Ukraine tiến hành vụ tấn công bí mật, siết đòn vào huyết mạch tài chính của Nga

“Đây là lần đầu tiên Ukraine tấn công cơ sở hạ tầng liên quan đến khai thác dầu của Nga ở biển Caspi” - một nguồn tin từ Cơ quan An ninh Ukraine nói với CNN, gọi đây là “lời nhắc nhở với Nga rằng mọi doanh nghiệp phục vụ chiến tranh đều là mục tiêu hợp lệ”. Giàn khoan dầu Filanovsky, thuộc sở hữu của Lukoil, được xem là mỏ dầu lớn nhất trong phần biển Caspi do Nga kiểm soát.

Chiến dịch tấn công tầm xa vào các cơ sở năng lượng Nga của Ukraine bắt đầu thực sự từ đầu năm 2024, nhưng từ đầu tháng 8 đến nay, Kiev đã tăng tốc chiến dịch này, nhắm trực tiếp vào “các biện pháp trừng phạt tầm xa” – theo cách gọi của Ủy viên trừng phạt Ukraine Vladyslav Vlasiuk – nhằm đánh vào huyết mạch tài chính lớn nhất của Nga.

Ukraine hiện đang mở rộng đáng kể loại mục tiêu, không chỉ tấn công nhà máy lọc dầu mà còn cả hạ tầng xuất khẩu dầu khí, đường ống, tàu chở dầu, và giờ là cả cơ sở khoan ngoài khơi.

Tháng 11 chứng kiến số vụ tấn công nhiều nhất trong một tháng, theo dữ liệu của dự án ACLED và phân tích của CNN.

Diễn biến này đến đúng thời điểm bước ngoặt của cuộc chiến. Phương Tây cho rằng các nỗ lực hòa bình do Mỹ dẫn dắt gần đây dường như chỉ khiến Nga gia tăng các yêu sách tối đa, trong khi lực lượng Moscow tiếp tục nhích lên ở nhiều điểm trên tiền tuyến. Điều đó, cùng với nguồn cung dầu toàn cầu dư thừa đang giúp thị trường tránh được việc giá tăng, khiến các đồng minh phương Tây ngày càng ủng hộ chiến dịch của Ukraine.

“Tôi nghĩ chiến lược tổng thể từ mùa hè đến nay là không thể để Nga tiếp tục giữ quá nhiều nguồn thu năng lượng then chốt vốn đang giúp họ có lợi thế lớn trong tuyển quân” - Helima Croft, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets, nói, nhắc đến khả năng Nga trả lương cao và thưởng lớn cho binh sĩ.

“Vì thế tôi nghĩ đây là nỗ lực có hệ thống nhằm đóng lại ‘cây ATM năng lượng’ đó”.

Mục tiêu lớn hơn

Từ đầu tháng 8 đến cuối tháng 11, Ukraine đã tấn công ít nhất 77 cơ sở năng lượng Nga, gần gấp đôi tổng số của 7 tháng đầu năm, theo ACLED. Riêng tháng 11 ghi nhận ít nhất 14 đợt tấn công các nhà máy lọc dầu và 4 vụ nhằm vào các cảng xuất khẩu.

Việc đánh đi đánh lại cùng một cơ sở giờ là một phần quan trọng trong chiến lược. Nhà máy lọc dầu Saratov của Rosneft, chẳng hạn, đã bị tấn công ít nhất 8 lần kể từ đầu tháng 8, trong đó riêng tháng 11 có bốn vụ.

“Những đòn tấn công vốn trước đây chỉ nhằm gây thiệt hại nay đã trở thành một nỗ lực kéo dài để khiến các nhà máy không thể ổn định trở lại” - Nikhil Dubey, nhà phân tích cấp cao về lọc dầu tại công ty dữ liệu Kpler, viết đầu tháng 12.

