Từ tin giả AI gây hoang mang mùa lũ, ĐBQH đề xuất đầu tư tương xứng hơn cho báo chí

Vấn đề này được đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Nhân và đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân đưa ra trong phiên thảo luận chiều 24/11, về dự thảo Luật Báo chí sửa đổi.

Lo ngại AI sẽ trở thành những "nhà báo vô danh"

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (đoàn TP.HCM) nhận định, dự án luật được trình sửa đổi trong bối cảnh không gian thông tin toàn cầu đã thay đổi tận gốc rễ dưới tác động của trí tuệ nhân tạo. Tốc độ lan truyền dữ liệu vượt xa tốc độ kiểm chứng của con người, và thông tin trở thành một dạng quyền lực mới, thậm chí là một vũ khí mới, tạo nên thách thức an ninh phi truyền thống chưa từng có, đe dọa an ninh tư tưởng, an ninh nhận thức và niềm tin xã hội.

"Những gì đang diễn ra trên thế giới, từ Deepfake lãnh đạo, thao túng bầu cử, tấn công tâm lý xã hội bằng các clip, hình ảnh giả mạo từ AI lan truyền trên mạng xã hội trong đợt lũ lụt vừa qua đã gây lo lắng trong cộng đồng. Đó là một trong những ví dụ cho thấy không gian thông tin đã trở thành không gian chủ quyền mới của quốc gia, và trong không gian đó, báo chí phải trở thành lực lượng giữ tiếng nói đầu", ông Nhân nêu quan điểm.

Từ thực tế các vụ việc Deepfake giả mạo giọng nói của lãnh đạo, tạo hàng loạt bài viết bôi nhọ người khác, dựng lên các sự kiện chưa từng xảy ra... đại biểu nhấn mạnh lần sửa đổi này cần tạo ra khung pháp lý đủ mạnh để bảo vệ an ninh nhận thức trong kỷ nguyên số.

Theo đó, ông đề nghị bổ sung quy định về "tác phẩm báo chí với yếu tố trí tuệ nhân tạo", buộc cơ quan báo chí phải công bố mức độ can thiệp của AI và chịu trách nhiệm về độ chính xác.

Nếu không quy định rõ, AI sẽ trở thành những "nhà báo vô danh" hoạt động thiếu kiểm soát, tạo ra các nội dung không có người chịu trách nhiệm pháp lý.

Ông Nhân cũng cảnh báo về sự nguy hiểm của "chủ nghĩa tư bản giám sát" trên các nền tảng xuyên biên giới như Facebook, YouTube hay TikTok. Các nền tảng này đang nắm quyền lực thao túng nhận thức thông qua thuật toán nhưng chưa chịu sự ràng buộc chặt chẽ trong dự thảo.

Do đó, đại biểu kiến nghị Quốc hội cần bổ sung chế định buộc các nền tảng này phải có đại diện pháp lý tại Việt Nam, minh bạch thuật toán, gỡ bỏ tin giả trong 24 giờ và thiết lập kết nối API cảnh báo sớm với cơ quan quản lý.

"Trong thời đại AI, chậm chỉ 24 phút cũng đủ để gây khủng hoảng nhận thức cho một cá nhân, một tập thể, thậm chí cả xã hội", ông Nhân cảnh báo.

Vị đại biểu đề nghị, Luật Báo chí (sửa đổi) phải tạo hành lang để báo chí trở thành năng lực mềm của quốc gia trong cuộc chiến bảo vệ tư tưởng trên không gian mạng.

Đồng quan điểm về thách thức từ công nghệ, đại biểu Lý Anh Thư (đoàn An Giang) cho rằng, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo trong thời gian qua đã làm thay đổi sâu sắc môi trường thông tin.

"Với vai trò thao tác, bất kỳ cá nhân nào cũng có thể tạo ra bài viết, hình ảnh, mang video giống hệt sản phẩm của báo chí. Nhà nhà làm báo, người người làm báo. Tin tức lan truyền nhanh, không qua kiểm chứng khiến người dân khó phân biệt đâu là thông tin chính thống, đâu là thông tin do AI tạo ra", bà Thư lo ngại.

Từ thực tế này, đại biểu Thư đề nghị dự thảo luật cần làm rõ hơn trách nhiệm gắn nhãn AI, kiểm chứng đầu vào trong Luật. Bà cũng kiến nghị phải có quy định định danh và ràng buộc trách nhiệm tối thiểu đối với các tổ chức, cá nhân sử dụng AI sản xuất nội dung mang tính báo chí nhưng không thuộc cơ quan báo chí.

Đặc biệt, để hỗ trợ báo chí chính thống, đại biểu An Giang đề xuất sớm đầu tư nền tảng số báo chí quốc gia, có cơ chế đặt hàng tin bài giá trị cao và nghiên cứu phát triển "dấu xác thực báo chí chính thống" trên không gian mạng. Đây được xem là giải pháp kỹ thuật quan trọng giúp người dân dễ dàng nhận diện nguồn tin tin cậy.

Cần có sự đầu tư tương xứng hơn cho báo chí

Tham gia góp ý kiến, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP.HCM) nhận định, trong bối cảnh thế giới đang biến động bất thường và bất an, cùng với sự khốc liệt của thiên tai, thông tin báo chí đã trở thành nhu cầu thiết yếu, là "món ăn tinh thần" đầu tiên mà người dân tìm đến mỗi sáng để nắm bắt diễn biến xã hội và thị trường.

Đại biểu bày tỏ sự lo ngại về thực trạng thông tin trong đợt thiên tai vừa qua. Trong khi cả nước và các lực lượng tuyến đầu đang căng mình chia sẻ khó khăn với đồng bào vùng lũ, thì trên không gian mạng lại xuất hiện nhiều thông tin sai lệch, nhiễu loạn.

Những thông tin thất thiệt này không chỉ gây hoang mang dư luận mà còn tác động trực tiếp đến tâm lý người lao động xa quê, khiến họ mất ăn mất ngủ, thậm chí xin nghỉ việc để về nhà kiểm chứng tình hình. Hệ quả là năng suất lao động bị ảnh hưởng, tác động tiêu cực đến nền kinh tế.

Ông Ngân cũng phản ánh tâm tư lo lắng của đội ngũ phóng viên trước câu chuyện sắp xếp, quy hoạch báo chí. Đại biểu cho rằng, nếu để tình trạng bất an này kéo dài sẽ rất nguy hiểm, bởi nhiệm vụ của báo chí trong giai đoạn hiện nay là vô cùng quan trọng.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần sớm cụ thể hóa các điều khoản trong dự thảo Luật, đặc biệt là quy định về tổ hợp truyền thông chủ lực đa phương tiện tại các thành phố lớn.

Bày tỏ sự ngưỡng mộ trước tinh thần lăn xả của các phóng viên trong điều kiện còn nhiều khó khăn, đại biểu Trần Hoàng Ngân cho rằng cần có sự đầu tư tương xứng hơn.

Dẫn chứng từ khả năng đưa tin kịp thời của các hãng truyền thông lớn trên thế giới như CNN, ông kiến nghị Chính phủ cần sớm cụ thể hóa các gói chính sách. Bởi, việc tăng cường hạ tầng kỹ thuật và nguồn lực tài chính sẽ là cơ sở vững chắc để các cơ quan báo chí Việt Nam đủ sức mạnh, phương tiện để đưa tin chính xác, kịp thời trong kỷ nguyên số.

×