Bình luận
0
Những trường hợp được xác định là dòng họ khoa bảng thường có các thế hệ ông cháu, cha con, chú cháu, anh em cùng đỗ đại khoa với các danh vị: Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa, Hoàng giáp, Tiến sĩ, Phó bảng.
Điều rất đáng tự hào là hầu hết các trí thức đại khoa của những dòng họ khoa bảng ở Thái Bình đều có công danh sự nghiệp, đức hạnh để đời, khi qua đời được thờ làm phúc thần ở các làng quê, nhiều người được sử sách vinh danh là những “nhà Nho có công lao phò tá” hoặc là những “bề tôi tiết nghĩa”.
Người khai khoa cho truyền thống khoa bảng ở Thái Bình đồng thời cũng là người xây móng đắp nền cho truyền thống một dòng họ khoa bảng ở làng An Để (Vũ Thư) là Tiến sĩ Đặng Nghiêm (1155 - 1236), khoa Bính Thìn (1185).
Cháu nội của ông là Hoàng giáp Đặng Diễn khoa Nhâm Thìn (1232). Từ thời Lý - Trần trở về sau hậu duệ dòng họ này tuy không có người đỗ đại khoa nhưng học phong vẫn đời nối đời thịnh đạt.
Từ đường họ Quách ở làng Phúc Khê (Thái Thụy) còn lưu giữ được bức đại tự “Thi lễ truyền gia” của triều đình nhà Lê ban tặng.
Vào thế kỷ XV, họ Quách lẫy lừng tiếng tăm do có hai anh em ruột đỗ đại khoa và đều trở thành những bậc đại thần có danh cao vọng trọng ở triều Lê sơ. Quách Đình Bảo (1440 - 1507), đỗ Thám hoa khoa Quý Mùi (1463), làm quan đến chức Thượng thư Bộ Lễ, Thượng thư Bộ Hình.
Khi về hưu được phong hàm Thái phó. Quách Hữu Nghiêm (1445 - 1505), đỗ Hoàng giáp khoa Bính Tuất (1466), làm quan tới chức Thái Thường tự khanh. Điều đặc biệt là hai anh em nhà họ Quách này đều được cử đi sứ sang nhà Minh và đều nổi danh vì thơ hay sứ giỏi.
Có lẽ, nổi trội hơn cả trong số các dòng họ khoa bảng của Thái Bình và của cả Việt Nam là trường hợp dòng họ Đỗ ở làng An Bài (Quỳnh Phụ) liên tiếp 5 đời có 6 cha con, anh em, ông cháu nối tiếp nhau thi đỗ đại khoa. Từ đường dòng họ Đỗ ở An Bài còn giữ được đôi câu đối: “Toàn tộc lục đại khoa liên đăng ngũ thế/ Nhất môn tam Hoàng giáp hựu trúng tam khôi”.
Nghĩa là: “Toàn họ có 6 người đỗ đại khoa liền trong 5 đời/Một nhà có 3 Hoàng giáp lại thêm một người trúng Tam khôi”. Người khai khoa của dòng họ này là Đỗ Hoàn, còn có tên Đỗ Duệ, Hoàng giáp khoa Ất Mùi (1475), làm quan tới Tham chính trấn Sơn Nam, được vị vua sáng Lê Thánh Tông hết mực sủng ái.
Con trai Đỗ Hoàn là Đỗ Toại, Tiến sĩ khoa Bính Thìn (1496), làm quan tới chức Tả thị lang bộ Lễ, trải ba lần đi sứ sang nhà Minh.
Khi mất được truy phong hàm Thái Bảo. Con trai Đỗ Toại là Đỗ Cảnh, Hoàng giáp khoa Giáp Tuất (1514), làm quan đến Tả Thị lang Bộ Binh, đi sứ sang nhà Minh. Con trai Đỗ Cảnh là Đỗ Nhân An, Tiến sĩ khoa Giáp Thìn (1544), làm quan tới chức Lễ bộ Tả Thị lang, đi sứ sang nhà Minh...
Cuối đời, ông mở trường dạy học ở quê nhà, có nhiều người hiển đạt, trong đó hai con trai của ông là Đỗ Cung đỗ Thám hoa và Đỗ Diễn đỗ Hoàng giáp cùng khoa Canh Thân (1580).
Quang cảnh Lễ xướng danh ở trường thi Nam Định năm Mậu Tý (1888) cho các thí sinh trúng Cử nhân. Ảnh tư liệu.