Nghiên cứu của Dubey cho thấy các đòn tấn công lặp lại vào các nhà máy như Saratov đã làm gián đoạn một lượng lớn công suất và “làm chậm tiến độ mọi hoạt động sửa chữa”. Ông đánh giá rằng từ tháng 8 đến nay, Kiev đang cố tối đa hóa hiệu quả bằng cách không chỉ tấn công các phần “nhìn thấy được” mà còn đánh vào các “khâu then chốt” trong dây chuyền lọc dầu – nơi tạo ra sản phẩm cuối cùng.

Sergey Vakulenko, nghiên cứu viên tại Trung tâm Carnegie Nga – Á-Âu ở Berlin và từng có 25 năm làm việc trong ngành dầu khí Nga, nói với CNN rằng thiệt hại trực tiếp mà Ukraine gây ra hiện chưa vượt quá khả năng kiểm soát của Moscow, nhưng đó là chưa tính thiệt hại dài hạn từ các vụ cháy lớn mà những đợt tấn công này gây ra.

Mẫu hình các cuộc tấn công cũng cho thấy Ukraine không còn cố hạn chế tác động ở thị trường nội địa Nga. Từ tháng 8, các đòn đánh vào hạ tầng xuất khẩu dầu của Nga tăng mạnh.

Các cảng Novorossiysk và Tuapse ở Biển Đen cùng Ust-Luga ở Baltic đều bị tấn công nhiều lần. Đường ống cũng nằm trong tầm ngắm. Đường ống Druzhba – tuyến cung cấp dầu Nga cho một số ít quốc gia EU còn phụ thuộc vào nó – đã bị đánh 5 lần từ tháng 8, khiến Hungary phản đối mạnh mẽ.

Cuối tháng 11, Tập đoàn Đường ống Caspi, tuyến vận chuyển 80% dầu Kazakh từ Kazakhstan ra Biển Đen, cho biết họ đã bị tấn công 2 lần trong 4 ngày.

Công ty thuộc sở hữu chung của Nga, Kazakhstan và các tập đoàn dầu khí quốc tế như Exxon, Chevron và Eni. Họ cho biết vụ thứ hai đã khiến một trong ba trụ neo tàu của họ bị phá hủy. Ukraine không chính thức nhận trách nhiệm.

Toàn bộ cảng phải đóng cửa hai ngày, theo Homayoun Falakshahi, lãnh đạo phân tích dầu thô tại Kpler. Ngoại trưởng Kazakhstan gọi vụ việc là “hành động gây tổn hại quan hệ song phương giữa Kazakhstan và Ukraine”.

Vakulenko cho rằng đây là rủi ro của chiến dịch đang mở rộng. “Tôi đoán Ukraine muốn gieo nỗi sợ và làm cho việc đưa tàu dầu vào Biển Đen trở nên tốn kém,” ông nói, nhưng thêm rằng: “Với cách này, Ukraine có thể không nhận được thiện cảm và thậm chí phải trả giá”.

Ukraine không chùn bước. Hôm thứ Tư, nước này tiến hành vụ tấn công thứ ba nhằm vào mắt xích khác trong chuỗi cung ứng dầu của Nga – các tàu chở dầu. Một nguồn tin từ cơ quan an ninh Ukraine nói tàu dầu bị tấn công bằng drone trên biển, đang hướng về Novorossiysk.

Hai vụ tấn công tàu ở cuối tháng 11 đã khiến ông Putin lên tiếng, ông gọi đó là “cướp biển”, và Thổ Nhĩ Kỳ đã triệu đại sứ Ukraine và Nga để phản đối.

“Chúng tôi không còn công cụ nào khác ngoài việc cắt dòng tiền chảy vào Nga để ngăn cuộc chiến sinh tử này,” Oleksandr Kharchenko, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ngành năng lượng ở Kyiv nói.

Việc các tàu bị trừng phạt vẫn hoạt động, theo ông, chứng minh rằng các biện pháp trừng phạt của phương Tây không hiệu quả. “Nếu các anh không thực thi được lệnh trừng phạt của mình, thì có lẽ ai đó có thể làm giúp,” ông nói.

