Israel tấn công Iran: Thế giới bước vào giai đoạn hiểm nguy

Trong nhiều năm, thế giới quen với cụm từ “chiến tranh trong bóng tối” giữa Israel và Iran: Ám sát bí mật, tấn công mạng, phá hoại cơ sở hạt nhân, các cuộc không kích gián tiếp thông qua lực lượng ủy nhiệm. Nhưng rạng sáng 28/2/2026, trạng thái bán chiến tranh ấy đã chấm dứt. Israel, với sự phối hợp trực tiếp của Mỹ, mở chiến dịch tấn công phủ đầu quy mô lớn vào lãnh thổ Iran, một bước leo thang mà nhiều chuyên gia từng dự đoán nhưng vẫn hy vọng sẽ không xảy ra.

Theo các thông tin ban đầu từ phương Tây, chiến dịch mang tên “Lion’s Roar” (Tiếng gầm Sư tử) hoặc “Epic Fury”, nhằm vào hệ thống chỉ huy quân sự, cơ sở tên lửa, mạng lưới phòng không và các mục tiêu được cho là liên quan chương trình hạt nhân của Iran. Các vụ nổ lớn được ghi nhận tại Tehran và nhiều thành phố khác, đánh dấu lần hiếm hoi trong nhiều thập kỷ Iran bị tấn công trực diện quy mô lớn như vậy.

Điểm gây chấn động nhất không nằm ở số lượng bom đạn, mà ở danh sách các mục tiêu bị nhắm tới. Israel tuyên bố chiến dịch không chỉ nhằm phá hủy năng lực quân sự mà còn đánh thẳng vào “đầu não chỉ huy chiến lược” của Iran. Nhiều nguồn tin Israel và phương Tây, cho đến nay vẫn chưa được Tehran xác nhận độc lập, cho rằng một loạt lãnh đạo cấp cao Iran có thể đã thiệt mạng.

Trong số các nhân vật được truyền thông Israel và một số hãng tin quốc tế nhắc tới có Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, người giữ quyền lực tối cao của Cộng hòa Hồi giáo Iran suốt hơn ba thập kỷ. Israel nói có “những dấu hiệu mạnh” cho thấy ông đã thiệt mạng khi khu phức hợp nơi ở bị tấn công, nhưng Iran chưa đưa ra xác nhận chính thức và tình trạng thực sự của ông vẫn là dấu hỏi lớn.

Ngoài ra, các báo cáo chưa kiểm chứng còn đề cập tới cái chết của Bộ trưởng Quốc phòng Amir Nasirzadeh, một tướng không quân kỳ cựu, cùng Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) Mohammad Pakpour, người vừa được bổ nhiệm sau các tổn thất lãnh đạo trước đó trong xung đột với Israel năm 2025. 

Một số nguồn tin cũng cho rằng các quan chức an ninh cấp cao khác, bao gồm cố vấn an ninh Ali Shamkhani và nhiều chỉ huy IRGC, nằm trong danh sách mục tiêu của chiến dịch, dù tình trạng thương vong cụ thể vẫn chưa thể xác minh độc lập. 

Chính sự mơ hồ này tạo nên một đặc trưng quen thuộc của chiến tranh hiện đại: Chiến trường vật lý luôn song hành với chiến trường thông tin. Israel và phương Tây nhấn mạnh đây là đòn đánh chính xác vào bộ máy lãnh đạo quân sự, trong khi Iran hạn chế thông tin và kiểm soát truyền thông trong nước. Sự thật đầy đủ thường chỉ xuất hiện nhiều tháng hoặc nhiều năm sau.

Israel tuyên bố đây là “đòn phủ đầu cần thiết” trước một mối đe dọa cận kề. Mỹ nhấn mạnh mục tiêu là làm suy yếu năng lực quân sự và ngăn Iran tiến gần hơn tới khả năng hạt nhân. Nhưng ngay từ đầu, câu hỏi lớn nhất không phải là vì sao cuộc tấn công diễn ra, mà là điều gì sẽ xảy ra sau đó.

