Giống lúa Thái Xuyên 111: Hành trình nghiên cứu và những vụ mùa thắng lớn

Chia sẻ với chúng tôi Phạm Văn Ngụ, xã Vũ Chính (TP Thái Bình cũ) vui mừng chia sẻ: "Tôi đã thử nhiều giống lúa, nhưng Thái Xuyên 111 khác biệt. Năng suất cao, chống chịu sâu bệnh tốt, đặc biệt là đạo ôn. Sau thu hoạch, thương lái đến mua, tôi bán hết các giống khác nhưng giữ lại Thái Xuyên 111 để gia đình ăn."

Câu chuyện của ông Ngụ không phải ngẫu nhiên. Đằng sau thành công ấy là cả một hành trình nghiên cứu, chọn tạo công phu của Tập đoàn ThaiBinh Seed - một trong những đơn vị tiên phong trong việc đưa các giống lúa lai chất lượng cao về Việt Nam.

Hợp tác quốc tế và quy trình khảo nghiệm khắt khe

Thái Xuyên 111 là sản phẩm của chương trình hợp tác chặt chẽ giữa Tập đoàn ThaiBinh Seed và đối tác nghiên cứu tại Trung Quốc. Không đơn thuần là nhập khẩu và phân phối, đội ngũ chuyên gia của ThaiBinh Seed đã tham gia sâu vào quá trình lựa chọn, đánh giá và thử nghiệm giống lúa này trước khi đưa vào sản xuất đại trà tại Việt Nam.

Anh Nhâm Xuân Tùng, Phó Giám đốc Chi nhánh Bắc Trung Bộ - Tập đoàn ThaiBinh Seed, cho biết về quy trình khảo nghiệm: "Điều kiện khí hậu, đất đai ở Việt Nam rất đa dạng. Một giống lúa có thể phù hợp ở miền Bắc nhưng chưa chắc đã thích nghi tốt ở Bắc Trung Bộ. Vì vậy, trước khi đưa Thái Xuyên 111 vào sản xuất đại trà, chúng tôi đã tiến hành khảo nghiệm nghiêm ngặt tại nhiều vùng sinh thái khác nhau trong nhiều năm liên tiếp."

Quá trình này không chỉ đánh giá năng suất mà còn kiểm tra khả năng chống chịu sâu bệnh, thích nghi với biến đổi khí hậu, chất lượng gạo và hiệu quả kinh tế mang lại cho người nông dân. Đội ngũ kỹ thuật viên của ThaiBinh Seed đã làm việc sát sao với các trung tâm khuyến nông, các trạm khuyến nông địa phương để theo dõi sát sao từng giai đoạn sinh trưởng của lúa.

"Chúng tôi không chỉ cung cấp giống mà còn hỗ trợ 100% giống thử nghiệm cho nông dân, hướng dẫn kỹ thuật gieo cấy, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Mỗi mô hình thử nghiệm đều có sổ theo dõi chi tiết về thời tiết, sinh trưởng, dịch bệnh và năng suất cuối cùng," anh Tùng cho biết thêm.

Một trong những điểm đặc biệt trong chiến lược phát triển giống lúa của ThaiBinh Seed là chú trọng xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Nhằm đảm bảo nông dân tiếp cận được giống lúa chất lượng cao, tập đoàn đã phối hợp chặt chẽ với các phòng kinh tế, trung tâm khuyến nông cấp huyện và tỉnh để tổ chức các buổi hội thảo đầu bờ - nơi nông dân được tận mắt chứng kiến sức sống của giống lúa mới ngay trên cánh đồng của mình.

Điển hình là mô hình tại Tây Nguyên, nơi từng được xem là thách thức lớn đối với các giống lúa lai. Tháng 5/2023, Phòng Kinh tế thị xã (tỉnh Đắk Lắk) phối hợp với Công ty Cổ phần Tập đoàn ThaiBinh Seed tổ chức hội thảo đầu bờ giống lúa lai Thái Xuyên 111 tại thôn 8, xã Cư Bao. Mô hình được triển khai trên tổng diện tích 31,6 ha với sự tham gia của 212 hộ dân từ ngày 25/5/2023.

Thử thách đến ngay từ đầu. Do điều kiện thời tiết bất lợi, ruộng lúa bị thiếu nước kéo dài khoảng một tuần - tình trạng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất. Tuy nhiên, Thái Xuyên 111 đã cho thấy khả năng thích ứng vượt trội. Giống lúa này vẫn sinh trưởng tốt, cây khỏe, cứng cây, chống đổ ngã tốt, chống chịu sâu bệnh cao. Bông to, số hạt chắc nhiều. Năng suất dự kiến đạt từ 7,5 đến 8 tấn/ha - một con số ấn tượng trong điều kiện không thuận lợi.

