Chuyển đổi số trong nông nghiệp, cần làm gì để hiện thực hóa mục tiêu hợp tác xã số, vươn ra thị trường quốc tế?

Nhiều HTX vẫn chưa hiểu đúng bản chất của chuyển đổi số

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, bà Cao Xuân Thu Vân - Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam nhấn mạnh chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới bền vững và thịnh vượng cho ngành nông nghiệp Việt Nam.

Thông tin tại Diễn đàn, bà Cao Xuân Thu Vân cho biết: Ngành nông nghiệp Việt Nam hiện đóng góp khoảng 12–14% GDP và đang hướng tới mục tiêu xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt ít nhất 65 tỷ USD vào năm 2025. Để đạt được mục tiêu này, chuyển đổi số chính là giải pháp hiệu quả giúp nông nghiệp nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh quốc tế.

Riêng với các HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chuyển đổi số chính là đòn bẩy tăng trưởng khi tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Chuyển đổi số còn giúp các HTX mở rộng thị trường, tăng cường khả năng cạnh tranh, và tạo ra một môi trường minh bạch, tin cậy cho cả người sản xuất và người tiêu dùng… 

“Hiện nay, cả nước có hơn 22.500 HTX nông nghiệp, do đó việc nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ số không chỉ là mệnh lệnh mà còn là điều tất yếu nếu không muốn bị loại ở phía sau và rời khỏi cuộc chơi trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khắc nghiệt như hiện nay”- bà Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh. 

Bên cạnh những kết quả tích cực đạt được, bà Cao Xuân Thu Vân cũng thẳng thắn nhìn nhận tốc độ chuyển đổi số trong nông nghiệp còn chậm so với các ngành kinh tế khác.

“Xét về thách thức của các HTX nông nghiệp trong chuyển đổi số đang nằm ở 5 nhóm chính: Tài chính, hạ tầng công nghệ, thiếu hụt nhân lực, chiến lược phát triển và tiếp cận chính sách”- bà Cao Xuân Thu Vân nêu rõ.

Một cuộc khảo sát gần đây của Liên minh HTX Việt Nam cho thấy, mức độ chuyển đổi số của HTX cả nước mới chỉ đạt 32%. Trong số gần 35.000 HTX thì chỉ có 13,6% HTX đã hoàn tất chuyển đổi số, 50% đang triển khai và 36,4% chưa thực hiện.

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, một rào cản vô hình là vẫn còn nhiều HTX và các nông hộ hiểu chưa đúng bản chất của chuyển đổi số. Và một hiểu lầm phổ biến là đồng nhất chuyển đổi số với việc chạy theo những công nghệ “hào nhoáng” như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ chuỗi khối (blockchain), dữ liệu lớn (Big Data) hay Internet vạn vật kết nối (IoT).

Về phía Liên minh HTX Việt Nam đang đặt ra 4 giải pháp chính cho vấn đề chuyển đổi số trong các HTX nông nghiệp. Điều này cũng nhằm cụ thể hóa hành động của khu vực kinh tế hợp tác dựa trên Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nữ Giám đốc HTX ở miền núi tỉnh Lạng Sơn chia sẻ câu chuyện chuyển đổi số

Tại Diễn đàn, bà Trần Thị Thu Lan - Giám đốc HTX sản xuất dịch vụ nông sản Bản Quyền (xã Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn) đã chia sẻ câu chuyện về hành trình đưa nông sản miền núi vươn xa nhờ ứng dụng công nghệ số.

HTX Bản Quyền hoạt động tại khu vực miền núi tỉnh Lạng Sơn, nơi có cộng đồng dân cư đa dạng gồm các dân tộc Tày, Nùng, Kinh, Dao, Hoa… Trong đó, người Tày và Nùng chiếm gần một nửa dân số.

Theo bà Lan, chuyển đổi số đã mở ra cơ hội mới cho đồng bào miền núi tỉnh Lạng Sơn. Đáng chú ý, thời gian qua, các sản phẩm của HTX đã được giới thiệu trên nhiều sàn thương mại điện tử như TikTok, Zalo, Facebook, Shopee... Nhờ nền tảng công nghệ, bà con có thể quảng bá, giới thiệu nông sản đặc sản của địa phương đến người tiêu dùng trong và ngoài nước mà không cần rời khỏi bản làng.

“Giờ đây, ngay cả khi ở trên núi, chúng tôi vẫn có thể giới thiệu sản phẩm của mình đến khắp mọi miền đất nước, thậm chí cả khách hàng quốc tế” - bà Lan chia sẻ.

Tuy nhiên, bà Lan cũng thẳng thắn thừa nhận việc tiếp cận và vận hành công nghệ số vẫn còn nhiều khó khăn. Thay mặt HTX, bà Lan đưa ra một số kiến nghị thiết thực.

“Trước hết, kiến nghị Liên minh HTX Việt Nam hỗ trợ xây dựng kênh bán hàng chuyên nghiệp, giúp các HTX quảng bá và tiêu thụ sản phẩm hiệu quả hơn. Cùng với đó là tăng cường kết nối chuyên gia nghiên cứu, phân tích thành phần dược liệu địa phương để nâng cao chất lượng sản phẩm; Tổ chức khu trưng bày, giới thiệu nông sản đặc sản của các tỉnh, thành trong hệ thống Liên minh HTX Việt Nam, tạo cơ hội giao thương và xúc tiến thương mại cho các HTX vùng sâu, vùng xa”- Giám đốc HTX Bản Quyền chia sẻ.

