Cần có một tượng đài "Hạt thóc" trên "quê hương 5 tấn" Thái Bình, nay thuộc tỉnh Hưng Yên?

Ở Thái Bình (cũ), nhắc đến hai chữ “hạt thóc” không chỉ là nhắc đến một sản vật nông nghiệp. Đó là ký ức của một thời, là niềm tự hào của “quê hương 5 tấn”, là biểu tượng của sức lao động bền bỉ và ý chí vượt khó của người nông dân.

Bởi vậy, ý tưởng xây dựng tượng đài “Hạt thóc” không đơn thuần là một dự án mỹ thuật công cộng, mà chạm đến một câu hỏi lớn hơn: Chúng ta muốn lưu giữ điều gì cho hôm nay và mai sau? Câu hỏi ấy không chỉ là suy tư, mà là một tầng sâu về văn hóa và nhu cầu hiện hữu được đặt ra

Trong một dòng trạng thái của người con Thái Bình, sống ở miền Nam, từng viết: “Để biện minh cho tất cả, người ta viết sử. Nhưng lịch sử ấy thiếu ghi công hạt lúa, mà tôn vinh những người biết điều khiển người khác”. Câu chữ ngắn, nhưng chạm tới một khoảng trống dài trong ký ức xã hội: Ai kể câu chuyện của người nông dân, của hạt lúa – thứ đã nuôi sống đất nước qua bao biến thiên?

Trước hết, cần nhìn nhận công bằng rằng, nếu được thực hiện đúng cách, một biểu tượng “hạt thóc” hoàn toàn có thể mang lại nhiều giá trị. Đó là sự kết tinh của lịch sử nông nghiệp – nơi từng hạt lúa đã góp phần nuôi sống đất nước qua những năm tháng khó khăn. Đó cũng là cách tôn vinh người nông dân – lực lượng đông đảo nhưng lâu nay ít được biểu đạt bằng những công trình văn hóa xứng tầm.

Và nay, trong một bối cảnh mà nhiều địa phương đang tìm kiếm bản sắc riêng để phát triển du lịch và kinh tế địa phương, một biểu tượng độc đáo, giàu ý nghĩa như “hạt thóc” có thể trở thành điểm nhấn, tạo ra sức hút mới vươn tới hạnh phúc – no đủ - làm giàu.

Vì thế, ý tưởng xây dựng một tượng đài “Hạt thóc” không đơn thuần là dựng nên một công trình, mà là dựng một ký ức sống, một biểu tượng văn hóa, một không gian kể chuyện, mở một không gian phát triển mới cho hôm nay và mai sau.

Đó sẽ là nơi quá khứ – hiện tại – tương lai gặp nhau, nơi người ta không chỉ đến để ngắm nhìn, mà để hiểu, để tự hào và để tiếp tục viết tiếp hành trình của hạt gạo Việt Nam.

Dựng tượng đài "Hạt thóc" là dựng ký ức sống

Cách đây hơn một thập kỷ, từng có đề xuất xây dựng bia tưởng niệm nạn đói năm 1945 – thảm họa đã cướp đi sinh mạng của gần ba trăm nghìn người dân Thái Bình. Đó là một ký ức đau, cần được ghi nhớ. Nhưng nếu chọn một biểu tượng đại diện cho căn tính và hành trình phát triển của vùng đất này, thì hạt thóc có lẽ là lựa chọn “hợp đạo, hợp lòng dân” hơn cả.

Bởi hạt thóc không chỉ là sản phẩm của đất đai. Đó là kết tinh của lịch sử: từ cải tiến giống, thủy lợi, thâm canh tăng năng suất, đến cơ chế khoán, đổi mới và hội nhập. Hạt thóc là câu chuyện của lao động cần cù, của vượt đói nghèo, của đóng góp thầm lặng nhưng bền bỉ của người nông dân cho an ninh lương thực quốc gia và giữ bình yên cuộc sống.

Nói cách khác, dựng tượng đài hạt thóc không phải để nhìn, mà để kể – và để sống cùng một câu chuyện.

Thực tế cho thấy, không ít công trình tượng đài ở các địa phương rơi vào tình trạng “xây xong là xong”: Thiếu hoạt động, thiếu dòng khách, thiếu sự lan tỏa…, dần trở nên lặng lẽ và lãng phí.

Bài học ở đây rất rõ: giá trị của một tượng đài không nằm ở quy mô xây dựng, mà ở khả năng vận hành, thu hút và lan tỏa đến đời sống tinh thần của con người.

