Giảm nghèo thông tin ở miền biên viễn: Từ những giọt nước sạch đến cánh cửa tri thức

Từ thiếu nước sạch đến thiếu thông tin: “két khóa” của nghèo đa chiều

Ở Dân Hóa, cái nghèo hiển hiện ngay trong những sinh hoạt giản đơn nhất. Nước sạch điều tưởng chừng hiển nhiên ở miền xuôi lại là thứ xa xỉ đối với nhiều hộ dân nơi đây. Những can nước trong phải đánh đổi bằng quãng đường hàng cây số băng rừng, vượt suối.

Mùa khô, suối cạn trơ đáy; mùa mưa, nước đục ngầu phù sa nhưng vẫn phải dùng để ăn uống, sinh hoạt. Trẻ em lớn lên cùng những chuyến gùi nước nặng trĩu, còn phụ nữ thì gánh thêm một nỗi lo thường trực về bệnh tật, sức khỏe.

Thế nhưng, nghèo ở Dân Hóa không chỉ là thiếu nước sạch hay thiếu thốn vật chất. Đó còn là sự thiếu hụt thông tin một dạng nghèo “vô hình” nhưng có sức kìm hãm dai dẳng. Khi sóng di động chập chờn, internet chưa phủ đều, hệ thống truyền thông cơ sở còn hạn chế, không ít hộ nghèo chưa nắm được chính sách hỗ trợ của Nhà nước, thiếu kiến thức chăm sóc sức khỏe, phòng chống thiên tai hay định hướng sản xuất phù hợp.

Thông tư số 06/2022/TT-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông đã xác định rõ: giảm nghèo thông tin là một trụ cột quan trọng trong giảm nghèo đa chiều, nhằm giúp người dân tiếp cận tri thức, kỹ năng, dịch vụ công và các cơ hội phát triển. Thực tiễn ở Dân Hóa cho thấy, khi thông tin chưa đến được với người dân, nhiều chính sách đúng và trúng vẫn có nguy cơ “đứng ngoài cuộc sống”.

“Bà con thiệt thòi không chỉ vì thiếu nước sạch, mà còn vì thiếu thông tin”, chị Hồ Thị Thanh, cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Dân Hóa chia sẻ. “Có những chương trình hỗ trợ học nghề, vay vốn, nhưng vì không biết, không hiểu nên người dân không tiếp cận được”.

Khi dự án mang theo cả nước sạch lẫn tri thức

Trong bối cảnh ấy, sự tham gia của các dự án hợp tác quốc tế đã tạo ra những thay đổi quan trọng. Không chỉ dừng lại ở hỗ trợ vật chất, các dự án còn mang theo cách làm mới – lấy thông tin, tri thức và năng lực cộng đồng làm nền tảng.

Tháng 9/2025, 180 hộ dân xã Dân Hóa được bàn giao bồn trữ nước, máy lọc và thiết bị tích trữ nước từ Dự án KOICA – Plan International. Những thiết bị tưởng chừng đơn giản ấy đã trở thành “phao cứu sinh” trong đời sống thường nhật của người dân vùng cao.

“Trước đây, mỗi lần đi lấy nước là một lần vất vả. Giờ có bồn trữ, có máy lọc, gia đình tôi yên tâm hơn nhiều”, ông Hồ Bang, một người dân trong xã, xúc động nói.

Điều đáng nói là cùng với việc cấp phát thiết bị, dự án còn tổ chức các buổi tập huấn, truyền thông cộng đồng, hướng dẫn người dân cách sử dụng, bảo quản nước sạch, phòng tránh bệnh tật liên quan đến nguồn nước. Chính những buổi tập huấn này đã góp phần lấp đầy “khoảng trống thông tin”, giúp người dân chủ động hơn trong bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Theo lãnh đạo xã Dân Hóa, hiện nay địa phương vẫn còn 51,25% hộ nghèo, 37,23% hộ cận nghèo, trong đó tỷ lệ hộ nghèo đa chiều lên tới 88,9%. “Nếu chỉ hỗ trợ tiền hay hiện vật thì bà con rất khó thoát nghèo bền vững”, ông Trương Công Thắng – Phó Chủ tịch UBND xã Dân Hóa nhấn mạnh. “Thông tin phải đến được từng bản, từng hộ, để người dân biết cách thay đổi cuộc sống của chính mình”.