Đặc biệt, chất lượng gạo Thái Xuyên 111 cho hạt gạo dài trong, khi nấu cơm mềm, có mùi thơm nhẹ, khi nguội cơm vẫn giữ được độ dẻo và ngọt. Trên cơ sở kết quả tích cực này, giống lúa lai Thái Xuyên 111 đã được mở rộng tại ba xã trên địa bàn thị xã gồm Ea Drông, Bình Thuận và Cư Bao với tổng diện tích 63,3 ha.

Vai trò của Tập đoàn ThaiBinh Seed không dừng lại ở việc nhập khẩu và phân phối. Với kinh nghiệm hơn 50 năm trong lĩnh vực giống cây trồng, đội ngũ chuyên gia của ThaiBinh Seed đã góp phần quan trọng trong việc đánh giá, chọn lọc những giống lúa lai phù hợp nhất với điều kiện canh tác tại Việt Nam. Họ là cầu nối giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất, đảm bảo mỗi giống lúa đưa đến tay nông dân đều đã qua kiểm chứng kỹ lưỡng.

Ba vùng sinh thái, ba bài học thành công

Bắc Ninh 2017: Ấn tượng về năng suất

Vụ Xuân 2017, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Tập đoàn ThaiBinh Seed triển khai mô hình trên tổng diện tích 20 ha tại các huyện Tiên Du, Yên Phong và thị xã Từ Sơn. Một phần diện tích được áp dụng phương pháp canh tác hiệu ứng hàng biên, nhằm tối ưu hóa năng suất và giảm chi phí đầu vào.

Kết quả tại các mô hình cho thấy giống lúa Thái Xuyên 111 là giống có quy trình sản xuất đơn giản, chịu thâm canh, khả năng chịu rét, chống chịu sâu bệnh tốt, phù hợp với chân đất vàn, đất vàn thấp.

Các chuyên gia ghi nhận chiều dài bông lúa Thái Xuyên 111 đạt 28 cm, mỗi bông trung bình có 287 hạt. Đặc biệt, số hạt chắc cao hơn 10% so với phương pháp cấy truyền thống. Năng suất thực thu đạt 73,3 tạ/ha, vượt xa kỳ vọng và cao hơn đáng kể so với các giống lúa lai thông thường trong vùng.

"Mô hình này không chỉ cho năng suất cao mà còn giúp giảm chi phí giống, thuốc bảo vệ thực vật, công cấy và phân bón" đại diện Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh cho biết.

Nghệ An 2021: Chinh phục vùng đất khó

Sau thành công tại Bắc Ninh, Thái Xuyên 111 tiếp tục được mở rộng sang các tỉnh miền Trung. Năm 2021, tại Nghệ An - một trong những tỉnh có điều kiện khí hậu khắc nghiệt với rét hại thường xuyên vào đầu vụ Xuân, giống lúa này đã chứng minh sức sống mãnh liệt của mình.

Theo anh Lê Đình Giáp (Quỳnh Lưu, Nghệ An), ở đây, rét là nỗi lo lớn nhất của nông dân mỗi vụ Xuân. Nhiều giống lúa bị rét đọng, tỉ lệ nảy mầm thấp, năng suất sa sút. Nhưng Thái Xuyên 111 khác. Dù rét hại, tỉ lệ nảy mầm vẫn trên 95%, cây phát triển khỏe, ít sâu bệnh. Quan trọng hơn, năng suất ổn định 7,5-8 tấn/ha, cơm ăn lại ngon. Đó là lý do 95% nông dân ở đây chọn giống này.

Tại huyện Diễn Châu, một địa phương có truyền thống trồng lúa chất lượng cao, Thái Xuyên 111 cũng nhanh chóng được chấp nhận. Trong tổng số 9.200 ha diện tích trồng lúa, huyện đã cơ cấu trên 35% (khoảng 370 ha) sử dụng Thái Xuyên 111 cùng các giống lúa chất lượng cao khác của ThaiBinh Seed.

Ông Cao Văn Huyên, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Diễn Thái, giải thích: "Vùng đất của Diễn Thái đa dạng, từ đất sâu sục đến đất vàn. Chúng tôi đã trồng thử nghiệm Thái Xuyên 111 qua rất nhiều mù vụ và nhận thấy giống này đặc biệt phù hợp với vùng đất vàn và đất sâu. Năng suất cao, ổn định và quan trọng là chất lượng gạo rất tốt".