Vì vậy, nếu tỉnh Hưng Yên lựa chọn dựng tượng đài hạt thóc, thì cần đi theo một cách tiếp cận khác: Biến nó thành một “trung tâm kể chuyện” – một không gian trải nghiệm – một điểm đến văn hóa, du lịch và kinh tế.

Để khắc sâu hình ảnh của người nông dân, của hạt thóc vào dòng lịch sử, đậm nét bản sắc văn hóa vùng đất, miền quê và sức sống bền vững của tượng đài hạt thóc - cấu trúc không gian có thể được tổ chức theo ba lớp:

Biểu tượng trung tâm: Một hạt thóc cách điệu, không tả thực đơn giản mà mang tính biểu tượng cao – có thể là hình ảnh hạt thóc mở vỏ, gợi mở về thiên nhiên, đất trời và sự cần cù, bền tâm, sáng tạo của người nông dân. Bên trong là hạt gạo phát sáng, gợi ý nghĩa “từ gian khó vươn tới tinh hoa”. Ban ngày mộc mạc, ban đêm phát ánh sáng, nhắc nhở: “Hạt gạo - Hạt vàng”, nông nghiệp đem lại phồn vinh cho đất nước.

Hành trình hạt gạo: Là tuyến đi bộ trải nghiệm với các trạm kể chuyện: Từ hạt giống – cánh đồng – người nông dân – chế biến, thương mại – đến nông nghiệp công nghệ cao. Khách không chỉ “xem”, mà “đi qua” một câu chuyện hoàn chỉnh.

Không gian cộng đồng và sinh kế mở: Trưng bày sản phẩm OCOP, chợ nông sản sạch cuối tuần, hoạt động giáo dục, lễ hội lúa gạo… Đây là phần quyết định công trình có “sống” hay không.

Khi đó, tượng đài không còn là “cái để nhìn”, mà trở thành “cái để đến – để trải nghiệm – để tiêu dùng – để hiểu”.

Một câu hỏi quan trọng không kém: Đặt tượng đài ở đâu? Nếu đặt trong đô thị, công trình rất dễ rơi vào tình trạng “đẹp mà cô đơn”. Ngược lại, nếu đặt giữa không gian cánh đồng – nơi hạt thóc sinh ra – thì biểu tượng sẽ có “hồn”. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là phải gắn với trục giao thông thuận lợi, kết nối với các điểm văn hóa – du lịch, làng nghề hiện có…để tạo thành một tuyến tham quan có dòng khách ổn định, có sự lan tỏa, vươn xa…

Nói cách khác, tượng đài phải nằm trong một hệ sinh thái du lịch – văn hóa – kinh tế, chứ không đứng một mình.

Từ biểu tượng địa phương đến thông điệp quốc gia

Nếu được làm đến nơi đến chốn, tượng đài hạt thóc không chỉ là của riêng Thái Bình (nay là Hưng Yên). Nó có thể mang một thông điệp lớn hơn của vùng Đồng bằng Bắc bộ. Nếu chỉ dừng ở xây dựng, công trình có thể hoàn thành nhưng khó phát huy hiệu quả. Ngược lại, nếu gắn với chiến lược khai thác du lịch, giáo dục và thương mại, tượng đài sẽ tự tạo ra dòng giá trị để duy trì và phát triển.

Trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu, việc kể câu chuyện về hạt gạo không chỉ là tri ân quá khứ, mà còn là khẳng định vị thế hiện tại và tầm nhìn tương lai của nền nông nghiệp Việt Nam.

Khi đó, công trình này hoàn toàn có thể trở thành một biểu tượng văn hóa – nông nghiệp mang tầm khu vực, quốc gia, giống như cách xây dựng “Cầu Rồng” ở thành phố Đà Nẵng, đã vượt ra khỏi ý nghĩa ban đầu để trở thành hình ảnh nhận diện của Thành phố đáng sống!

Suy cho cùng, điều vùng đất Thái Bình cũ cần không chỉ là một công trình, mà là một cách kể lại chính mình.

Một hạt thóc – nhỏ bé nhưng bền bỉ – đã làm nên cánh đồng, nuôi sống con người, góp phần nuôi đất nước và đưa Việt Nam ra thế giới. Câu chuyện ấy xứng đáng được kể bằng một ngôn ngữ hiện đại, sống động và có sức lan tỏa.

×