Bình luận
0
Điều gì đã khơi dậy văn hóa cổ từ nghìn năm trước của một dân tộc thiểu số ít người đã từng đứng trước nguy cơ bị mai một? Các bài viết sau sẽ giúp bạn đọc hiểu điều đó.
Hiện nay, dân tộc Lô Lô đen là một trong 6 dân tộc có dân số dưới 5.000 người, cư trú chủ yếu tại 2 tỉnh Hà Giang, Cao Bằng. Tại Cao Bằng chỉ còn 3.172 người sinh sống tại 4 xã: Ðức Hạnh (Bảo Lâm), Cô Ba, Hồng Trị, Kim Cúc (Bảo Lạc).
Người Lô Lô đen vẫn giữ ngôn ngữ truyền khẩu riêng, nghi lễ, tín ngưỡng, lễ hội dân ca, dân vũ, không gian kiến trúc nhà sàn, trang phục, nghề thủ công..., đánh trống đồng cổ xưa lưu truyền từ hơn 2.000 năm.
Bảo tàng tỉnh có 15 cái trống đồng cổ, trong đó có 11 cái của người Lô Lô tìm thấy ở Bảo Lâm, Bảo Lạc, thuộc niên đại Ðông Sơn cách đây gần 2.000 năm, được xem là văn hóa vật thể có giá trị rất lớn, chứng minh cho người cổ sớm sinh sống có nền văn minh đồ đồng tại Cao Bằng.
!["Mở cánh cửa kho báu cổ" văn hóa dân tộc Lô Lô đen ở Cao Bằng, có lễ ma khô, đánh trống đồng - Ảnh 1.](https://danviet.ex-cdn.com/files/f1/296231569849192448/2022/8/16/trangphucfclb-1660632001427-16606320022781766928337.jpg ""Mở cánh cửa kho báu cổ" văn hóa dân tộc Lô Lô đen ở Cao Bằng, có lễ ma khô, đánh trống đồng - Ảnh 1.")
Phụ nữ dân tộc Lô Lô đen tự dệt vải, nhuộm, thêu để may trang phục truyền thống.
Mặc dù dân tộc thiểu số Lô Lô đen ở Cao Bằng chỉ còn 3.172 người (chiếm 0,54% dân số toàn tỉnh), trong tổng số hơn 4.000 người (Cao Bằng và Hà Giang) nhưng lại gìn giữ văn hóa cổ xưa đặc sắc chỉ bằng ngôn ngữ riêng truyền khẩu. Vì thế trước năm 2010, kho báu văn hóa dân tộc (VHDT) Lô Lô đen khó có người chạm đến do rào cản ngôn ngữ riêng và đứng trước nguy cơ bị mai một bởi những tác động xã hội hiện đại.
Trước năm 2010, nhiều học giả, nhà nghiên cứu văn hóa đã ví "VHDT Lô Lô như kho báu cổ đồ sộ nhưng không dễ gì chạm tới". Vì sao khó chạm tới văn hóa cổ xưa của người Lô Lô đen? Chúng tôi hành trình vượt hơn 100 km đường núi đến Điểm du lịch cộng đồng xóm Khuổi Khon, dân tộc Lô Lô đen, xã Kim Cúc (Bảo Lạc) để tìm hiểu và may mắn có trong tay tư liệu nghiên cứu khá sâu về văn hóa Lô Lô đen từ trước năm 2010.
Chúng tôi đến nhà ông Chi Viết Hải, nguyên Phó Bí thư Đảng ủy xã Kim Cúc, người có uy tín. Ông Hải mời một số cụ cao niên trong xóm đến chơi và trải lòng kể về nỗi lo những năm trước (năm 2005 - 2015) chưa có hoạt động bảo tồn, VHDT Lô Lô trước nguy cơ mai một.
Từ xa xưa, người Lô Lô có chữ viết trên da thú và gỗ, ghi lại những bài hát cúng tế, nghi lễ của thầy cúng, câu truyện truyền thuyết, trường ca, làn điệu dân ca, dân vũ… nhưng đã mất dần, nếu còn thì không ai biết đọc. Đến nay, tất cả các kho tàng di sản văn hóa của người Lô Lô đen đều dùng ngôn ngữ riêng truyền khẩu.
Các bậc cao niên ví VHDT Lô Lô đen như kho báu cổ đồ sộ nếu không lưu giữ sẽ bị mai một. Rồi các cụ diễn xướng và giảng giải cho chúng tôi về thế giới quan, nhân sinh quan của người Lô Lô đen. Tương truyền từ khi có trời đất, con người thì cũng có lời ca, tiếng hát "mồ co, mể tề, tềnh tềnh ló mể khá - có trời, có đất đã có dân ca".
