Già làng Hồ Văn Hạnh: Điểm tựa văn hóa và tình đoàn kết ở vùng biên A Lưới

Đã gần 80 tuổi nhưng già làng – nghệ nhân ưu tú Hồ Văn Hạnh (thông A Niêng Lê Triêng 1, xã A Lưới 1) vẫn miệt mài đi khắp các bản làng, say sưa cất lên những giai điệu Cha chấp, Ba booch, Ka lới, kiên trì “gom nhặt” những lễ hội cổ xưa tưởng chừng như đã ngủ quên trong trí nhớ cộng đồng. Với người Pa Cô ở vùng biên giới A Lưới, ông không chỉ là già làng uy tín mà còn được xem như người lưu giữ những giá trị văn hóa vô giá của cha ông.

Căn nhà gỗ đơn sơ của già làng Hồ Văn Hạnh lúc nào cũng mở cửa đón khách. Một góc nhà được ông dành riêng làm không gian văn hóa với đầy đủ nhạc cụ của người Pa Cô do chính tay ông chế tác như Câr dóc Adoll, A bel, khèn, sáo… Mỗi nhạc cụ tại đây đều nhuốm màu thời gian, tất cả như kể lại câu chuyện về hành trình dài ông miệt mài giữ gìn bản sắc văn hóa Pa Cô.

Già Hạnh tâm sự, điều khiến ông lo nhất không phải tuổi tác hay bệnh tật, mà là nỗi sợ thời gian trôi quá nhanh, khiến ông không kịp truyền lại cho con cháu những gì tổ tiên để lại. Vì vậy, suốt nhiều năm, ông rong ruổi tìm gặp các già làng, những người am hiểu luật tục, ghi chép từng làn điệu, từng nghi lễ, từng điệu múa, câu hát. Có lễ hội đã phai mờ trong trí nhớ cộng đồng, nhưng ông vẫn kiên trì lần tìm và phục dựng lại đúng nguyên bản.

Trong số hơn 70 lễ hội Pa Cô được sưu tầm và phục dựng, già Hạnh một mình sưu tầm và dịch sang tiếng Kinh 20 lễ hội quan trọng, trong đó có những lễ lớn như Aza koonh (Mừng lúa mới), Ariêu ping (Cải táng), Ariêu car (Hội chung các dân tộc). Nhờ những đóng góp thầm lặng đó, nhiều nghi thức, lễ hội từng mai một nay đã sống lại giữa núi rừng Trường Sơn.

Dù tuổi đã cao nhưng già Hạnh vẫn “đứng lớp” mỗi ngày. Ban ngày ông hướng dẫn ở lớp điêu khắc gỗ do chính quyền địa phương tổ chức, buổi tối ông mở lớp dạy dân ca, dân vũ ngay trong ngôi nhà nhỏ.

Những đêm mưa gió, tiếng Cha chấp, Ba booch, tiếng khèn, tiếng sáo vang lên ấm áp giữa núi rừng. Ông nói, truyền dạy văn hoá truyền thống bây giờ khó, bởi lớp trẻ bận rộn, ít thời gian. Nhưng nếu người già không kiên trì, không động viên thì mai này chẳng còn ai biết hát lý, nói lý hay hiểu nguồn gốc của lễ hội.

Nhờ tâm huyết của ông, nhiều thanh niên Pa Cô, Tà Ôi đã biết chế tác nhạc cụ, biết hát và biểu diễn đúng nghi thức lễ hội. Các lớp học do địa phương tổ chức với sự tham gia giảng dạy của ông đã góp phần giúp nghề đan lát, điêu khắc, gốm… được trao truyền cho thế hệ trẻ. Ông cũng là gương mặt quen thuộc trong các sự kiện văn hóa của TP. Huế và cả nước. Năm 2019, ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.

Già làng Hồ Văn Hạnh không chỉ là nghệ nhân văn hóa mà còn là người góp công lớn trong việc đưa cây lúa nước về với đồng bào Pa Cô. Sau năm 1975, khi núi rừng A Lưới còn chìm trong cái đói, ông tình cờ nhận được nắm lúa giống từ bạn ở Quảng Trị. Ông khai phá một vạt đất bên suối Prong để gieo thử và bất ngờ thu được 15 thùng lúa – vụ mùa lúa nước đầu tiên của người Pa Cô trong vùng.

Bà con vui mừng đến xin chia giống để nhân rộng. Chỉ trong vài năm, nhờ sự hướng dẫn của ông, diện tích lúa nước của các bản Pa Cô đã lên đến khoảng 40 ha với hai vụ mỗi năm, qua đó giúp ổn định an ninh lương thực, giảm hẳn cảnh thiếu đói mùa giáp hạt.

Không dừng lại ở đó, ông còn tiên phong xây dựng mô hình kinh tế với mô hình trồng sắn, chăn nuôi dê, gà, cá. Mỗi năm, mô hình cho thu nhập khoảng 100 triệu đồng, trở thành hình mẫu cho bà con trong vùng học tập. Ông sẵn sàng chia cây, con giống và hướng dẫn cách làm ăn, giúp nhiều hộ thoát nghèo bền vững.

Từng trải qua 5 nhiệm kỳ làm Bí thư Đảng ủy xã Hồng Trung (cũ), già Hạnh luôn được người dân tín nhiệm bởi sự gương mẫu, tận tụy vì cộng đồng. Con cháu ông đều thi đỗ đại học, cao đẳng, trở thành niềm tự hào của gia đình và bản làng, nơi mà trước đây việc một đứa trẻ học hết cấp ba đã là điều hiếm có.

Trong mắt chính quyền địa phương, già làng Hồ Văn Hạnh là tấm gương hiếm có. Ông am hiểu sâu sắc văn hóa Pa Cô, luôn tiên phong trong mọi hoạt động gìn giữ và trao truyền giá trị văn hóa. Nếu không có những người như ông, nhiều giá trị văn hóa của đồng bào có thể đã bị lãng quên.

“Còn sức khỏe là còn phải đi, còn phải dạy, vì văn hóa mà không truyền thì sẽ mất, và mất thì tiếc lắm. Tiếng khèn, tiếng sáo, điệu hát của cha ông để lại là lời nhở nhắc về cội nguồn, là lời nhắc nhở rằng văn hóa là gốc rễ của mỗi dân tộc, giữ được văn hóa thì mới phát triển bền vững”, già làng Hồ Văn Hạnh chia sẻ.

×