Hướng tới "xanh hóa" ngành thủy sản trước yêu cầu minh bạch về "dấu chân carbon" của Mỹ, EU, Nhật Bản

Sáng 26/11, Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp cùng Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và Đại sứ quán Canada tại Việt Nam tổ chức Hội nghị về bảo vệ môi trường trong các hoạt động thủy sản năm 2025. Thứ trưởng Phùng Đức Tiến dự và phát biểu chỉ đạo.

Tham dự còn có ông Jim Nickel – Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Canada tại Việt Nam, và Bà Ramla Khalidi – Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam.

Ngoài ra, còn có sự tham dự của các Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh/thành phố, Ban quản lý cảng cá, Ban quản lý các khu bảo tồn biển/Vườn quốc gia có hợp phần biển, các Hội, Hiệp hội, các viện nghiên cứu, trường đại học, cao đẳng, doanh nghiệp thủy sản và tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ: WWF- Việt Nam, IUCN, GIZ, Green U, MCD...

Hội nghị được tổ chức nhằm sơ kết 3 năm thực hiện và phương hướng triển khai Quyết định số 911/QĐ-TTg ngày 29/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án bảo vệ môi trường trong hoạt động thủy sản giai đoạn 2021 – 2030 (viết tắt là Đề án 911).

Chuyển đổi xanh là con đường tất yếu

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến khẳng định: "Ngành thủy sản đã trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng, mang lại giá trị xuất khẩu đứng thứ 3 trong các ngành kinh tế của đất nước và được xác định là một trong 5 ngành kinh tế biển then chốt trong Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2030".

Tổng sản lượng thủy sản đến tháng 9 năm 2025 ước đạt 7,26 triệu tấn, tăng 3,2% so với cùng kỳ năm 2024 và đạt 74% kế hoạch năm; trong đó, sản lượng khai thác ước đạt gần 3 triệu tấn, tăng 0,5% so với cùng kỳ và đạt 78% kế hoạch; sản lượng nuôi trồng đạt 4,28 triệu tấn, tăng 5,1% so với cùng kỳ, đạt 72% kế hoạch.

Tính chung 10 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản ước đạt 9,5 tỷ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm 20242; chiếm trên 7% thị phần giao thương thuỷ sản toàn cầu.

Dù đạt kết quả đột phá, tuy nhiên, thủy sản cũng là ngành sản xuất dựa vào tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái, ngành đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn thách thức về “thẻ vàng” IUU, biến động giá cả trong sản xuất, áp lực cạnh tranh quốc tế cùng với các biện pháp bảo hộ thương mại và quy định ngày càng khắt khe của thị trường cũng như tác động của biến đổi khí hậu, một vấn đề đã và đang trở thành nguy cơ hiện hữu cho các hoạt động thủy sản hiện nay chính là ô nhiễm môi trường.

Theo ông Tiến, phát triển thủy sản bền vững, có trách nhiệm, thân thiện với môi trường là xu hướng tất yếu của quá trình đưa ngành thủy sản Việt Nam hội nhập với quốc tế; phù hợp với các cam kết chính trị của Việt Nam trong việc giải quyết những thách thức nghiêm trọng của toàn cầu về khí hậu, môi trường, suy giảm của các hệ sinh thái, hướng đến mục tiêu phát triển đất nước ta theo con đường “xanh”.

Sau hơn 3 năm triển khai Đề án 911, bước đầu đã ghi nhận một số kết quả tích cực. Trước hết, cấp Trung ương đã phát huy tốt vai trò quản lý, kịp thời xây dựng và ban hành Kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) triển khai Đề án.

Chủ động tham mưu các văn bản hướng dẫn địa phương quán triệt thực hiện đề án, thường xuyên cập nhật các vấn đề về môi trường thủy sản thông qua các hội nghị, hội thảo do Bộ/Cục chủ trì hàng năm, góp phần nâng cao nhận thức về quản lý bảo vệ môi trường ngành thủy sản từ Trung ương đến địa phương. Phát huy cao vai trò quản lý nhà nước thông qua các hoạt động kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện Đề án tại đại phương...