Ngày cưới, lễ mừng thọ, lễ đặt tên con, mừng nhà mới, trai gái tìm hiểu về tình yêu đôi lứa, người chết… cũng hát dân ca. Trong bản nhà nào cũng thờ thần "Nềnh" và cùng giữ tiếng trống đồng linh thiêng để gắn kết cộng đồng vững chắc.
Do vậy, người Lô Lô xưa quan niệm người chết tuy không còn sống với dân bản nhưng vẫn gắn kết linh hồn với mọi người, vì thế lễ làm "ma khô" cho người chết rất quan trọng. Thầy cúng đọc những bản trường ca dài 7 ngày đêm, kết hợp đánh trống đồng cặp đôi "trống đực và trống cái" với nhịp phách huyền diệu vang vọng khắp núi rừng để báo cho thần linh biết, dẫn dắt linh hồn người quá cố về với nơi sinh tụ đầu tiên của tổ tiên.
Khi thầy cúng cất lời hát đưa tiễn người chết, trống đồng đánh vang lên, người trong gia đình và bản làng cùng nhau nhảy múa theo nhịp trống rất uyển chuyển. Hiện nay, mỗi bản Lô Lô có khoảng 4 - 10 đôi trống đồng cổ, sau nghi lễ cúng "ma khô" đem chôn xuống đất (trống thiêng chỉ có trưởng tộc, trưởng bản biết), khi nào có đám tang làm "ma khô" lại đào lên dùng. Bởi vậy mà lưu giữ và sử dụng trống đồng cổ hàng nghìn năm người Lô Lô đen vẫn lưu truyền đến bây giờ.
Người Lô Lô đen có nhiều lễ hội độc đáo như lễ cầu mưa, lễ thờ thần đá "mề lồ pỉ"… là nghi thức gắn kết con người với thiên nhiên. Ngày lễ, thầy cúng thay mặt dân bản đọc bài hát tế dài nghìn câu (2 - 3 ngày) gửi lên thần linh, xin thần phù hộ cho bản làng; quy ước giữ rừng để đón Rồng thần về phun nước cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, người người khỏe mạnh, hạnh phúc, sống lâu...
Đời sống tình cảm, tinh thần người Lô Lô đen rất phong phú, có bài trường ca tình yêu "lò mi fo" dài 2.000 câu hát về tình yêu dành cho các đôi nam nữ hát đối nhau vào các dịp hội chợ 30/3 hoặc 15/8 âm lịch hằng năm.
VHDT Lô Lô đen rất phong phú, đặc sắc nhưng chỉ khép trong cánh cửa ngôn ngữ truyền khẩu riêng và cuộc sống biệt lập trên núi cao. Những người già, thầy cúng thạo ngôn ngữ riêng, hiểu văn hóa cổ xưa nhưng họ lại không biết tiếng phổ thông để diễn giải cho mọi người hiểu, vì thế để chạm tới văn hóa cổ người Lô Lô rất khó và huyền bí. Khó vì ngôn ngữ truyền khẩu rất khó học và hiểu được, huyền bí bởi nhiều điều chưa lý giải được.
Ông Hải tuy là bậc cao tuổi, từng làm cán bộ Nhà nước lâu năm nhưng không biết nhiều ngôn ngữ của người Lô Lô đen. Ông Hải bộc bạch: Trong bản chỉ có người cao tuổi, thầy cúng biết nhiều tiếng Lô Lô cổ nhưng tuổi cao rồi chết, còn lớp trẻ sau này lớn lên đi học nói tiếng phổ thông nhiều hơn tiếng mẹ đẻ, ít học hát dân ca, hát nghi lễ… đã để lại khoảng trống về gìn giữ và phát huy văn hóa cổ người Lô Lô. Nếu không sớm có phương án bảo tồn hiệu quả thì kho báu cổ văn hóa người Lô Lô đen sẽ mai một và mất dần.
!["Mở cánh cửa kho báu cổ" văn hóa dân tộc Lô Lô đen ở Cao Bằng, có lễ ma khô, đánh trống đồng - Ảnh 4.](https://danviet.ex-cdn.com/files/f1/296231569849192448/2022/8/16/ngoisaocauthubongbauducfedericmichalakpehm-1660632004524-1660632004614301395810.jpg ""Mở cánh cửa kho báu cổ" văn hóa dân tộc Lô Lô đen ở Cao Bằng, có lễ ma khô, đánh trống đồng - Ảnh 4.")