Những đánh giá thiệt hại ban đầu chủ yếu đến từ Israel và các nguồn phương Tây, vì Iran nhanh chóng hạn chế thông tin. Các báo cáo cho rằng nhiều trung tâm chỉ huy, bệ phóng tên lửa và hệ thống phòng không đã bị phá hủy hoặc vô hiệu hóa. Một số nguồn nói chiến dịch nhắm trực tiếp vào tầng lớp lãnh đạo an ninh cấp cao nhằm gây “chặt đầu chiến lược” đối phương.

Việc Washington tham gia trực tiếp đã thay đổi hoàn toàn bản chất cuộc xung đột. Đây không còn là một chiến dịch đơn phương của Tel Aviv như những năm trước. Khi Mỹ xuất hiện trong vai trò đồng tác chiến, cuộc đối đầu lập tức chuyển từ xung đột khu vực sang nguy cơ chiến tranh liên quốc gia quy mô lớn.

Nguyên nhân sâu xa của cuộc tấn công không chỉ nằm ở chương trình hạt nhân Iran. Các vòng đàm phán trước đó giữa Washington và Tehran đã đổ vỡ khi hai bên không đạt đồng thuận về tên lửa đạn đạo và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm. Khi ngoại giao thất bại, lựa chọn quân sự trở lại như một công cụ chính sách quen thuộc của lịch sử.

Israel từ lâu xem Iran là mối đe dọa sinh tồn. Trong tư duy an ninh của Tel Aviv, chờ đợi đối phương đạt năng lực răn đe chiến lược là điều không thể chấp nhận. Vì vậy, học thuyết “đánh trước” luôn tồn tại, từ Iraq năm 1981 đến Syria năm 2007, và nay là Iran.

Tuy nhiên, khác với các tiền lệ trước, Iran không phải là quốc gia yếu hoặc bị cô lập hoàn toàn. Đây là một cường quốc khu vực với mạng lưới ảnh hưởng trải rộng từ Lebanon, Syria, Iraq đến Yemen. Và phản ứng của Tehran cho thấy họ không lựa chọn kiềm chế.

Chỉ vài giờ sau cuộc tấn công, Iran tuyên bố mọi lợi ích Mỹ và Israel trong khu vực trở thành “mục tiêu hợp pháp”. Các đợt tên lửa và máy bay không người lái được phóng vào Israel cũng như các căn cứ Mỹ tại Trung Đông. Theo các báo cáo ban đầu, Iran nhắm tới nhiều địa điểm quân sự liên quan Mỹ ở vùng Vịnh, cho thấy phạm vi trả đũa đã vượt khỏi khuôn khổ song phương.

Điều này phản ánh thay đổi quan trọng trong học thuyết quân sự Iran. Trong quá khứ, Tehran thường phản ứng gián tiếp để tránh chiến tranh toàn diện. Nhưng lần này, phản ứng mang tính trực diện hơn nhằm chứng minh rằng Iran vẫn duy trì khả năng răn đe ngay cả khi bị tấn công phủ đầu.

Một nghịch lý chiến lược xuất hiện: Cả hai bên đều muốn chứng minh sức mạnh để ngăn chiến tranh lớn hơn, nhưng chính hành động đó lại làm chiến tranh dễ bùng phát hơn.

Phản ứng quốc tế cho thấy nỗi lo lan rộng. Liên Hợp Quốc cảnh báo nguy cơ leo thang đe dọa hòa bình toàn cầu. Các quốc gia vùng Vịnh lo ngại chiến tranh lan sang lãnh thổ họ khi tên lửa bay qua không phận khu vực.

Từ góc nhìn chiến lược, cuộc tấn công đã phá vỡ ba giả định tồn tại suốt hơn một thập kỷ.

Thứ nhất, giả định rằng chiến tranh Israel, Iran sẽ luôn là chiến tranh ủy nhiệm. Giờ đây, hai quốc gia đã trực tiếp tấn công lẫn nhau trên quy mô lớn.

