Xã Sơn Động (Bắc Ninh): Khi người nông dân thoát nghèo, vươn lên khá giả bằng tri thức và chuyển đổi số

Từ tổ ong giữa rừng sâu đến “hộ kinh doanh số” của vùng núi

Sơn Động những ngày cuốn năm. Ban ngày nắng nhẹ nhưng không gay gắt, ban đêm nhiệt độ xuống thấp, gió heo may lùa qua những sườn núi hun hút. Sáng sớm, từ trên đỉnh dốc nhìn xuống, cả thung lũng như phủ trong lớp sương bạc, lẫn vào màu xanh xám của rừng keo, rừng vải đang vào mùa ngủ đông.

Trong cái se lạnh rất riêng của vùng cao cuối năm, cuộc sống ở Sơn Động vẫn chậm rãi nhưng không còn quẩn quanh như trước. Những năm gần đây, cùng với các chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, dòng chảy của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đã len sâu vào từng nếp nghĩ, cách làm của người dân nơi đây.

Điều dễ nhận thấy nhất không phải là những con đường bê tông mới, mà là sự thay đổi trong tư duy sản xuất: từ làm theo kinh nghiệm sang làm theo kỹ thuật, từ bán hàng “tay trao tay” sang kết nối qua mạng, từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết, hợp tác, hướng tới giá trị bền vững.

Cuối mùa hoa dại, giữa tiết trời hanh khô đầu đông, những đàn ong ở thôn Đồng Chu vẫn miệt mài gom mật từ rừng vải, rừng keo và các loại hoa bản địa. Gió núi thổi nhẹ, mang theo mùi thơm dìu dịu của lá khô, hòa quyện với hương mật ngọt, thứ “vàng lỏng” đang làm thay đổi đời sống nhiều hộ dân nơi đây.

Ông Chu X. T, dân tộc Tày là một trong những người tiên phong đưa nghề nuôi ong ở Sơn Động đi theo hướng bài bản. Trước năm 2018, gia đình ông thuộc diện khó khăn, chỉ nuôi ong nhỏ lẻ, thu nhập bấp bênh theo mùa.

“Ngày đó, cứ thấy ong làm tổ là mừng, nhưng cũng chỉ đủ ăn đủ tiêu. Giờ khác rồi, mình nuôi ong phải biết kỹ thuật, biết thị trường, biết cả bán hàng trên mạng nữa”, ông T chia sẻ khi đang kiểm tra cầu ong trong cái lạnh se se của buổi sáng vùng cao.

Được hỗ trợ 30 đàn ong theo chương trình giảm nghèo, cộng với việc tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật, ông T từng bước nâng tổng đàn lên hơn 200 đàn. Mỗi năm, gia đình thu hàng trăm lít mật. Riêng từ đầu năm 2025 đến nay, sản lượng đã vượt 300 lít.

Điểm đáng chú ý là ông T không chỉ giỏi nuôi ong, mà còn “bắt nhịp” rất nhanh với chuyển đổi số. Từ chiếc điện thoại thông minh, ông học cách chụp ảnh sản phẩm, đăng bài lên Facebook, Zalo, tham gia các hội nhóm đặc sản vùng cao. Nhờ đó, mật ong Sơn Động không chỉ bán quanh vùng mà còn theo những đơn hàng online về Hà Nội, Hải Phòng…

“Giờ khách toàn đặt qua điện thoại, chuyển khoản trước rồi mình gửi xe xuống. Không có mạng internet chắc khó làm được như thế này”, ông T cười.

Quan trọng hơn, ông T còn hỗ trợ giống và chia sẻ kỹ thuật cho nhiều hộ nghèo, cận nghèo trong thôn. “Nuôi ong không chỉ để làm giàu cho mình, mà phải giúp nhau cùng khá lên thì vùng này mới thoát nghèo thật sự”, ông T nói.