Trong lịch sử khoa cử thời Nho học tỉnh Thái Bình có hai vị Trạng nguyên đều là người khai mở mệnh mạch khoa bảng cho dòng họ của mình. Phạm Đôn Lễ (1454 - ?), quê làng Hải Triều (Hưng Hà), Trạng nguyên khoa Tân Sửu (1481). Năm 1484, làm Chánh sứ sang nhà Minh.
Nhân chuyến đi này, ông học được kỹ thuật dệt chiếu tân tiến. Khi về nước truyền dạy lại cho dân làng. Dân tôn ông là Trạng Chiếu. Khi ông mất, dân lập đền thờ gọi là đền Quan Trạng.
Người cháu gọi Phạm Đôn Lễ bằng chú ruột là Phạm Nguyên Chấn (1470 - 1530), Hoàng giáp khoa Kỷ Mùi (1499), làm quan tới chức Thiêm Đô ngự sử và cũng được cử đi sứ sang nhà Minh. Đương thời nổi tiếng là một học quan giàu khí tiết.
Trạng nguyên Đỗ Lý Khiêm (? - 1512), khoa Kỷ Mùi (1499), người làng Ngoại Lãng (Vũ Thư), làm quan đến Phó Đô ngự sử. Là người tiết tháo, có tài thao lược. Năm 1509, làm Chánh sứ sang nhà Minh. Khi đoàn về đến Bằng Tường thì gặp cướp, ông đã dũng cảm chống trả, bị trọng thương và mất trên đường về. Vua truy phong tước Thái Bảo, hàm Thượng thư, phong làm Phúc thần làng Ngoại Lãng.
Đền thờ ông còn ghi: “Cảnh Thống Trạng nguyên vọng phiên sơn đẩu/Bằng Tường sứ tử tiết lẫm băng sương” (Đỗ Trạng nguyên năm Cảnh Thống danh vọng như núi cao, như Bắc đẩu/Đi sứ tử tiết ở Bằng Tường, tinh thần khí tiết như băng sương).
Em ruột Đỗ Lý Khiêm là Đỗ Oánh (có sách chép là Đỗ Dung hoặc Đỗ Vinh), Hội nguyên khoa Mậu Thìn (1508), làm quan tới chức Phó Đô ngự sử. Năm 1516, Trịnh Duy Sản giết vua Lê Tương Dực, Trần Cảo nổi loạn chiếm kinh thành. Đỗ Oánh phò Chiêu Tông đánh nhau với quân Trần Cảo ở Hồng Đàm, nay thuộc quận Hoàng Mai, Hà Nội, bị chết trận.
Vua Chiêu Tông truy phong tước Thái Bảo, phong làm Phúc thần làng Văn Lãng. Đền thờ ông còn ghi: “Hồng Đàm nhất chiến trung thần liệt/Văn Lãng thiên thu nghĩa sĩ từ” (Một trận chiến đấu ở Hồng Đàm ngài là trung thần lẫm liệt/Ngàn năm đất Văn Lãng còn đền thờ bậc nghĩa sĩ).
Ngôi từ đường họ Đỗ ở làng Song Lãng cò lưu giữ được câu đối “Cảnh Thống Trạng nguyên, Đoan Khánh Hội nguyên tịnh nghĩa/Bằng Tường sứ tiết, Hồng Đàm súy tiết thanh cao” (Trạng nguyên năm Cảnh Thống, Hội nguyên năm Đoan Khánh đều là bậc trung nghĩa/ Bằng Tường cờ sứ, Hồng Đàm cờ chiến thanh cao).
Vào đầu thế kỷ XVI, dòng họ Nguyễn ở làng Đông Địa Linh nay là thôn Đông Linh, thị trấn An Bài (Quỳnh Phụ) có Hoàng giáp Nguyễn Doãn Khâm, khoa Giáp Tuất (1514), làm quan đến Thị lang Bộ Lại. Được cử làm chánh sứ sang nhà Minh.
Đi sứ về được thăng Lễ bộ Thượng thư. Người cháu gọi Nguyễn Doãn Khâm bằng chú ruột là Tiến sĩ Nguyễn Quý Lương khoa Kỷ Sửu (1529), làm Tham chính Cao Bằng đã cùng anh ruột là Nguyễn Duy Hòa, Hoàng giáp khoa Ất Mùi (1535), làm Tổng binh thiêm sự trấn thủ Cao Bằng có nhiều công lao mở mang giáo hóa vùng biên giới. Hậu duệ của dòng họ này có Nguyễn Duy Hợp (1744 - 1803), Tiến sĩ khoa Nhâm Thìn (1772), làm quan tới chức Bồi Tụng, tước Đông Nhạc hầu.
