Dự án lắp máy sốc tim ở nơi công cộng của PGS Nguyễn Lân Hiếu: Vì sao "cấp thiết" đến vậy?

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu: "Chưa thấy ở đâu lấy cắp máy sốc điện đi bán đồng nát"

Chiều 10/8, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, chuyên gia tim mạch, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đã chia sẻ về dự án phi lợi nhuận đặt máy sốc điện tự động (AED) tại các điểm công cộng. Dự án này được ông đề xuất trong bối cảnh tỉ lệ ngưng tim, tử vong ngoại viện tại viện vẫn ở mức cao.

PGS Hiếu cho hay, tháng 8 này dự án sẽ khảo sát tại các địa phương, sau đó công bố địa điểm đặt máy. Dự kiến trước mắt, sẽ đặt các máy tại các trạm y tế xã, trung tâm y tế huyện.

"Học trò của tôi cho biết ở các xã chưa có máy đó", trong khi khoảng 1/2 các ca rối loạn tuần hoàn là do rối loạn nhịp tim", ông Hiếu nói.

Tại khu vực thành phố, PGS Hiếu cho biết, dự án sẽ kêu gọi các nguồn lực xã hội hóa, các doanh nghiệp tham gia. Ví dụ như, doanh nghiệp may mặc có thể mua và đặt máy sốc điện tại cửa hàng của họ trên các con phố. Khi có nạn nhân cần, ở gần khu vực cửa hàng, máy đó sẽ được nhân viên cửa hàng nhanh chóng mang đến và nhân viên đó cũng được hướng dẫn về cách sử dụng.

Trước một số ý kiến lo ngại đặt máy tại các khu công cộng chỉ "3 giây biến mất cái máy", ông Hiếu cho rằng, "việc đó không thể, vì chưa thấy ở đâu lấy cắp máy này để đi bán đồng nát".

Theo thống kê của Bộ Y tế, Việt Nam có hơn 200.000 người tử vong do bệnh tim mạch trong năm 2023, chiếm 33% tổng số ca tử vong. Trong đó có tới 85% là do nhồi máu cơ tim. Nhiều ca đột tử bất ngờ do ngừng tim mà không cấp cứu kịp.

Theo các chuyên gia cấp cứu, ngừng tim đột ngột là tình trạng cấp cứu cực kỳ nguy hiểm, xảy ra khi tim ngừng co bóp, khiến máu không thể lưu thông đến não và các cơ quan sống còn. Nếu không được can thiệp trong vòng vài phút, nguy cơ tử vong rất cao do thiếu oxy não.

Dự án lắp máy sốc tim ở nơi công cộng của PGS Nguyễn Lân Hiếu: Cần cơ chế bảo vệ những người tham gia cấp cứu

Trao đổi với PV Dân Việt, ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam nhận định, cấp cứu ngừng tim tính bằng từng giây, từng phút. Dù gọi 115 ngay lập tức, nhân viên y tế vẫn khó có mặt kịp thời trong khoảnh khắc sinh tử. Khi đó, sự hiện diện của máy AED tại nơi công cộng sẽ giúp người xung quanh có thể cứu sống bệnh nhân trước khi đội cấp cứu đến.

Bác sĩ Mạnh cho rằng, bên cạnh việc trang bị, việc phổ cập kiến thức và kỹ năng sơ cấp cứu trong cộng đồng là rất cần thiết, tương tự các khóa huấn luyện phòng cháy chữa cháy hiện nay. Những hướng dẫn cơ bản như cách phát hiện ngừng tim, bắt mạch, ép tim đúng cách, đặt điện cực vào vị trí chuẩn nên được trình bày rõ ràng kèm hình ảnh minh họa và gắn ở các vị trí công cộng. Tuy nhiên, một rào cản lớn không thể bỏ qua là tâm lý e ngại của người dân. Nhiều người dù biết cách cấp cứu vẫn do dự vì sợ làm sai, sợ liên đới trách nhiệm pháp lý.

Bác sĩ Mạnh cho rằng nếu muốn người dân dám cứu người, phải bảo đảm an toàn về mặt pháp lý và có cơ chế bảo vệ những người tham gia cấp cứu.

Về vấn đề này, PGS Nguyễn Lân Hiếu cho hay, Luật Khám bệnh, chữa bệnh đã quy định, khi có người cần cấp cứu thì mọi người đều có trách nhiệm tham gia cấp cứu.

"Cũng có ý kiến lo ngại, nếu cấp cứu mà nạn nhân vẫn tử vong sẽ bị liên lụy. Nhưng theo tôi, quan trọng hơn luật, đó là đạo đức con người, không ai lại lên án người không cấp cứu được người bị ngưng tim, nếu không may tình huống đó xảy ra", ông Hiếu nói.

Bác sĩ Trần Văn Phúc, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, Hà Nội cho biết, ở nhiều quốc gia, AED không chỉ có mặt ở tất cả các địa điểm công cộng như sân bay, nhà ga, trung tâm thương mại, mà còn được trang bị trong nhà riêng và xe hơi. Lý do là họ hiểu rõ giá trị của “thời gian vàng” khi xử trí ngừng tim đột ngột.

Tại Việt Nam, AED chưa được trang bị phổ biến. Nguyên nhân đầu tiên và lớn nhất là thiếu kiến thức cộng đồng về đột tử tim và kỹ năng sơ cứu. Máy sốc điện tim AED có thiết kế trực quan, dễ thao tác. Tuy vậy, để vận hành đúng và hiệu quả, người sử dụng vẫn cần được tập huấn. Không chỉ là bấm nút, điều quan trọng là biết phối hợp AED với kỹ thuật hồi sức tim phổi (CPR) chuẩn xác.

Bác sĩ Phúc nhấn mạnh đã đến lúc cần có cá nhân, tổ chức hoặc cơ quan nhà nước dẫn dắt chiến dịch phổ cập kiến thức, xây dựng lộ trình triển khai AED rộng rãi. Quốc hội có thể ban hành luật quy định tỷ lệ tối thiểu nhân viên trong cơ quan, doanh nghiệp, trường học phải được đào tạo sơ cứu, đặc biệt là CPR và sử dụng AED.

Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, việc sử dụng thiết bị cũng không gây lo ngại vì máy tự động không phức tạp như các thiết bị chuyên dụng trong bệnh viện.

"Tuy nhiên để thiết bị này thực sự phát huy hiệu quả, kỹ năng sơ cấp cứu cần được phổ cập rộng rãi trong cộng đồng. Việc đào tạo nên được lồng ghép vào trường học, cơ quan, tổ chức... tương tự như cách chúng ta học về phòng cháy chữa cháy", bác sĩ Mạnh đề xuất.

Cần phân biệt rõ đột quỵ và đột tử

Chuyên gia tim mạch Nguyễn Lân Hiếu lưu ý, để phân biệt đột tử và đột quỵ cần bắt mạch, dễ nhất là bắt mạch quay, rõ nhất là mạch bẹn. Nếu không còn mạch chính là đột tử, ngừng tim cần được ép tim ngay.

PGS Lân Hiếu lưu ý thêm, đột quỵ có thể gây hôn mê nhưng vẫn sống. Nhưng có ca đột quỵ thành đột tử do không được đi cấp cứu kịp thời. Có người đột quỵ được đưa đến viện trong tình trạng đã cạo gió đỏ khắp người, hoặc có người dù đã hôn mê nhưng người nhà vẫn cố cạy miệng, cho uống an cung. Nguy hiểm nhất là không biết cấp cứu đột quỵ.

×