Hợp tác xã – “cầu nối” đưa tài chính khí hậu đến nông dân

Đúng dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Hợp tác xã Việt Nam (11/4/1946–11/4/2026), câu chuyện tài chính khí hậu cho nông nghiệp được đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết. Các chuyên gia nhận định, để giải bài toán này cần những giải pháp tài chính đơn giản, dễ tiếp cận và mang tính bao trùm – trong đó hợp tác xã đóng vai trò như “cánh cửa” đưa chính sách vào thực tế.

Ngày 8/4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Đại sứ quán Đức tại Việt Nam, Ban Thư ký ASEAN cùng các đối tác tổ chức hội thảo về tài trợ rủi ro khí hậu trong nông nghiệp, kết hợp chào mừng 80 năm Ngày Hợp tác xã Việt Nam.

Tại đây, một thực tế được chỉ ra: Các công cụ tài chính không thiếu, nhưng vẫn chưa đến được với số đông nông dân, đặc biệt là nhóm sản xuất nhỏ lẻ.

Cần cách tiếp cận tổng thể cho nông nghiệp hiện đại

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho rằng, nông nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc khi chịu tác động của biến đổi khí hậu, rủi ro thiên tai, biến động thị trường và các tiêu chuẩn ngày càng cao.

“Chính sách phải hướng tới kết nối hiệu quả giữa sản xuất với thị trường, xây dựng nền nông nghiệp có trách nhiệm, có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm thiểu rủi ro” - Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh.

Theo ông, phát triển nông nghiệp hiện nay không thể dựa vào các chính sách đơn lẻ mà cần một cách tiếp cận tổng thể, trong đó các công cụ như bảo hiểm nông nghiệp, tín dụng xanh, tài chính số và dữ liệu khí hậu phải được thiết kế đồng bộ trong một hệ sinh thái chính sách, gắn với quản lý rủi ro và mục tiêu phát triển bền vững.

Từ thực tiễn triển khai, Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho biết khu vực kinh tế hợp tác, đặc biệt là hợp tác xã, ngày càng khẳng định vai trò trung tâm trong tái cấu trúc ngành. Không chỉ tổ chức sản xuất, hợp tác xã còn là cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp, thị trường và các nguồn lực tài chính.

“Hợp tác xã phải trở thành hạt nhân trong tổ chức lại sản xuất, là điểm kết nối giữa người dân và doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy phát triển quy mô lớn, bền vững”, ông nhấn mạnh.

Dẫn kinh nghiệm từ các mô hình hợp tác trong khu vực ASEAN với sự hỗ trợ của Chính phủ Đức và các tổ chức quốc tế, Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho biết các mô hình tại Indonesia, Thái Lan và Việt Nam đã cho thấy hiệu quả tích cực. Khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, khu vực tư nhân và các tổ chức tài chính cùng tham gia, các công cụ tài chính khí hậu có thể phát huy rõ hiệu quả, tạo nền tảng để thể chế hóa và nhân rộng.

Từ đó, Thứ trưởng đề xuất ba định hướng lớn: hoàn thiện thể chế, tích hợp các công cụ tài chính và quản lý rủi ro vào chiến lược phát triển nông nghiệp; làm rõ vai trò của hợp tác xã trong kết nối thị trường và tiếp cận tài chính; đồng thời thúc đẩy hợp tác công – tư và hợp tác quốc tế nhằm huy động nguồn lực, chia sẻ công nghệ và kinh nghiệm.

Theo định hướng, Việt Nam sẽ phát triển nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, có khả năng chống chịu cao, trong đó lấy nông dân làm trung tâm, hợp tác xã là nền tảng, doanh nghiệp là động lực và Nhà nước giữ vai trò kiến tạo. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với dữ liệu là trung tâm, sẽ là chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của ngành.

Sau 80 năm hình thành và phát triển, khu vực hợp tác xã không chỉ là nền tảng tổ chức sản xuất mà đang trở thành “đòn bẩy” trong tái cấu trúc nông nghiệp. Đến cuối năm 2025, cả nước có 23.139 hợp tác xã nông nghiệp, với doanh thu bình quân khoảng 2,7 tỷ đồng/HTX/năm.