Cũng vào thế kỷ XVI, ở làng Nham Lang (Hưng Hà) có Nguyễn Uyên (1525 - 1580), Tiến sĩ khoa Bính Thìn (1556), làm quan tới Tả Thị lang Bộ Lại, làm Chánh sứ sang nhà Minh. Con trai Nguyễn Uyên là Nguyễn Trạch, Tiến sĩ khoa Mậu Thìn (1628), làm tới chức Tham tri Bộ Lại.
Thời nhà Mạc (thế kỷ XVI), ở làng Vang Thượng (Quỳnh Phụ) còn có Nguyễn Viết Hoành (1516 - ?), Tiến sĩ khoa Bính Thìn (1556), làm tới chức Tế tửu Quốc Tử giám.
Cháu gọi ông bằng chú ruột là Nguyễn Duy Hằng, Hoàng giáp khoa Kỷ Mùi (1559), từng đi sứ sang nhà Minh. Vào cuối triều Mạc, làng Tri Lai, nay thuộc thành phố Thái Bình có Tiến sĩ Khiếu Đình Tuân, khoa Nhâm Thìn (1592). Tròn 300 năm sau, vào khoa Nhâm Thìn (1892) dòng họ này có Khiếu Hữu Sử đỗ Phó bảng.
Vào thế kỷ XVIII, dưới thời Lê trung hưng, ở Thái Bình xuất hiện khá nhiều dòng họ khoa bảng với những trí thức đại khoa giàu tài năng, phẩm hạnh, trong đó có những người đã trở thành danh nhân đất Việt. Tiêu biểu như họ Lê ở làng Diên Hà (Hưng Hà) với hai cha con Tiến sĩ Lê Trọng Thứ, khoa Giáp Thìn (1724) và Tam nguyên Bảng nhãn Lê Quý Đôn, khoa Nhâm Thân (1752).
Hai cha con Hoàng giáp Đoàn Nguyễn Thục khoa Nhâm Thân (1752) và Cử nhân Đoàn Nguyễn Tuấn ở làng Hải An (Quỳnh Phụ). Hai cha con Tiến sĩ Uông Sĩ Đoan khoa Tân Sửu (1721) và Tiến sĩ Uông Sĩ Điển khoa Bính Tuất (1766) ở làng Văn Hàn (Thái Thụy)...
Đến triều Nguyễn (thế kỷ XIX), mặc dù các kỳ thi Tiến sĩ tổ chức tại kinh đô Huế nhưng vẫn xuất hiện thêm nhiều dòng họ khoa bảng ở Thái Bình và điều đáng tự hào là hầu hết những vị khoa danh của các dòng họ này đều trở thành những sĩ phu yêu nước chống Pháp được sử sách lưu danh.
Tiêu biểu như dòng họ Phạm làng Luyến Khuyết (Thái Thụy) với hai anh em Tiến sĩ Phạm Thế Hiển khoa Kỷ Sửu (1829) và Phó bảng Phạm Thế Húc khoa Quý Mão (1843). Dòng họ Doãn làng Ngoại Lãng (Vũ Thư) với hai anh em Cử nhân Nguyễn Doãn Uẩn khoa Mậu Tý (1828) và Tiến sĩ Doãn Khuê khoa Mậu Tuất (1838) là hai danh nhân rạng ngời phẩm hạnh, công danh.
Dòng họ Ngô - Nguyễn làng Trình Phố (Tiền Hải) với hai anh em Cử nhân Ngô Đức Trạch khoa Ất Mão (1855) và Đình nguyên Hoàng giáp Nguyễn Quang Bích khoa Kỷ Tỵ (1869) là những sĩ phu đi tiên phong trong phong trào cần vương chống Pháp.
Dòng họ Nguyễn Doãn làng Hành Dũng Nghĩa (Vũ Thư) từ thế kỷ XVIII có Cử nhân Nguyễn Doãn Trung làm quan tới chức Hàn lâm viện Thị độc. Ông có 6 người con, trong đó có ba Cử nhân, hai Tú tài và một Nhị trường. Cả sáu người đều là nhà giáo thành danh.
Ba Cử nhân là Nguyễn Doãn Vọng khoa Đinh Mão (1867), Nguyễn Doãn Cử khoa Giáp Tý (1863), Nguyễn Doãn Tựu khoa Canh Ngọ (1870), cả ba anh em đều là những nhà giáo, học quan nhiệt thành, bền gan yêu nước chống Pháp.
Ngoài những dòng họ khoa bảng tiêu biểu như trên còn có thể kể đến hàng chục dòng họ khác đời nối đời có học phong hưng thịnh. Truyền thống khoa bảng của những dòng họ này đã và đang được các thế hệ hậu duệ kế thừa, phát huy ở thời đại mới, góp phần làm rạng rỡ thêm truyền thống hiếu học thành danh của Thái Bình.