Bên cạnh một số kết quả đạt được, còn có những nhiệm vụ chưa được thực hiện như: Kiểm kê, đánh giá nguồn vốn tự nhiên thủy sản phục vụ phát bền vững ngành thủy sản; Hướng dẫn, kiểm tra, xây dựng năng lực phòng ngừa, cảnh báo nguy cơ sự cố môi trường trong ngành thủy sản.

Ngoài ra, việc xử lý vi phạm về bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học trong lĩnh vực thủy sản chưa đạt kết quả cao, chưa thể hiện tính răn đe. Đối với các dự án viện trợ, quy trình phê duyệt các dự án viện trợ kéo dài, mất nhiều thời gian - đôi khi làm mất tính “thời điểm” nhất là đối với các dự án về công nghệ, mùa vụ của sản xuất.

Duy trì xuất khẩu và cạnh tranh quốc tế

Theo đại diện của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), ngành thủy sản cần đẩy mạnh "xanh hóa". Điều này không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để duy trì xuất khẩu và cạnh tranh quốc tế.

Người tiêu dùng tại các thị trường EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng ưu tiên các sản phẩm có nhãn sinh thái (Eco-label), bao bì tái chế, minh bạch về "dấu chân carbon và giảm phát thải khí nhà kính".

Trong 5 năm qua, cộng đồng doanh nghiệp đã chuyển từ trạng thái "nhận thức" sang "hành động". Nổi bật, đó là chuyển đổi công nghệ làm lạnh, kiểm kê khí nhà kính, ứng dụng mô hình nuôi tuần hoàn và xử lý nước thải.

Để các doanh nghiệp và người nuôi trồng thủy sản chuyển đổi sang các mô hình xanh, đại diện VASEP đề xuất cần ban hành gói chính sách tín dụng "Thủy sản xanh", với lãi suất ưu đãi cho dự án điện mặt trời mái nhà, nâng cấp xử lý nước thải đạt chuẩn quốc tế, chế biến sâu phụ phẩm.

Miễn giảm thuế nhập khẩu thiết bị công nghệ xanh chưa sản xuất trong nước; hỗ trợ thuế cho doanh nghiệp áp dụng mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn.

Về dữ liệu, cần xây dựng bộ Hệ số phát thải chuẩn cho tôm và cá tra Việt Nam để hỗ trợ DN trước hàng rào CBAM.

Về kỹ thuật, hướng tới xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử trong toàn chuỗi từ nguyên liệu đến thành phẩm, đáp ứng yêu cầu của các thị trường tiên tiến như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản...

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam cho rằng, Việt Nam cần đầu tư bền vững hơn thông qua xây dựng hệ thống quan trắc hiện đại, tăng cường phối hợp liên ngành, trao quyền cho cộng đồng và thúc đẩy khu vực tư nhân coi phát triển bền vững là cơ hội, chứ không phải chi phí.

Trong khi đó, để bảo vệ môi trường trong nuôi trồng thủy sản, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội và Gia Lai cho hay, cần tăng thêm nguồn kinh phí để tăng thông số quan trắc trong khu vực nước cấp, quan trắc chất lượng nước trong ao đại diện nuôi tôm nước lợ.

Ưu tiên đầu tư, nâng cấp cơ sở hạ tầng đối với các vùng nuôi tập trung trong tỉnh, đặc biệt là hệ thống xử lý nước thải chung. Nghiên cứu điều tra, đánh giá hiện trạng rác thải nhựa trong nuôi trồng, khai thác và chế biến thủy sản để làm cơ sở xây dựng các giải pháp giảm thiểu tác hại rác thải nhựa.

Còn theo Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân, để triển khai hiệu quả Đề án 911, thời gian tới, Cục sẽ triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm, trong đó, tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản; Xây dựng các mô hình thí điểm phòng ngừa, kiểm soát, cảnh báo nguy cơ sự cố môi trường;

Phối hợp chặt chẽ với kết quả giám sát dịch bệnh để có đầy đủ dữ liệu đánh giá được mối tương quan giữa môi trường vùng nuôi và nguồn thải; giữa môi trường và bệnh nhằm phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo sản xuất...

Tiếp tục nâng cấp hoàn thiện để thống nhất dữ liệu quan trắc môi trường với PCDB; Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý thủy sản và chính quyền địa phương trong quan trắc và cảnh báo môi trường, dịch bệnh đảm bảo việc trích xuất dữ liệu nhanh, hiệu quả.

×