"Chìa khóa vàng" cho cây ăn quả Việt Nam vươn tầm xuất khẩu

Ứng dụng khoa học công nghệ - “chìa khóa vàng” sản xuất cây ăn quả xuất khẩu

Ngày 18/7, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Phú Thọ, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ tổ chức Diễn đàn “Phát triển sản xuất cây ăn quả đạt tiêu chuẩn phục vụ nội tiêu và xuất khẩu”.

Ông Lê Quốc Thanh - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc phát biểu tại diễn đàn “Phát triển sản xuất cây ăn quả đạt tiêu chuẩn phục vụ nội tiêu và xuất khẩu”. Ảnh Hoan Nguyễn

Trong những năm gần đây, ngành sản xuất cây ăn quả tại Việt Nam đã có bước chuyển mình mạnh mẽ cả về quy mô, năng suất và chất lượng. Theo số liệu của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tính đến năm 2024, tổng diện tích cây ăn quả trên cả nước đạt hơn 1,3 triệu ha, trong đó nhiều địa phương đã hình thành các vùng sản xuất cây ăn quả tập trung với diện tích lớn và chất lượng cao.

Đáng chú ý, cả nước hiện có 8.086 mã số vùng trồng và gần 1.600 cơ sở đóng gói, phục vụ xuất khẩu trái cây tươi như thanh long, xoài, chuối, bưởi, vải, nhãn... sang các thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Úc, New Zealand, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Kim ngạch xuất khẩu rau quả năm 2024 đã đạt 7,1 tỷ USD, tăng gần 5 lần so với 10 năm trước.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và môi trường Phú Thọ phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Hà Trang

Vùng Trung du và miền núi phía Bắc (TDMNPB) đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển ngành cây ăn quả quốc gia. Hiện tại, toàn vùng có gần 272.000 ha cây ăn quả, chiếm hơn 21% diện tích cả nước.

Một số tỉnh như Sơn La, Phú Thọ, Lào Cai, Tuyên Quang đã xây dựng được những vùng cây ăn quả hàng hóa lớn. Đặc biệt, nhiều sản phẩm đã được chứng nhận tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, và xây dựng thương hiệu OCOP... Đây là bước tiến quan trọng giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng giá trị xuất khẩu.

Tại Diễn đàn, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà vườn cho rằng, ứng dụng khoa học công nghệ là chìa khóa nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của cây ăn quả Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ông Hoàng Tuyển Phương - Trưởng phòng Phòng Khuyến nông Trồng trọt và Lâm nghiệp (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia) chia sẻ tại diễn đàn. (Ảnh: Hà Trang)

Ở nhiều địa phương, nông dân đã mạnh dạn áp dụng các giải pháp kỹ thuật như hệ thống tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước, bón phân cân đối, kỹ thuật tỉa cành, quản lý dịch hại tổng hợp theo hướng sinh học… Qua đó, năng suất cây trồng tăng rõ rệt, sản phẩm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Ông Bùi Duy Linh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ cho biết, tỉnh Phú Thọ mới vừa được sáp nhập từ tỉnh Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Phú Thọ (cũ) trở thành một trong những trung tâm cây ăn quả của TDMNPB, diện tích cây ăn quả toàn tỉnh đã đạt gần 36.000 ha.

Nhiều loại trái cây đặc sản như bưởi Đoan Hùng, cam Cao Phong, vải Hùng Long chín sớm, chuối tiêu hồng... đang ngày càng được biết đến rộng rãi. Nhiều hộ trồng bưởi đạt thu nhập từ 150-200 triệu đồng/năm, có hộ đạt tới 500 triệu đồng/năm.

Bà Ngần Thị Minh Thanh - Phó giám đốc Trung tâm kỹ thuật nông nghiệp Sơn La chia sẻ tại diễn đàn. Ảnh: Hà Trang

Tuân thủ quy trình an toàn để phát triển cây ăn quả bền vững

Mặc dù đạt nhiều thành tựu, nhưng sản xuất cây ăn quả ở nước ta, đặc biệt tại vùng TDMNPB vẫn còn không ít thách thức.

Ông Hoàng Tuyển Phương - Trưởng phòng Phòng Khuyến nông Trồng trọt và Lâm nghiệp (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia) nhìn nhận, hiện sản xuất cây ăn quả nước ta có 7 khó khăn lớn. Trong đó, khó khăn nhất quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún; việc liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân - HTX - doanh nghiệp còn yếu, công nghệ chế biến và bảo quản sau thu hoạch chưa đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Ngoài ra, người sản xuất còn thiếu vốn; việc ứng dụng công nghệ số, nông nghiệp thông minh còn hạn chế; nhiều địa phương vẫn dựa vào phương thức canh tác truyền thống, dẫn đến năng suất chưa cao, sản phẩm khó cạnh tranh.