Sau vụ ngộ độc bánh mì khiến 82 người nhập viện tại xã Tân Lập, tỉnh Quảng Trị, cơ quan chức năng đã điều tra, lấy mẫu xét nghiệm, xử lý cơ sở vi phạm.
Chia sẻ
Nhóm cổ phiếu công nghệ khép lại phiên 19/5 với sắc xanh nhẹ nhưng trạng thái “xanh vỏ đỏ lòng” vẫn bao trùm khi dòng tiền chủ yếu tập trung ở chiều bán, trong bối cảnh VN-Index giảm mạnh 15 điểm khỏi vùng đỉnh lịch sử.
Chia sẻ
Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” được triển khai thống nhất trong toàn ngành Thuế trong năm 2026, với mục tiêu xử lý hồ sơ tồn đọng, tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế...
Chia sẻ
Tỉnh Điện Biên hiện là một trong những địa phương còn nhiều khó khăn nhất cả nước. Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, toàn tỉnh có tới 43/45 xã thuộc diện có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Chia sẻ
Tổng thầu xây dựng hàng loạt đại dự án của Vingroup mới đây đã nâng mục tiêu tuyển dụng công nhân cơ hữu lên 150.000 người, nhằm đáp ứng nhu cầu triển khai đồng loạt các dự án mới. Đặc biệt, doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng lao động tại chính khu vực triển khai dự án nhằm tạo thêm cơ hội việc làm ổn định cho người dân địa phương, đồng thời xây dựng lực lượng nhân sự nòng cốt, gắn bó lâu dài cùng công trình.
Chia sẻ
Mạng xã hội Việt Nam đang xôn xao trước hình ảnh Master Sanker - nhà sáng tạo nội dung nổi tiếng thế giới với biệt danh "Don't touch my car" bất ngờ xuất hiện trên đường phố để thực hiện các thử thách tặng iPhone 17 cho người lạ.
Chia sẻ
Bộ đôi mới tích hợp các tính năng tập luyện, theo dõi sức khỏe toàn diện và kết nối thông minh, giúp người dùng dễ dàng bắt đầu chạy bộ, duy trì động lực và cải thiện thể lực mỗi ngày.
Chia sẻ
Tiền đạo Nhâm Mạnh Dũng vừa ghi bàn giúp Thể Công Viettel giành chiến thắng 2-0 trước Thép xanh Nam Định ở vòng 23 V.League 2025/2026 diễn ra hôm 17/5 vừa qua.
Chia sẻ
Tăng lương cơ sở kéo theo đó là tăng lương hưu và trợ cấp xã hội… mục đích cuối cùng là điều chỉnh tiền lương, cải thiện đời sống cho cả người đi làm và cả người nghỉ hưu. Tuy nhiên cần phải làm gì để việc tăng lương được thực chất và đạt được mục đích như đã đề ra lại là cả vấn đề.
Chia sẻ
Ngày 19/5/2026, nhạc sĩ Đinh Khánh Ly chính thức phát hành album LyDK Vol.6 – Hybrid Cinematic Journey, đánh dấu cột mốc gần 20 năm theo đuổi âm nhạc. Sản phẩm được xem là bước hoàn thiện trong hành trình xây dựng một hệ âm nhạc cinematic mang dấu ấn cá nhân, thay vì chỉ dừng lại ở các ca khúc riêng lẻ.
Chia sẻ
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã trao Huân chương Lao động Hạng Nhất tặng Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Phó Chủ tịch Quốc hội.
Chia sẻ
Washington không còn đối đầu với Bắc Kinh từ vị thế thống trị tuyệt đối nữa - theo bình luận của Ladislav Zemánek, nhà nghiên cứu không thường trú tại Viện Trung Quốc-CEE và chuyên gia của Câu lạc bộ Thảo luận Valdai (Nga).
Chia sẻ
Cục Đường bộ Việt Nam vừa trình Bộ Xây dựng phê duyệt mức thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với phương tiện lưu thông trên tuyến Hòa Liên - Túy Loan và các đoạn tuyến thuộc Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021 - 2025.
Chia sẻ
Tòa án cấp cao tại Madrid vừa chính thức hủy bỏ án phạt trốn thuế đối với siêu sao Shakira. Quyết định này giúp nữ ca sĩ nhận lại số tiền bồi hoàn trị giá hơn 60 triệu euro.
Chia sẻ
Hội đồng Thành viên Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) vừa có quyết định bổ nhiệm Tổng Giám đốc đối với ông Lê Mạnh Cường, nguyên Phó Tổng Giám đốc PVN.