Tháng 6/2011, ngôi sao cầu thủ bóng bầu dục Federic Michalak người Pháp đến trải nghiệm cuộc sống với người Lô Lô đen, xóm Khuổi Khon, xã Kim Cúc (Bảo Lạc).
Mặc dù kho báu văn hóa cổ dân tộc Lô Lô đen có nhiều rào cản, nhưng từ trước năm 2010 vẫn có những người tâm huyết vượt qua mọi trở ngại để tìm hiểu, nghiên cứu. Sở dĩ chúng tôi có tư liệu về VHDT Lô Lô đen bởi may mắn được chị Quan Hồng Tiềm, Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Bảo Lạc; ông Dương Tấn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Bảo Lạc đưa cho. Trước đây cả hai ông, bà nguyên là cán bộ Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Bảo Lâm đã tâm huyết khởi đầu tìm hiểu, nghiên cứu, bảo tồn VHDT Lô Lô đen.
Ông Dương Tấn cho biết: Năm 2005, trong chuyến đi công tác xóm Cà Mèn, Cà Đổng nơi dân tộc Lô Lô đen sinh sống tại xã Đức Hạnh (Bảo Lâm), tôi tình cờ dự lễ "ma khô" thấy bà con đánh trống đồng cổ và múa dân vũ rất hay đã cuốn hút tôi tìm hiểu, nghiên cứu VHDT Lô Lô đen.
Bước vào tìm hiểu rất khó bởi chữ viết người Lô Lô đã thất truyền trong lịch sử, vì công tác nghiên cứu gặp nhiều khó khăn về đi lại, đòi hỏi sự công phu, ngôn ngữ bất đồng…Đến năm 2008, tôi chuyển đề tài còn dang dở cho chị Quan Hồng Tiềm khi đó là cán bộ Phòng Văn hóa - Thông tin huyện, đang học Đại học Văn hóa.
Chị Tiềm chia sẻ: Khi nghe anh Dương Tấn nói về tâm huyết, nuối tiếc về đề tài nghiên cứu còn dang dở đã thôi thúc tôi vào cuộc. Ngày đó, từ trung tâm huyện đến xã Đức Hạnh mất cả ngày đường rừng, có khi cả tuần mới tìm hiểu được 1 - 2 bài dân ca, dân vũ.
Để được dự nghi lễ làm "ma khô" phải chờ đợi với tâm trạng "may cho người sống, rủi cho người chết", gặp gỡ thầy cúng… Khi có lễ làm "ma khô", tôi phải chở máy phát điện từ huyện vào xã, rồi nhờ bà con khiêng vượt 10 km đường núi đến bản để phục vụ nghi lễ và quay phim tư liệu… Năm 2010, tôi hoàn thành khóa luận bảo tồn, giữ gìn VHDT Lô Lô đen thi tốt nghiệp Đại học Văn hóa.
Mặc dù tôi chưa có điều kiện nâng tầm thành đề tài khoa học xứng tầm nhưng khóa luận của tôi được nhiều cơ quan báo chí biết đến, làm tư liệu tuyên truyền, quảng bá VHDT Lô Lô trên các phương tiện thông tin đại chúng.
May mắn hơn nữa, kho báu văn hóa cổ người Lô Lô đen có cơ hội vượt qua ngoài ranh giới quốc gia. Ông Chi Viết Hải kể: Tháng 6/2011, ngôi sao cầu thủ bóng bầu dục Federic Michalak, người Pháp vượt qua nửa vòng trái đất và sự khác biệt về điều kiện, bất đồng ngôn ngữ để hòa mình sống với dân bản người Lô Lô đen, cùng bà con đi cày, bừa, chặt tre, vầu be bờ ruộng, bắt lợn…
Anh có tình yêu đặc biệt với cuộc sống văn hóa cổ xưa của người Lô Lô đen, Federic Michalak đã thủ vai chính bộ phim ngắn ở Khuổi Khon đem về nước Pháp công chiếu đêm 1/11/2011 trên Đài Truyền hình nước Pháp.
Sau chuyến đi của Federic Michalak đến Khuổi Khon, văn hóa cổ xưa người Lô Lô đen được bạn bè trong và ngoài nước biết đến, thu hút nhiều du khách đến trải nghiệm. Cũng từ đó, vấn đề nghiên cứu, bảo tồn và phát huy VHDT Lô Lô được các cấp, ngành quan tâm, mở dần cánh cửa kho báu văn hóa cổ người Lô Lô đen - Ông Hải cho biết thêm.
Hàng nghìn người dân và du khách đổ về Sơn Tây chiêm ngưỡng 25 mô hình đèn Trung thu khổng lồ, nổi bật với “xe tăng 390” và Thánh Gióng cưỡi ngựa rực sáng giữa phố.