Đại diện hộ nông dân trồng cây ăn quả ở Phú Thọ nêu ý kiến trong diễn đàn. Ảnh: Hoan Nguyễn

Là người trồng bưởi lâu năm, ông Nguyễn Hữu Quý (nông dân xã Đoan Hùng, Phú Thọ) cho biết, bà con trồng bưởi gặp nhiều thách thức do biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan khiến cây bưởi khó ra hoa, đậu quả, chi phí tưới tiêu tăng gấp đôi nhưng sản lượng vẫn sụt giảm. Hiện tượng bưởi rám, đặc biệt ở các giống bưởi Diễn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng và giá bán nếu không có giải pháp xử lý ngay.

Đại diện HTX bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ) cũng bày tỏ lo lắng về dịch hại do ruồi vàng gây ra. Đây là đối tượng nguy hiểm, làm hỏng quả hàng loạt nếu không xử lý kịp thời. Đồng thời, HTX có gần 300 ha bưởi, trong đó mới có 115 ha đạt chứng nhận VietGAP và 25 ha được cấp mã số vùng trồng. HTX mong muốn được cấp tiếp MSVT cho diện tích còn lại để đủ điều kiện xuất khẩu, tăng giá trị quả bưởi...

Để giải quyết các "bài toán" đặt ra cho bà con nông dân, việc then chốt vẫn là quy hoạch rõ ràng vùng trồng, và người nông dân thay đổi tư duy, ứng dụng khoa học công nghệ để sản xuất cây ăn quả theo quy trình an toàn.

Trong khuôn khổ diễn đàn, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tổ chức đoàn thăm quan, tìm hiểu mô hình khuyến nông thâm canh nâng cao năng suất chất lượng bưởi Đoan Hùng tại xã Chân Mộng. Ảnh: Hoan Nguyễn

Bên cạnh đó, cần tăng cường xây dựng thương hiệu, cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc rõ ràng để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Phát triển các mô hình liên kết chuỗi giá trị, trong đó hợp tác xã là nòng cốt liên kết với doanh nghiệp bao tiêu, chế biến và xuất khẩu.

Hỗ trợ chính sách tín dụng, đất đai, chuyển đổi số, đặc biệt cho khu vực miền núi còn khó khăn về hạ tầng và tiếp cận công nghệ. Tăng cường khuyến nông cộng đồng, đào tạo kỹ năng cho nông dân về kỹ thuật và quản lý sản xuất.

“Vùng Trung du và miền núi phía Bắc với tiềm năng to lớn đang dần chuyển mình thành trung tâm sản xuất cây ăn quả chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu cả thị trường khó tính. Các Trung tâm Khuyến nông chính là cầu nối quan trọng, thúc đẩy sự hợp tác đa chiều, tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình phát triển nông nghiệp xanh, nhất là ngành hàng trái cây ăn quả an toàn, xanh, thông minh, hiệu quả.

Từ định hướng phát triển, cần tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng, khoa học công nghệ, nhân lực và thị trường để nâng cao năng lực cạnh tranh, tuân thủ quy trình sản xuất sạch, an toàn để đưa trái cây Việt Nam vươn xa hơn trên bản đồ nông sản thế giới”, ông Lê Quốc Thanh - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đánh giá.

Các tỉnh Tuyên Quang, Sơn La, Phú Thọ, Lào Cai... đang từng bước thực hiện những chiến lược này. Tại Tuyên Quang, đã có hơn 2.199 ha cây ăn quả sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, tập trung vào các cây chủ lực như cam, bưởi, nhãn, chuối. Sơn La có hơn 4.700 ha đạt VietGAP, nhiều vùng được công nhận là vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.

Các hợp tác xã cũng dần phát huy vai trò trong liên kết sản xuất, tiêu thụ, chế biến. Điển hình, Hợp tác xã Nông nghiệp Mường Bú (tỉnh Sơn La) thành lập từ 2019 đã liên kết với hơn 100 hộ nông dân tổ chức sản xuất trên 58 ha cây ăn quả, trong đó 40 ha xoài, 10 ha nhãn ghép và 8 ha gồm táo đại, ổi, mít, cam...

Với sản lượng hơn 500 tấn nông sản mỗi năm, doanh thu đạt hàng tỷ đồng. Xoài là sản phẩm chủ lực, được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, cấp mã số vùng trồng và xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Trung Quốc, Hàn Quốc, Úc, EU. Ngoài ra, sản phẩm còn được cung cấp cho các nhà máy chế biến lớn như Đồng Giao và Tập đoàn TH.

×