Chia sẻ
Loại rau này chứa vitamin C, vitamin nhóm B, caroten và các khoáng chất như canxi, sắt và kẽm. Hàm lượng vitamin C cao hơn một số loại rau thông thường.
Chia sẻ
Ngày 19/5, Đảng ủy xã Bảo Thắng (Lào Cai) long trọng tổ chức Lễ trao tặng Huy hiệu Đảng đợt 19/5 cho 19 đảng viên lão thành đang sinh hoạt tại các chi bộ trực thuộc.
Chia sẻ
Khi trái bóng Mikasa bắt đầu lăn trên sân đấu Tây Ninh vào tháng 5 này, ít ai biết rằng đó là thành quả của một hành trình bền bỉ suốt 20 năm mà Công ty CP Phân bón Bình Điền đã tâm huyết gieo mầm và vun đắp cho bóng chuyền nữ nước nhà.
Chia sẻ
VN-Index giảm hơn 15 điểm trong phiên giao dịch đầy biến động khi nhóm dầu khí, ngân hàng và chứng khoán đồng loạt lao dốc. Giữa áp lực bán tháo, bộ ba VIC - VHM - VRE trở thành điểm tựa hiếm hoi giúp nhóm bất động sản giữ được sắc xanh nhẹ.
Chia sẻ
Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, Thủ đô không thể chỉ dựa vào mở rộng đô thị hay khai thác các lợi thế sẵn có, mà phải tạo ra động lực sản xuất mới, không gian công nghiệp và chuỗi giá trị mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế xanh.
Chia sẻ
Bệnh nhân mắc nhiều bệnh mạn tính như đái tháo đường, thoái hóa khớp… nhưng việc điều trị chủ yếu dựa vào tự mua thuốc sử dụng tại nhà, không đi khám.
Chia sẻ
Bộ Xây dựng cũng ban hành tài liệu hướng dẫn kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa Cơ sở dữ liệu đăng kiểm phương tiện giao thông với hệ thống thông tin của các bộ, ngành và địa phương.
Chia sẻ
Giữa những biến động cuối thời Trần đầu thời Hồ, đây là người phụ nữ duy nhất được lập làm hoàng hậu của vua Hồ Quý Ly?
Chia sẻ
Cách trung tâm TPHCM mới (sau sáp nhập tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu trước đây) khoảng 80km, xã Long Sơn (địa phận thành phố Vũng Tàu cũ) có diện tích hơn 90km², nổi bật với hệ sinh thái rừng ngập mặn phong phú và tiềm năng phát triển kinh tế biển.
Chia sẻ
Neymar vừa được HLV Carlo Ancelotti điền vào danh sách 26 cầu thủ ĐT Brazil tham dự VCK World Cup 2026 và đây có lẽ là cơ hội cuối cùng để siêu sao này hy vọng bước lên đỉnh vinh quang.
Chia sẻ
Cuộc chiến pháp lý giữa Elon Musk và OpenAI vừa khép lại với kết quả bất lợi cho vị tỷ phú sáng lập Tesla và SpaceX. Tuy nhiên, phía sau phán quyết pháp lý này là những tranh cãi sâu sắc về tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI), quyền lực công nghệ và vai trò ngày càng lớn của các tập đoàn Big Tech.
Chia sẻ
Một báo cáo mới của Bộ Chiến tranh Mỹ gửi Quốc hội cho biết các cuộc đàm phán vẫn đang bế tắc do Kiev từ chối nhượng bộ lãnh thổ trong khi Moscow bác bỏ các đảm bảo an ninh của phương Tây dành cho Ukraine.
Chia sẻ
Nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH), Đội chữa cháy & CNCH khu vực 6 (Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH, Công an tỉnh Lào Cai) phối hợp với UBND xã Bảo Thắng tổ chức Hội nghị tuyên truyền, hướng dẫn triển khai lắp đặt hệ thống truyền tin báo cháy tại các cơ sở thuộc diện quản lý nhà nước.
Chia sẻ
Mâu thuẫn trong quá trình sinh hoạt giữa 2 gia đình ở xã Nhà Bè, TPHCM, thanh niên tạt sơn pha xăng vào nhà hàng xóm và bị cảnh sát bắt giữ sau đó.
Chia sẻ
Đoàn kiểm tra, giám sát của tỉnh Tuyên Quang do Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh làm Trưởng đoàn đã có buổi làm việc tại xã Sơn Vĩ nhằm kiểm tra việc sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Khoa học Công nghệ 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Nguyễn Thanh (Vũ Quý, Kiến Xương)