Chia sẻ
Phường Phú Lương (Hà Nội) đang xây dựng dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất của 110 hộ dân để thực hiện dự án đường Vành đai 3,5 đoạn từ Phúc La - Văn Phú đến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ.
Chia sẻ
Nguyễn Tiến Linh sáng cửa trở lại ĐT Việt Nam? Liverpool vẫn theo đuổi Ismaila Sarr; Richarlison muốn tới Saudi Pro League.
Chia sẻ
Trung tâm Y tế khu vực Hiệp Đức (TP Đà Nẵng) vừa kích hoạt báo động đỏ, khẩn trương phẫu thuật cứu cô gái 20 tuổi bị thai ngoài tử cung vỡ, chảy hơn 800 ml máu trong ổ bụng, rơi vào tình trạng choáng mất máu nguy kịch.
Chia sẻ
Hoa hậu Bảo Ngọc cho biết vị trí Top 6 Miss World là "một dấu mốc đẹp, và cũng là một phần ký ức Ngọc sẽ mang theo sau hành trình này".
Chia sẻ
Chuyến thăm cấp nhà nước của ông Tập Cận Bình tới Ai Cập, bắt đầu từ ngày 1 tháng 9, là chuyến thăm đầu tiên của ông trong một thập kỷ và trùng với kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước.
Chia sẻ
Apple có thể bước vào thị trường smartphone màn hình gập với một vấn đề lớn về nguồn cung khi sản lượng ban đầu của mẫu iPhone màn hình gập được đồn đoán lâu nay được cho là chỉ đạt vài trăm máy mỗi ngày. Tình trạng này có thể khiến sản phẩm trở nên khan hiếm. Ngoài ra sản lượng quá thấp có thể khiến sản phẩm chưa đóng góp nhiều vào doanh thu Apple trong thời gian đầu dù giá iPhone gập dự kiến vượt 2.000 USD.
Chia sẻ
Hà Nội chuẩn bị lấy ý kiến người dân, chuyên gia và các cơ quan liên quan về điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Người dân có 20 ngày để đóng góp ý kiến kể từ khi nội dung được công khai.
Chia sẻ
Để thực hiện âm mưu tiến hành “Cách mạng màu” tại Việt Nam, thời gian qua, các thế lực thù địch đẩy mạnh chỉ đạo, móc nối, liên kết với một số tổ chức, hội nhóm, cá nhân có tư tưởng chống đối trong và ngoài nước tiến hành các hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, quốc phòng, ngoại giao... Vụ kêu gọi tụ tập dưới danh nghĩa đặt hoa tưởng niệm tại "gốc cây 55" chính là biểu hiện của hoạt động nhằm thực hiện "cách mạng màu".
Chia sẻ
Từ tái cấu trúc không gian đa trung tâm, khai mở các cực công nghiệp- logistics-đô thị đến phát huy sức mạnh cội nguồn Đất Tổ, Phú Thọ đang tạo dựng “đường băng” mới hiện thực mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Chia sẻ
Trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện đau bụng âm ỉ vùng hông lưng trái, có thời điểm đau thành cơn lan xuống vùng hố chậu.
Chia sẻ
Theo các báo cáo, một sĩ quan cảnh sát cấp cao của Nga, người được giao nhiệm vụ chống khủng bố, đã được tìm thấy chết sau khi ngã từ cửa sổ không lâu sau khi ông từ chức, đây là cái chết bí ẩn mới nhất của một quan chức cấp cao Nga.
Chia sẻ
Do mưa lớn kéo dài, cơ quan khí tượng vừa phát cảnh báo về nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất, sụt lún đất tại 7 tỉnh, thành phố miền Trung, đặc biệt tại 65 xã, phường.
Chia sẻ
U20 Việt Nam vs U20 Iran là cuộc so tài thuộc lượt trận cuối cùng bảng C thuộc vòng loại U20 châu Á 2027 và thầy trò HLV Yutaka Ikeuchi đang chịu áp lực lớn.
Chia sẻ
Cổ phiếu Nvidia đang áp sát mức cao kỷ lục khi làn sóng đầu tư vào AI tiếp tục nóng lên. Không chỉ bán chip, Nvidia còn liên tục rót hàng tỷ USD vào các công ty AI và mở rộng hệ sinh thái công nghệ để giữ vị trí trung tâm của cuộc đua này.
Chia sẻ
Diện bikini đen gợi cảm, Á hậu Diễm Trang khoe body "nghẹt thở", Hoa hậu Đỗ Mỹ Linh rạng rỡ trong đêm Miss World 2026… là những thông tin đáng chú ý của showbiz 24h.
