Bảo tàng nơi đang lưu giữ "linh hồn" đại ngàn và bộ xương người tiền sử 7.500 năm

Bảo tàng Cúc Phương "ngân hàng" dữ liệu thiên nhiên quý giá

Vườn quốc gia (VQG) Cúc Phương được thành lập ngày 7/7/1962, đánh dấu một cột mốc lịch sử cho ngành bảo tồn Việt Nam. Ngay từ những ngày đầu, cùng với việc băng rừng lội suối để điều tra đa dạng sinh học, các thế hệ cán bộ nơi đây đã tỉ mẩn thu thập từng mẫu lá, từng loại côn trùng để xây dựng nên nhà Bảo tàng.

Năm 2010, Bảo tàng Cúc Phương chính thức trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới Bảo tàng Tài nguyên rừng Việt Nam. Đến nay, nơi này đang lưu giữ một con số khổng lồ: 13.000 mẫu tiêu bản thực vật và nấm.

Hơn 450 mẫu thú, chim, bò sát, ếch nhái và hơn 4.000 mẫu côn trùng các loại. Đặc biệt, bảo tàng còn sở hữu các mẫu chuẩn và đồng chuẩn, những mẫu vật duy nhất hoặc cực kỳ hiếm, làm nền tảng cho công tác nghiên cứu khoa học cấp quốc gia và quốc tế.

Chị Hoàng Thị Quyên làm việc tại Bảo tàng Cúc Phương, tự hào chia sẻ: “Đây là bộ sưu tập đứng hàng đầu trong hệ thống các Vườn quốc gia tại Việt Nam. Chúng tôi không chỉ trưng bày mẫu vật, mà đang kể một câu chuyện sinh động về quá trình tiến hóa của sự sống, từ khi Trái đất mới hình thành cho đến sự đa dạng rực rỡ như ngày nay”.

"Tháp bướm", biểu trưng của sức sống đại ngàn

Bước vào không gian tầng 1, điều đầu tiên khiến du khách choáng ngợp là Tháp bướm. Với khoảng 350 mẫu bướm trong tổng số 380 loài được phát hiện tại Cúc Phương, tháp bướm như một tác phẩm nghệ thuật tôn vinh "đặc sản" của rừng già.

Nếu ai đã từng đến Cúc Phương vào độ cuối tháng 3 đến tháng 5, hẳn sẽ không quên được cảnh tượng hàng triệu cánh bướm trắng, vàng bay rợp những con đường rừng như những dòng suối đổ về từ đại ngàn.

Việc chọn những con bướm làm biểu trưng của bảo tàng mang một hàm ý khoa học sâu sắc: Bướm là loài chỉ thị môi trường. Nơi nào con bướm còn nhiều, sắc màu còn rực rỡ, chứng tỏ hệ thực vật nơi đó còn phong phú và môi trường sống còn thực sự trong lành.

Tại tầng 1, du khách còn được dẫn dắt qua "Cây tiến hóa sinh giới" và đồ họa về vòng đời của các loài sinh vật. Đây là điểm dừng chân ưa thích của các bạn trẻ và sinh viên ngành sinh học để hệ thống hóa lại kiến thức về sự sống một cách trực quan nhất.

Bộ xương người tiền sử 7.500 năm và những hóa thạch biển giữa rừng già

Điểm nhấn mang tính "độc bản" và bí ẩn nhất của Bảo tàng Cúc Phương nằm ở khu vực trưng bày khảo cổ và lịch sử. Thật khó tin khi giữa một cánh rừng nguyên sinh rậm rạp, người ta lại tìm thấy những mẫu hóa thạch của các sinh vật biển như: Cúc đá, ốc Anh Vũ.

Đây là minh chứng cho một thời kỳ địa chất xa xưa khi vùng đất này còn nằm sâu dưới đáy đại dương, trước khi các cuộc kiến tạo địa chất đẩy nó lên thành những dãy núi đá vôi kỳ vĩ.

Nhưng gây chấn động hơn cả chính là bộ hài cốt cùng các di vật của người tiền sử có niên đại từ 7.500 đến 7.600 năm. Được khai quật từ các hang động trong lòng VQG Cúc Phương, bộ xương không chỉ là hiện vật khảo cổ mà còn là "cánh cửa" mở ra thế giới của người xưa: Cách họ săn bắn, hái lượm và chung sống với thiên nhiên khắc nghiệt. Những bộ hài cốt này khẳng định Cúc Phương từng là một trong những cái nôi định cư sớm của người Việt cổ.

Bên cạnh đó, không gian văn hóa người Mường với những vật dụng sinh hoạt truyền thống cũng được tái hiện trang trọng, cho thấy sự gắn kết bền chặt giữa con người và rừng già suốt hàng nghìn năm qua.

Thế giới động, thực vật kỳ thú dưới mái nhà Bảo tàng Cúc Phương

Nếu tầng 1 là lịch sử và tiến hóa, tầng 2 của bảo tàng mở ra một không gian sinh thái sống động. Cúc Phương nằm trong đai khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, là "ngôi nhà" của gần 2.500 loài thực vật bậc cao. Du khách sẽ được chiêm ngưỡng những mẫu tiêu bản của những loài cây gỗ quý như Đinh hương, Lim xanh, Chò xanh, Chò chỉ.

Đặc biệt, bảo tàng lưu giữ mẫu Lan Việt, loài lan đặc hữu chỉ có tại Cúc Phương. Đây là loài thực vật "kỳ lạ" khi không có lá, chỉ xuất hiện vào mùa xuân, sống ký sinh trên rễ vật chủ và chỉ lộ mình qua những bông hoa và quả rực rỡ. Ngoài ra, các loài dược liệu quý như Thất diệp nhất chi hoa, Chè hoa vàng cũng được giới thiệu chi tiết, cho thấy kho tàng thảo dược vô giá của rừng xanh.

Về động vật, những mẫu ngâm tiêu bản như: Cá Niết Hang (loài cá không mắt sống trong hang tối), Voọc mông trắng (biểu tượng bảo tồn của Cúc Phương), hay loài thú lớn nhất rừng là Gấu ngựa đều có mặt tại đây. Những mẫu vật được bảo quản tỉ mỉ, từ hình dáng đến thần thái, giúp người xem hình dung rõ nét về sự đa dạng của 137 loài thú và 337 loài chim đang trú ngụ tại đây.

Trong không gian yên tĩnh và có phần thâm nghiêm của bảo tàng, du khách như được tách biệt khỏi thế giới ồn ào ngoài kia để lắng nghe nhịp thở của rừng già qua từng mẫu vật. Mỗi tiêu bản, mỗi mảnh hóa thạch đều mang trong mình một sứ mệnh: Nhắc nhở con người về vị trí của mình trong dòng chảy tự nhiên và trách nhiệm bảo tồn di sản cho thế hệ mai sau.

Nếu có dịp về với Ninh Bình, đừng chỉ dừng chân ở những thắng cảnh rực rỡ, hãy dành thời gian ghé thăm Bảo tàng Cúc Phương. Để thấy rằng, sau lớp vỏ của thời gian và sự lặng im của những mẫu vật, là cả một thế giới bí ẩn đang chờ được khám phá và trân trọng.

×