Thứ hai, giả định rằng Mỹ muốn tránh can dự quân sự sâu tại Trung Đông sau Afghanistan và Iraq. Việc tham gia chiến dịch cho thấy Washington vẫn sẵn sàng dùng sức mạnh quân sự khi lợi ích chiến lược bị đe dọa.

Thứ ba, giả định rằng răn đe hạt nhân tiềm năng đủ để giữ ổn định khu vực. Thực tế lại cho thấy chính nỗi lo về vũ khí hạt nhân có thể thúc đẩy chiến tranh phủ đầu.

Hệ quả trước mắt là Trung Đông bước vào trạng thái bất ổn cực cao. Các lực lượng đồng minh của Iran có thể mở thêm mặt trận mới, khiến xung đột lan sang Lebanon, Syria hoặc Biển Đỏ. Chỉ cần một sai lầm tính toán, cuộc chiến có thể biến thành chuỗi xung đột liên hoàn.

Hệ quả thứ hai mang tính toàn cầu, kinh tế và năng lượng. Trung Đông vẫn là huyết mạch dầu mỏ thế giới. Bất kỳ gián đoạn nào tại eo biển Hormuz đều có thể làm giá năng lượng tăng mạnh, kéo theo lạm phát và bất ổn kinh tế toàn cầu.

Hệ quả thứ ba, sâu xa hơn, là sự thay đổi trong luật chơi quốc tế. Khi các quốc gia ngày càng viện dẫn “tấn công phủ đầu” như một biện pháp tự vệ, ranh giới giữa phòng vệ và tấn công trở nên mờ nhạt. Điều này có thể tạo tiền lệ nguy hiểm cho nhiều điểm nóng khác trên thế giới.

Nhưng có lẽ hệ quả lớn nhất lại nằm ở tâm lý chiến lược. Sau cuộc tấn công này, Iran nhiều khả năng sẽ kết luận rằng chỉ có năng lực răn đe mạnh hơn, thậm chí tiến gần hơn tới ngưỡng hạt nhân, mới đảm bảo an ninh lâu dài. Nếu điều đó xảy ra, mục tiêu ban đầu của chiến dịch có thể phản tác dụng.

Lịch sử cho thấy các cuộc tấn công phủ đầu hiếm khi kết thúc một mối đe dọa, chúng thường chỉ mở ra một chu kỳ xung đột mới.

Trong ngắn hạn, cả Israel lẫn Iran đều sẽ tuyên bố chiến thắng theo cách riêng. Israel nói đã làm suy yếu đối thủ. Iran nói vẫn đứng vững trước siêu cường. Nhưng chiến thắng chiến thuật không đồng nghĩa chiến thắng chiến lược.

Cuộc chiến hiện nay giống một ván cờ mà mỗi nước đều cố tránh nước đi cuối cùng, nhưng từng bước đi lại khiến bàn cờ ngày càng chật hẹp.

Thế giới vì thế đang bước vào giai đoạn nguy hiểm: Không phải chiến tranh toàn diện, cũng không còn hòa bình. Một trạng thái xung đột thường trực, nơi các cuộc tấn công lớn có thể lặp lại bất cứ lúc nào.

Và điều đáng lo nhất là không bên nào thực sự kiểm soát được điểm dừng.

Bởi trong thời đại tên lửa siêu thanh, drone bầy đàn và chiến tranh mạng, chiến tranh không còn leo thang theo từng nấc chậm rãi như thế kỷ XX. Nó có thể vượt khỏi ý định ban đầu chỉ trong vài giờ.

Đòn phủ đầu Iran vì thế không chỉ là một trận đánh. Nó là dấu hiệu cho thấy thế giới đang bước vào thời kỳ mới, nơi răn đe và chiến tranh chỉ còn cách nhau một quyết định chính trị. Và khi các cường quốc tin rằng đánh trước là cách duy nhất để tránh bị đánh, lịch sử thường cho thấy điều ngược lại: Chiến tranh trở thành điều khó tránh hơn bao giờ hết.

×