Chia sẻ
Gian nan chồng chất gian nan, để đến được lớp, nhiều em phải lội qua những con suối chưa có cầu. Ở những bản xa như Lủng Lầu của xã Phong Quang, tỉnh Thái Nguyên, sóng điện thoại, điện lưới quốc gia vẫn là ước mơ xa xỉ. Có những ngày lũ trẻ được nghỉ không gọi được bố mẹ phải tự bộ hành gần 20km đường đèo để trở về nhà.
Chia sẻ
Ngân hàng Nhà nước đề xuất mở “room” tín dụng đặc biệt cho các dự án lớn tại Hà Nội, với mức cấp tín dụng có thể lên tới 38% hoặc 52% vốn tự có.
Chia sẻ
Tại một số nhà chờ xe buýt trên các tuyến đường Mễ Trì, Lê Quang Đạo, Tân Mai, Đỗ Đức Dục (Hà Nội), cỏ cây mọc um tùm thậm chí mọc trên cả mái nhà chờ xe buýt đang gây cảm giác "nhếch nhác".
Chia sẻ
Thị trường bất động sản chậm giao dịch đang đẩy môi giới vào thế khó khi khách vẫn hỏi, vẫn đi xem nhà nhưng không “chốt đơn”. Tình trạng này diễn ra trong bối cảnh giá nhà neo cao, lãi suất tăng và tâm lý chờ giá nhà chạm đáy.
Chia sẻ
Giá xăng dầu hôm nay 6/9, giá dầu thô tiếp tục neo giữ ở mức cao và diễn biến khó lường do ảnh hưởng xung đột Trung Đông giữa Mỹ và Iran, trong khi giá xăng trong nước điều chỉnh tăng đồng loạt.
Chia sẻ
Nhà phân tích người Anh Alexander Mercuris cho biết, Tổng thống Ukraine Zelensky đang cân nhắc việc rời khỏi Ukraine do tình hình trong nước ngày càng xấu đi.
Chia sẻ
Từng nếp nhà sàn bên rặng cọ, điệu Then đàn Tính ngân vang giữa thung lũng cùng sự mộc mạc, hồn hậu của đồng bào Tày, Dao… đang tạo nên sức hấp dẫn cho du lịch Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai. Giữ trọn bản sắc truyền thống, miền đất thanh bình này đã được xướng tên “Làng du lịch tốt nhất năm 2025”.
Chia sẻ
Theo người xưa, cây cảnh trong sân có chỗ, có nơi, người ở trong nhà tự khắc sẽ thấy an yên, công việc hanh thông. Đó mới là phong thủy tốt nhất, bền vững nhất.
Chia sẻ
Trong danh sách đăng ký thi đấu của Ninh Bình FC ở V.League 2026/2027, tiền vệ Marciel Silva bất ngờ vắng mặt.
Chia sẻ
Ban Bí thư và Thủ tướng quyết định điều động, bổ nhiệm nhiều cán bộ giữ chức vụ lãnh đạo tại các cơ quan Trung ương. Chủ tịch nước trao quyết định thăng quân hàm từ Trung tướng lên Thượng tướng đối với ông Lê Quang Đạo, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.
Chia sẻ
Đại biểu Quốc hội Ukraine Solomiya Bobrovskaya kêu gọi người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa đông khắc nghiệt, rời khỏi Kiev và tích trữ củi đốt.
Chia sẻ
Nếu ai đó hỏi Hà Nội là gì trong cuộc đời tôi, tôi sẽ không ngần ngại trả lời rằng: Hà Nội không đơn thuần là nơi tôi sinh sống và làm việc. Đó là nơi tôi thực sự trưởng thành, nơi tôi được học ngôn ngữ của lòng tử tế, nơi tôi tìm thấy bản ngã của chính mình và cũng là nơi tôi gửi lại một nửa đời người...
Chia sẻ
Sau hơn một năm trúng đấu giá đất tại dự án khu dân cư phía Bắc cầu sông Hiếu, xã Hiếu Giang, tỉnh Quảng Trị, nhiều người dân vẫn mòn mỏi chờ tuyến đường nhựa rộng 13m cùng hệ thống điện, cấp và thoát nước theo quy hoạch được hoàn thiện.
Chia sẻ
Giá vàng hôm nay 6/9, vàng SJC và nhẫn đồng loạt giảm mạnh so với hôm trước. Trong khi đó, giá vàng thế giới chốt phiên tuần tiếp đà giảm so với tuần trước.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Khoa học Công nghệ 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Trường Hà