Nhiều hợp tác xã đã chủ động ứng dụng công nghệ, tham gia chuỗi giá trị và đóng vai trò quan trọng trong các chương trình lớn như Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

"Tài chính rủi ro khí hậu đang trở thành một công cụ rất quan trọng”

Ở góc độ khu vực, ông Phạm Quang Minh – Vụ trưởng Ban Nông lâm nghiệp (FAFD), Ban Thư ký ASEAN – nhận định nông nghiệp vẫn là “xương sống” của nhiều nền kinh tế, nhưng đang chịu tác động ngày càng nặng nề từ biến đổi khí hậu.

“Ngành nông nghiệp hiện đang phải đối mặt với nhiều rủi ro do biến đổi khí hậu, ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất và thu nhập của nông dân. Vì vậy, tài chính rủi ro khí hậu đang trở thành một công cụ rất quan trọng” - ông Minh nói.

Theo ông, các mô hình như bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm tham số đã được triển khai bước đầu hiệu quả, song vẫn cần sự phối hợp liên ngành và liên quốc gia để mở rộng.

Tại hội thảo, ông Julian Tost - Giám đốc dự án Agri-Climate Risk Financing (AgriCRF), cho biết sau 3 năm triển khai (2023–2025) với ngân sách khoảng 4 triệu euro do Chính phủ Đức tài trợ, dự án đã góp phần cải thiện đáng kể khả năng tiếp cận tài chính rủi ro khí hậu cho nông dân ASEAN.

“Dự án tập trung vào nâng cao năng lực, phát triển các sản phẩm tài chính – bảo hiểm sáng tạo và thúc đẩy hợp tác khu vực, qua đó giúp nông dân tiếp cận tốt hơn với các công cụ quản lý rủi ro khí hậu” - ông Julian Tost cho hay.

Kết quả, hơn 17.000 nông dân tại Indonesia, Thái Lan và Việt Nam đã được đào tạo (vượt 42% mục tiêu), trong đó gần một nửa là phụ nữ; trên 75% người tham gia cho biết khả năng chống chịu rủi ro khí hậu được cải thiện.

Tại Việt Nam, các mô hình như tín dụng xanh cho nông hộ nhỏ, ứng dụng chấm điểm tín dụng số hay bảo hiểm nông nghiệp thí điểm đã bước đầu phát huy hiệu quả, giúp hàng chục nghìn nông dân tiếp cận vốn và tăng khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.

Các đại biểu thống nhất rằng tài chính rủi ro khí hậu đang trở thành “đòn bẩy” quan trọng để tái cấu trúc nông nghiệp theo hướng xanh và bền vững. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần đồng thời hoàn thiện thể chế và nâng cao vai trò của các tổ chức trung gian – đặc biệt là hợp tác xã.

Từ góc nhìn quốc tế, ông Jens Schmid-Kreye – Bí thư thứ nhất về Hợp tác phát triển, Đại sứ quán Đức tại Việt Nam – cho biết nông nghiệp hiện chiếm khoảng 10–12% GDP ASEAN và là sinh kế của hơn 100 triệu người, song đang chịu tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu.

“Làm thế nào để hỗ trợ tài chính cho nông dân một cách bền vững, có thể mở rộng và mang tính bao trùm là câu hỏi trọng tâm hiện nay. Nhiều sản phẩm tài chính còn phức tạp, khó tiếp cận đối với nông dân quy mô nhỏ” - ông Jens Schmid-Kreye đặt vấn đề.

Theo ông, cần phát triển các giải pháp tài chính đơn giản hơn, dễ tiếp cận hơn, đồng thời ứng dụng công nghệ, dữ liệu và các mô hình bảo hiểm mới để nâng cao hiệu quả và tính minh bạch. Hợp tác công – tư cũng cần được thúc đẩy để huy động nguồn lực và mở rộng quy mô.

×