Ký ức Hà Nội: Những mảng màu văn hóa đặc sắc

Vài năm trước, tôi có dịp ghé phố bích họa Phùng Hưng, trong một chiều lãng đãng quên nhớ. Con phố gần chợ Đồng Xuân và phố Hàng Đậu, mang trong mình hơn 20 bức họa trên nền gỗ bằng sơn và Golden Acrylics, khiến bản thân cảm tưởng đang hụt chân té vào cỗ máy thời gian, quay về Hà Nội những ngày xưa cũ với gánh hàng hoa, với tàu điện leng keng, với nhiều món ngon ngày Tết,…

Những bức tường lạnh băng, khoác lên mình vài mảng màu kí ức. Nắng hắt vào đóa hoa trên đôi quang gánh của cô nàng đội nón lá của bức họa, phủ tối bóng lưng nhễ nhại mồ hôi in trên bờ tường. Nắng nhuộm đỏ ràng pháo đì đùng ngày Tết, rồi lại che khuất mặt mũi cậu chàng cầm cờ trong đoàn múa rồng cong cong theo cây bút màu của họa sĩ. Bờ tường bích họa trông sáng tối ấy cứ như những mảnh ghép đan xiết nhau giữa cái đã qua và cái hiện có, giữa đổi thay và gìn giữ, giữa hòa nhập mà không hòa tan của mảnh đất Thủ đô.

Tôi lang thang sang Nguyễn Thái Học. Con phố dài với vài hàng xe chậm rãi. Dạo ngang những cửa hàng tranh sơn dầu cao cấp, chợt thấy hơi thở nghệ thuật đổ ập vào mặt, vào mũi, vào tất cả giác quan của một trái tim dễ rung cảm. Mấy dãy nhà bán tranh mang vẻ cổ kính, thấp lè tè, với ban công nhỏ, cùng cánh cửa gỗ sơn màu xanh lá mạ đầy hồi ức. Sảnh trước được mở thông suốt, dài ngoẵng ra tận phía sau nhà, bày biện trên vách, hay men theo bờ tường, là vô số bức họa sơn dầu, làm thích mắt của bao kẻ mộng mơ yêu cái đẹp.

Đâu đó trên đường Nguyễn Xí, dưới gốc cây cổ thụ là một tiệm bán sách, báo. Mấy chồng sách, báo đặt trên tấm bìa cứng dài, với vài cái ghế nhựa xanh bên dưới. Có truyện tranh thiếu nhi, có tạp chí tuổi hồng, hay những tờ báo in mới ra còn nóng hổi. Người bán hàng nhân lúc vắng khách, ngồi đọc sách chăm chú qua lớp kính lão thật dày. Mảng màu văn hóa của thủ đô như đầy tràn trong từng ngõ ngách, chui tọt vào những con người dung dị nhất trên phố phường.

Bên kia đường có chú bán hàng rong. Những chiếc thiệp cắt giấy thủ công với đủ loại hình dáng đẹp mắt, như đu quay, Tháp Rùa đều mang đậm nét đặc trưng Hà Nội… Mỗi chiếc thiệp là một tác phẩm nghệ thuật, mà người làm ra nó cũng là nghệ sĩ. Những nghệ sĩ đường phố hàng ngày vẫn rong ruổi mưu sinh trên khắp nẻo đường.

Hà Nội níu bước chân tôi miên mải, rồi chẳng biết thế nào mà quay lại Hồ Gươm. Giữa tán cây xanh, tôi thấy thấp thoáng những tiệm vẽ tranh chân dung, với tấm pano là tổng hợp mấy bức họa trước đó, cùng vài cái ghế để khách ngồi.

Người họa sĩ thoăn thoắt cây bút chì, mắt ngắm kĩ, rồi vẽ bằng tất cả niềm đam mê nghệ thuật. Tôi hay gọi đó là tranh truyền thần, khi cái thần thái, cốt cách đặc trưng của một người được nắm giữ và lưu lại trên trang giấy. Giữa phố phường tấp nập người, xe, Hà Nội vẫn lưu lại góc nhỏ cho những mảng màu nghệ thuật.

Đón xe qua phố cổ trong cái háo hức như thể sắp gặp lại người bạn cũ, tim tôi chợt rộn ràng nhanh hơn cả tốc độ vụt qua của cảnh vật bên ngoài cửa kính. Những con đường rộng rãi nối liền trục chính, rồi từ vô vàn ngã rẽ lại vẽ ra biết bao lối nhỏ vào đời thân thương mà ai đến đây lần đầu cũng đều khắc sâu ấn tượng.

Tôi hay gọi phố cổ là nơi mà người ta gặp nhau bằng cái chạm mặt gần gũi, là nơi hiếm thấy xe hơi 7 chỗ, nhưng độ rộng con đường lại tỉ lệ nghịch với chiều sâu của văn hóa Tràng An. Phố cổ cứ ẩn u trong cái chậm rãi của dòng chảy thời đại, làm mình bất giác thay đổi cái thênh thang vốn có, tự nguyện nép lại trong những con đường nhỏ mà mỗi ô gạch là hằng hà câu chuyện kí ức.