Khi thông tin mở đường: Từ tri thức đến sinh kế bền vững

Song hành với các dự án nước sạch, chương trình giảm nghèo giai đoạn 2021–2025 tại Dân Hóa đã chú trọng đưa thông tin đến với cộng đồng bằng nhiều hình thức linh hoạt: tuyên truyền bằng tiếng Vân Kiều, Pa Cô; mở các lớp tập huấn sản xuất nông nghiệp; hướng dẫn chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em; tư vấn việc làm và học nghề.

Giảm nghèo thông tin theo Thông tư 06/2022/TT-BTTTT, không chỉ là đưa thông tin đến người dân, mà là giúp họ biết cách dùng thông tin để thay đổi cuộc sống. Câu chuyện ở Dân Hóa cho thấy, khi nước sạch và tri thức cùng chảy, thì hành trình thoát nghèo mới thật sự bền vững.

Hàng nghìn lượt học sinh được hỗ trợ đến trường; người nghèo và cận nghèo được tiếp cận thẻ bảo hiểm y tế; nhiều hộ dân tham gia các mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện địa phương. Điểm chung của các hoạt động này không chỉ là hỗ trợ tài chính, mà là trang bị thông tin, kỹ năng và cơ hội.

Trong cách tiếp cận giảm nghèo hiện đại, thông tin chính là “cần câu”, còn tri thức là nền tảng để người dân tự vươn lên.

Ông Trần Đình Hiệp – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho rằng: “Điều quan trọng nhất là người dân biết áp dụng kỹ thuật, biết tìm đầu ra cho sản phẩm, biết phòng tránh rủi ro thiên tai. Các dự án của Plan và KOICA không chỉ trao mô hình mà còn trao kiến thức, giúp người dân, đặc biệt là phụ nữ có thêm quyền tự quyết trong sản xuất”.

Còn theo ông Lê Đức Hà – Phó Quản lý chương trình Plan tại Quảng Trị, ở những xã đặc biệt khó khăn như Dân Hóa, thông tin về thời tiết, mùa vụ, dịch bệnh hay chính sách hỗ trợ có ý nghĩa sống còn. “Chúng tôi coi giảm nghèo thông tin là ưu tiên xuyên suốt của dự án, bởi khi người dân hiểu và biết, họ sẽ chủ động hơn trong mọi quyết định”.

Mở rộng cánh cửa số cho miền biên viễn

Nhìn về giai đoạn 2026–2030, xã Dân Hóa đã đề xuất nguồn vốn hơn 7,7 tỷ đồng để triển khai 10 mô hình sinh kế, kết hợp phát triển các dịch vụ xã hội cơ bản và đào tạo kỹ năng cho người dân. Đáng chú ý, kế hoạch này gắn chặt với mục tiêu tăng cường truyền thông cộng đồng, đa dạng hóa kênh tiếp cận thông tin cho đồng bào dân tộc thiểu số từ truyền thanh cơ sở đến từng bước ứng dụng công nghệ số phù hợp với điều kiện vùng cao.

Giảm nghèo thông tin, vì thế, không còn là khái niệm trừu tượng, mà trở thành chìa khóa mở ra những thay đổi căn cơ: giúp người dân biết cách phòng chống thiên tai; biết tiếp cận chính sách, thị trường và dịch vụ công; biết tìm kiếm hỗ trợ khi gặp rủi ro; biết áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất.

Khi những giọt nước sạch đã về tới từng hộ, khi thông tin và tri thức dần len lỏi tới từng bản làng, cánh cửa thoát nghèo bền vững ở Dân Hóa cũng đang dần hé mở. Và ở nơi phên dậu Tổ quốc ấy, tiếng cười trẻ thơ sẽ ngày một nhiều hơn, thay cho nỗi lo thường trực của những mùa khô khát và những bản làng từng bị “bỏ quên” phía sau dòng chảy thông tin.

×