Tiếng loa vùng cao mở lối giảm nghèo bền vững

Ở một góc khác của Sơn Động, khi sương chiều buông nhẹ trên những triền đồi keo, ông Trần Quang Sơn (SN 1964, thôn Phú Hưng) lại tất bật dọn dẹp chuồng dê. Tiết trời giữa tháng 11 khá lạnh, chuồng nuôi được che chắn kín gió, nền xây cao hơn mặt đất 1m và lót thêm rơm khô để giữ ấm cho đàn dê.

“Vùng mình mùa này lạnh về đêm, nếu không giữ ấm tốt thì dê dễ bị ốm”, ông Sơn nói, tay không ngừng kiểm tra máng ăn, máng uống và bổ sung thức ăn tinh bột cho dê béo, khoẻ.

Từng là hộ cận nghèo, ông Sơn được hỗ trợ 10 con dê giống trong năm 2023. Thời gian đầu, do thiếu kinh nghiệm, đàn dê của gia đình ông Sơn bị bệnh làm chết mất 7 con. Nhưng thay vì bỏ cuộc, ông tiếp tục học hỏi từ cán bộ thú y xã, tích cực nghe tuyên truyền phương pháp phòng chống bệnh cho dê từ loa truyền thanh và cả từ các video hướng dẫn chăn nuôi trên các báo mạng.

Nhờ phát thanh cơ sở và điện thoại thông minh của con trai, gia đình ông Sơn đã dễ dàng tiếp cận các thông tin về phòng bệnh, kỹ thuật nuôi dê sinh sản. Đến nay, đàn dê đã phát triển lên khoảng 30 con, mang lại thu nhập ổn định.

“Nhờ đàn dê, rồi thêm 4 ha rừng keo, gia đình tôi chính thức thoát nghèo từ năm ngoái. Giờ chỉ mong sức khỏe tốt để làm ăn lâu dài”, ông Sơn nói, ánh mắt lấp lánh trong ánh chiều cuối thu.

Song song với các mô hình hộ gia đình, vai trò của tổ chức hội và chính quyền địa phương cũng rất rõ nét. Ông Giáp Văn Thông – Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Sơn Động cho biết, phong trào nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi đang lan tỏa mạnh.

“Mỗi năm có từ 300 – 500 hộ đăng ký thi đua, trên 80% đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi. Riêng 2024 – 2025, xã có 57 hộ đạt danh hiệu cấp tỉnh. Nhiều mô hình đã biết ứng dụng công nghệ, kết nối tiêu thụ qua sàn thương mại điện tử và mạng xã hội”, ông Thông thông tin.

Công tác chuyển đổi số trong quản lý, truyền thông cũng được xã Sơn Động đẩy mạnh. Ông Đàm Quan Hội – Trưởng phòng Kinh tế và Hạ tầng xã cho biết: “Chúng tôi đang từng bước đưa dịch vụ công trực tuyến đến gần hơn với người dân, đồng thời tăng cường truyền thông chuyển đổi số qua hệ thống loa, mạng xã hội, giúp người dân tiếp cận chính sách, thông tin nhanh hơn”.

Tính đến giữa tháng 11/2025, hệ thống truyền thanh của xã đã phát hơn 560 lượt chương trình tuyên truyền về giảm nghèo, khuyến nông, chuyển đổi số, xây dựng nông thôn mới. Trong sương sớm hay giá lạnh chiều đông, tiếng loa vẫn đều đặn vang lên giữa núi rừng như một nhịp cầu nối tri thức với người dân vùng cao.

Ở Sơn Động hôm nay, cái lạnh đầu đông không còn mang cảm giác heo hút như trước. Trong từng mái nhà, từng khu chuồng trại, từng cánh rừng, hơi ấm của tri thức và công nghệ đang lan tỏa.

Những giọt mật ong óng vàng, những đàn dê lớn lên theo mùa cỏ, những cuộc gọi chốt đơn hàng qua điện thoại… tất cả đang kể tiếp câu chuyện về một vùng núi đang chuyển mình: từ nghèo khó sang tự lực, từ lạc hậu sang tiếp cận công nghệ, từ bị động sang chủ động hội nhập.

×