Dạo quanh một góc phố cổ, ăn tô miến ngan, nhâm nhi ly cà phê trứng, tự nhiên thấy lòng ấm lại chút đỉnh. Tôi và phố cứ đồng điệu trong sự da diết nhớ về cái đã là quá khứ. Trong khi mùi hoa sữa nồng góc đường, chúng tôi như tìm được người bạn tri âm lâu năm bằng loại ngôn ngữ của sự thấu hiểu.

Phố cổ trầm mặc bên nhịp đời hối hả như từ xưa vẫn thế. Những mảng tường rêu xanh đứng chắn cạnh dãy nhà lụp xụp thấp. Lắm lúc người ta thấy phiền hà bởi suốt ngày lom khom dưới những cánh cửa nhỏ. Thế nhưng, lúa chín cúi đầu, đôi khi cái còn lại từ hành động có vẻ khó khăn này chính là cách trân trọng những giá trị đã qua, để kính cẩn ngắm nhìn những gì đang được tiếp nối.

Phố cổ giao hoà tuyệt đối giữa hai mảng màu có vẻ mâu thuẫn: tĩnh tại và ồn ã. Trong sự trầm lặng, vẫn vọng lên đâu đó âm thanh của sự sống. Hàng quán nép trong mái hiên, lắm nơi đặt vài ba cái bàn nhựa bên ngoài để tiện cho khách. Không hiếm để tìm gặp những quán ăn vài chục năm tuổi, cứ im lìm tồn tại bên lề sự biến thiên thời đại. Trải qua bao cái đổi thay mà mùi vị, cung cách vẫn chẳng gì sai khác, có chăng, là cảnh còn sừng sững mà người ngày xưa cũ đã lạc vào thiên thu mất rồi.

Khác với nhiều người thích sự thanh tao của Hà Nội, mỗi lần đến nơi này tôi lại ghiền ngắm cái hối hả bất chợt trong lòng Thủ đô nghìn năm tuổi. Chọn một quán nhỏ núp hẻm xì xụp tô miến ngan, ghé ngang Tạ Hiện nốc vài cốc bia hơi rồi nghe tiếng hô hào cụng ly bàn bên hoặc đắm chìm trong giai điệu của vài ban nhạc đường phố, là cách tôi hòa mình cùng mảnh đất này. Thay vì chỉ cất riêng một nét u tịch độc nhất, thì sự hoà trộn tưởng chừng trái ngược đó lại làm tôi mê đắm hơn.

Hẳn rằng, phố cổ Hà Nội đang chứa điểm giao thoa của quá khứ và hiện tại, là nút chạm kí ức cho tuýp người lỡ cỡ như tôi, nửa sống ở sự xô bồ nửa nhoài lưng hoài niệm nét u trầm chậm rãi.

Văn Miếu Quốc Tử Giám là trạm dừng cuối, khi đôi chân của kẻ lữ khách đã bắt đầu mỏi nhừ. Tôi đến trùng hợp vào lúc một lớp Tiểu học đang tổ chức lễ dâng hương, và một lớp cấp ba đang tiến hành buổi tốt nghiệp. Các cô cậu học trò mặc đồ cử nhân, thành kính xếp hàng dài.

Cạnh đó, là những dãy ảnh trắng đen được trưng bày triển lãm trong khuôn viên Văn Miếu. Vài người ghé ngang, rồi dừng lại trước một tấm ảnh nào đó nghiền ngẫm. Mấy du khách nước ngoài với mái đầu vàng kim, cũng hứng thú chiêm ngưỡng những mảng màu văn hóa trên chính cái nôi giáo dục của Việt Nam.

Giữa mái ngói cong cong của tòa nhà trong Văn Miếu, lại ôm ấp những vẻ đẹp hiện đại từ bức ảnh kỹ thuật số. Nhác trông, lại hòa hợp tới lạ kỳ.

Hà Nội sẽ chẳng còn là chính nó nếu thiếu đi những mảng màu xen kẽ: mảng màu tối xưa của quá khứ, của những dãy nhà thấp tè lụp xụp với hàng tranh sơn dầu, sách báo in; mảng màu sáng tươi của hiện tại, của những cao ốc chọc trời, của những bức ảnh kỹ thuật số đậm chất đương đại.

Tôi yêu nơi này, cũng chính từ những mảng màu văn hóa đan xen, như thế.

Mời độc giả gửi bài dự thi cuộc thi viết "Ký ức Hà Nội". Tác phẩm gửi dự thi về Báo NTNN/Điện tử Dân Việt cần ghi rõ họ tên tác giả, bút danh (nếu có), năm sinh, nghề nghiệp, giới tính, quê quán, địa chỉ liên hệ, email, số điện thoại.

Mỗi tác giả có thể gửi nhiều tác phẩm nhưng phải thống nhất một bút danh. Tác phẩm dự thi gửi về email của chương trình: cuocthikyuchanoi@gmail.com hoặc qua đường Bưu điện về Ban Bạn đọc, tầng 10 Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay 68 Dương Đình Nghệ, Cầu Giấy, Hà Nội.

×