Phú Thọ 2023: Vượt qua thử thách khắc nghiệt

Vụ Xuân 2023 tại Phú Thọ có lẽ là thử thách khắc nghiệt nhất đối với Thái Xuyên 111. Thời tiết diễn biến cực đoan: nắng nóng khô hạn ở giai đoạn đầu vụ, sau đó chuyển sang mưa to, dông lốc vào cuối vụ. Các đối tượng sâu bệnh như ốc bươu vàng, bệnh đạo ôn, bệnh khô vằn, sâu đục thân hoành hành trên diện rộng.

Tập đoàn ThaiBinh Seed đã phối hợp với Trạm Khuyến nông huyện Tân Sơn triển khai mô hình trình diễn tại xã Mỹ Thuận trên diện tích 3,8 ha. Trong đó, giống lúa Thái Xuyên 111 chiếm 1,2 ha, còn lại là giống TBR225 kháng bạc lá. Có 46 hộ nông dân tham gia mô hình, được hỗ trợ 100% giống và hướng dẫn kỹ thuật toàn diện.

Bà Hà Thị Kim Vy, một trong những hộ tham gia, kể: "Gia đình tôi trồng 5 sào, trong đó 2-3 sào là Thái Xuyên 111. Thời tiết rất xấu, nhiều ruộng lúa xung quanh bị đổ ngã, sâu bệnh, nhưng lúa của tôi không hề bị. Bông dài, hạt chắc, rất ít hạt lép."

Kết quả cuối vụ cho thấy, toàn bộ diện tích Thái Xuyên 111 không bị đổ ngã dù mưa bão. Đặc biệt, với gen kháng bạc lá và chuyển gen kháng đạo ôn, giống lúa này tăng rõ rệt khả năng chống chịu dịch bệnh. Năng suất thực thu đạt 250-260 kg/sào, cao hơn năng suất trung bình toàn huyện 40-50 kg/sào. Sau khi trừ chi phí, hiệu quả kinh tế hơn 1,8 triệu đồng/sào so với các giống lúa đối chứng - một con số ấn tượng trong điều kiện thời tiết bất lợi.

Ông Nhâm Xuân Tùng cho hay: "Kết quả tại Phú Thọ 2023 là minh chứng rõ ràng nhất cho chất lượng của Thái Xuyên 111. Trong điều kiện thời tiết cực đoan, khi nhiều giống lúa khác gặp khó khăn, Thái Xuyên 111 vẫn cho năng suất vượt trội và hiệu quả kinh tế cao. Đó chính là điều mà nông dân cần."

Ba "cái nhất" từ thực tiễn sản xuất

Qua các đợt khảo nghiệm tại nhiều vùng sinh thái khác nhau trong hơn 5 năm, Thái Xuyên 111 đã khẳng định ba ưu điểm vượt trội, được chính nông dân đánh giá cao:

Thứ nhất - Chịu rét tốt nhất trong hệ thống lúa lai: Với khả năng nảy mầm trên 95% ngay cả trong điều kiện rét hại, Thái Xuyên 111 trở thành lựa chọn hàng đầu cho vụ Đông Xuân. Đây là yếu tố then chốt, đặc biệt quan trọng đối với các tỉnh Bắc Trung Bộ khi thời tiết ngày càng khắc nghiệt.

Thứ hai - Năng suất cao nhất: Năng suất trung bình đạt 70-80 tạ/ha, trong điều kiện thâm canh tốt có thể đạt 90-100 tạ/ha. So với các giống lúa thông thường, Thái Xuyên 111 cho năng suất cao hơn 15-20%. Đặc biệt, giống lúa này có khả năng chịu thâm canh tốt, đáp ứng cao với phân bón.

Thứ ba - Chất lượng cơm ngon nhất: Cơm mềm dẻo, đậm vị, có mùi thơm nhẹ. Đây là yếu tố giúp Thái Xuyên 111 được thương lái ưa chuộng và thu mua với giá cao, tương đương lúa thuần. Nhiều nông dân sau khi thu hoạch đã giữ lại Thái Xuyên 111 để gia đình ăn thay vì bán ra thị trường.

"Ba cái nhất này không phải từ khẩu hiệu quảng cáo mà là từ thực tế sản xuất của hàng nghìn hộ nông dân trên khắp cả nước," anh Tùng nhấn mạnh.

Từ những thí nghiệm đầu tiên tại Bắc Ninh năm 2017 đến những cánh đồng vàng trải rộng ở Nghệ An, Phú Thọ và nhiều tỉnh khác, Thái Xuyên 111 đã chứng minh: khi nghiên cứu khoa học gắn chặt với thực tiễn, khi quy trình khảo nghiệm được thực hiện bài bản và nghiêm túc, giống lúa tốt sẽ tự mình chinh phục lòng tin của người nông dân. Và đó chính là thành công bền vững nhất.

×