Xây dựng nền tảng “hợp tác xã số” trong lĩnh vực nông nghiệp

Tại diễn đàn, TS Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết: Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện Luật Chuyển đổi số và Khung kiến trúc tổng thể quốc gia, trong đó xác định rõ việc bố trí ngân sách tối thiểu 1% tổng chi ngân sách nhà nước cho chuyển đổi số, đồng thời phát triển các nền tảng số dùng chung nhằm hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và nông dân.

Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia nhấn mạnh, với đặc thù sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, phân tán, việc xây dựng các nền tảng dùng chung là vô cùng cần thiết để tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm”, gây lãng phí và phân mảnh dữ liệu.

“Một trong những vấn đề lớn nhất của khu vực HTX là thiếu nhân lực công nghệ thông tin. Vì vậy, giải pháp khả thi nhất hiện nay là doanh nghiệp đồng hành. Trong nhiều mô hình thí điểm, doanh nghiệp đã đóng vai trò quan trọng – không chỉ tài trợ thiết bị, mà còn đưa chuyên gia, kỹ sư trực tiếp xuống địa phương hướng dẫn, đào tạo”- TS Trần Duy Ninh nhấn mạnh.

TS Trần Duy Ninh đề nghị cần đẩy nhanh nền tảng “hợp tác xã số”: Đây sẽ là nền tảng dùng chung, giúp các HTX không phải tự thuê hoặc phát triển phần mềm quản lý riêng lẻ. Ngoài ra, trong giai đoạn tới, 3 trụ cột của chuyển đổi số nông nghiệp gồm: Hạ tầng và dữ liệu; Nền tảng số dùng chung; Nguồn nhân lực và doanh nghiệp đồng hành đều đã và đang được luật hóa, thể chế hóa trong Luật Chuyển đổi số và các nghị quyết liên quan.

Đại diện Bộ Khoa học và công nghệ khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Liên minh HTX Việt Nam trong toàn bộ tiến trình chuyển đổi số nông nghiệp, nhằm hiện thực hóa mục tiêu “Mỗi hợp tác xã – một nền tảng số; mỗi nông dân – một công dân số”.

Ở góc nhìn ngành nông nghiệp, TS Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, 2 trụ cột quan trọng của nền nông nghiệp hiện đại chính là liên kết chuỗi giá trị và xây dựng hệ sinh thái số.

Theo ông Thịnh, trong khi các nước như Trung Quốc, Thái Lan hay nhiều quốc gia châu Âu đã có bước tiến mạnh mẽ trong chuyển đổi số nông nghiệp, Việt Nam vẫn còn chậm, đặc biệt ở khu vực HTX sản xuất chủ yếu vẫn mang tính thủ công, quy mô nhỏ.

TS Thịnh phân tích, các thị trường quốc tế đang siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu: sản phẩm không chỉ cần đạt chất lượng mà còn phải đáp ứng tiêu chí xanh, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và phát thải thấp.

“Đối với Việt Nam, hệ sinh thái số không còn là “có nên làm hay không?” mà là điều kiện bắt buộc để nông sản được công nhận, được tài trợ và tiếp cận thị trường quốc tế’- ông Thịnh nhấn mạnh.

Về định hướng và giải pháp xây dựng hệ sinh thái số trong nông nghiệp cho biết, TS Lê Đức Thịnh cho biết: Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai nhiều hoạt động cụ thể. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng nền tảng số dùng chung cho khu vực HTX và kinh tế tập thể, dự kiến hoàn thành và đưa vào vận hành từ tháng 6/2026. Nền tảng này sẽ kết nối dữ liệu về truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, tiêu chuẩn sản xuất, logistics, và hợp đồng điện tử.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đang phối hợp với các đối tác quốc tế, đặc biệt là Nhật Bản, để học hỏi mô hình hệ sinh thái số của Liên đoàn HTX Nông nghiệp Nhật Bản (JA). Bộ cũng đã ký kết hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước để xây dựng khung dữ liệu, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Tổng kết lại nội dung của Diễn đàn, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam khẳng định: Chuyển đổi số trong nông nghiệp cần đạt được “2 tốt, 1 tăng, 1 giảm”.

“2 tốt” là quản lý tốt hơn và minh bạch hơn. Minh bạch trong sản xuất, minh bạch trong quy trình và minh bạch trong thương mại là điều kiện tiên quyết để người nông dân, HTX có thể tiếp cận các nguồn vốn đầu tư, quỹ phát triển, cũng như niềm tin của thị trường.

“1 tăng” là tăng thu nhập cho người nông dân và thành viên HTX thông qua năng suất cao hơn, sản phẩm chất lượng hơn, giá trị gia tăng tốt hơn.

“1 giảm” là giảm rủi ro và tổn thất trong sản xuất, tiêu thụ, chấm dứt tình trạng “giải cứu nông sản” lặp đi lặp lại nhiều năm qua.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân ghi nhận đánh giá cao những ý kiến thảo luận, trao đổi của các đại biểu tạo diễn đàn. Liên minh HTX Việt Nam sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến, giải pháp từ các phiên thảo luận, tổng hợp để kiến nghị lên các bộ, ngành và Chính phủ, nhằm cụ thể hóa thành chính sách hỗ trợ thiết thực cho HTX.

×