Sự ủng hộ từ phương Tây

Hai yếu tố bên ngoài đã giúp Ukraine mở rộng chiến dịch tấn công năng lượng trong những tháng gần đây. Đó là sự ủng hộ từ Mỹ và Châu Âu.

Tháng 10, hai nguồn tin nói với CNN rằng Mỹ đã tăng cường chia sẻ tình báo với Ukraine sau hội nghị Alaska thất bại giữa Trump và Putin, tập trung vào mục tiêu năng lượng bên trong Nga nhằm buộc Moscow trở lại bàn đàm phán.

Châu Âu cũng ủng hộ. “Đến cuối mùa hè, chẳng ai trong phòng còn nhắc rằng Ukraine phải kiềm chế, không được tấn công mục tiêu nào” - nghị sĩ Lithuania Dovilė Šakalienė, cựu Bộ trưởng Quốc phòng, viết cho CNN. “Nhận thức ngày càng rõ ràng rằng thất bại của Ukraine sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh của chúng ta ngay trong một nhiệm kỳ quốc hội” - bà nói thêm.

“Mỹ vẫn là đối tác tích cực trong các cuộc tấn công tầm sâu vào mục tiêu năng lượng Nga, trong khi châu Âu tăng cường tham gia” - một nguồn tin trong chương trình drone của Ukraine nói.

Yếu tố thứ hai là giá dầu giảm do nguồn cung toàn cầu dư thừa.

Croft tại RBC nói bà “không hình dung nổi chính quyền Trump – vốn ưu tiên giá xăng bán lẻ thấp – lại ủng hộ mạnh mẽ như vậy” nếu giá dầu đang cao.

Một nguồn tin tình báo phương Tây nói với CNN rằng Ukraine đang nhận được hỗ trợ bổ sung “khi cần thiết” và “mục tiêu là các cuộc tấn công phải tạo ra hệ quả”. Thị trường dầu toàn cầu “chịu đựng được”, nguồn tin nói.

Nga chịu đựng được bao lâu?

Dù Nga vẫn tỏ ra cứng rắn trong đàm phán, ngành dầu khí mà phương Tây xem là trụ cột tài chính lớn nhất của chiến tranh – đang lung lay hơn nhiều so với một năm trước.

Các nhà máy lọc dầu Nga đang chế biến ít hơn khoảng 6% so với cùng kỳ năm ngoái, theo Dubey. Dù con số nghe có vẻ nhỏ, điều này gây gián đoạn lớn vì “Nga thường chỉ dư thừa một lượng xăng rất nhỏ" - ông nói.

Tháng 9 và 10, video xe hơi xếp hàng dài tại các trạm xăng xuất hiện trên mạng, và chính phủ Nga – đối mặt thiếu hụt ở một số khu vực – đã cấm xuất khẩu xăng đến cuối năm. Cuối tháng 11, ông Putin ký luật cho phép doanh nghiệp Nga nhận trợ cấp nếu họ mang dầu thô sang nhà máy lọc dầu Belarus rồi nhập xăng trở lại Nga – một biện pháp nhằm ổn định thị trường trong nước.

Đợt leo thang tấn công của Ukraine cũng trùng với loạt trừng phạt mới đầu tiên nhắm vào Nga kể từ khi Trump quay lại Nhà Trắng. Tháng 10, Trump công bố trừng phạt toàn phần đối với hai tập đoàn dầu lớn nhất Nga – Rosneft và Lukoil.

Giá dầu Urals của Nga giảm dần xuống mức thấp nhất kể từ đầu chiến tranh, theo dữ liệu Argus Media, góp phần kéo doanh thu dầu xuất khẩu của Nga xuống thấp nhất từ tháng 2/2022, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Tháng 11, truyền thông nhà nước đưa tin doanh thu dầu và khí đốt của Nga giảm gần 34% so với cùng kỳ năm ngoái.

×