vệ Thương mại, Bộ Công Thương: Tính đến hết tháng 11, các mặt hàng xuất khẩu là đối tượng điều tra lên tới 271 vụ việc phòng vệ thương mại. Tại thời điểm hôm nay, đã có thêm vụ việc phát sinh. Riêng trong năm 2024 đã có thêm 28 vụ điều tra phòng vệ thương mại mới. Có thể thấy, các cuộc điều tra đối với xuất khẩu Việt Nam đang xuất hiện tần suất ngày càng nhiều hơn, trở thành hoạt động thường xuyên và sẽ gặp phải trong thời gian tới.

Năm 2024, trong số các vụ việc, có một vụ điển hình liên quan đến Mỹ tiến hành điều tra chống bán phá giá pin năng lượng mặt trời. Hiện giờ, Mỹ vẫn đang trong quá trình điều tra và mới có kết quả sơ bộ, chưa có kết quả cuối cùng. 

Nói điển hình, bởi khi xuất khẩu sang Mỹ, trong vòng 4 năm trở lại đây đã chịu hết tất cả hình thức là đối tượng điều tra của biện pháp phòng vệ thương mại. Trong đó bao gồm biện pháp tự vệ năm 2018, tiếp đó Mỹ tiếp tục điều tra chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại tại Việt Nam, vừa qua tiếp tục điều tra chống bán phá giá. Với mặt hàng pin năng lượng mặt trời, tất cả các biện pháp điều tra phòng vệ thương mại đã được áp dụng.

Đây là sản phẩm của ngành công nghiệp mới, có sự cạnh tranh rất quyết liệt giữa nền kinh tế thế giới pháp triển các ngành. Có đặc điểm liên quan đến đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. Đây là ví dụ rất rõ ràng về việc làm thế nào một mặt hàng xuất khẩu có thể trở thành đối tượng điều tra của phòng vệ thương mại, cũng như nguy cơ đó có thể tiếp diễn thế nào.

Về thách thức năm 2025, qua quan sát có thể nhìn thấy được cùng với sự phát triển của đất nước, quá trính phát triển năm 2024 đã đạt được nhiều kết quả tốt, giúp doanh nghiệp Việt có thể mở rộng thị trường, tiếp cận thị trường mới, tiếp tục phát huy kết quả trên thị tường truyền thống.

Năm 2024, kết quả rất khởi sắc, nền kinh tế GDP đạt xấp xỉ 7%, năng lực sản xuất của các doanh nghiệp nâng cao, đó là cơ hội phát triển cả trong nước và xuất khẩu. Tuy nhiên, sự cạnh tranh mang tính chất chiến lược các nền kinh tế trên thế giới, một số việc điều chỉnh chính sách của các nước quyết liệt hơn trong việc bảo vệ nền sản xuất trong nước của họ. Chắc chắn, những biện pháp phòng việ thương mại sẽ phát sinh trong năm 2025, đó là việc cộng đồng doanh nghiệp cần lưu ý.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng, Cục Phòng vệ Thương mại, Bộ Công Thương; Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và lâm sản Việt Nam.

Cùng nhiều khách mời là doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và đông đảo bạn đọc báo Nông thôn Ngày nay/ Dân Việt điện tử.

Về phía báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt có: Nhà báo Phan Huy Hà, Phó Tổng Biên tập thường trực Báo Nông thôn ngày nay/Điện tử Dân Việt.

Toạ đàm được phát sóng trực tuyến trên báo điện tử Dân Việt và các nền tảng của báo điện tử Dân Việt. Sự kiện sẽ được phát sóng trực tuyến Báo điện tử Dân Việt (danviet.vn), fanpage của Báo điện tử Dân Việt tại địa chỉ: https://www.facebook.com/baodientu.