Lần đầu tiên tàu chở dầu Trung Quốc bị tấn công tại eo biển Hormuz: Quan hệ giữa Trung Quốc và Iran như thế nào?

Lần đầu tiên tàu chở dầu Trung Quốc bị tấn công tại eo biển Hormuz

Mới đây, lần đầu tiên một tàu chở dầu của Trung Quốc bị tấn công khi di chuyển qua eo biển Hormuz kể từ khi tuyến hàng hải chiến lược này bị đóng cửa vào cuối tháng 2.

Theo Business Standard, ngày 4/5 sau khi bị tấn công, boong tàu đã bốc cháy và trên thân tàu có dòng chữ “CHINA OWNER & CREW” (Chủ tàu và thủy thủ đoàn Trung Quốc).

Sự cố xảy ra trong bối cảnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được cho là đang gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại của nhiều quốc gia. Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz gần như tê liệt hoàn toàn sau nỗ lực hộ tống tàu bè ngắn ngủi của quân đội Mỹ.

Động thái này bị cho là đã làm leo thang căng thẳng, kéo theo làn sóng tấn công mới nhằm vào các tàu hàng đi qua khu vực.

Điểm đáng chú ý là vụ tấn công nhằm vào tàu Trung Quốc cho thấy khả năng Tehran đã thay đổi cách tiếp cận.

Trước đó, nhiều nguồn tin cho rằng Iran vẫn để tàu Trung Quốc đi qua eo biển Hormuz, phần nào nhờ lập trường ủng hộ của Bắc Kinh đối với Tehran.

Cụ thể, theo The Epoch Times, ngay sau khi xung đột giữa Iran và Mỹ bùng phát vào ngày 28/2, Tehran đã tiến hành phong tỏa eo biển Hormuz, đồng thời nổ súng nhằm vào các tàu hàng thương mại và tàu chở dầu đi qua khu vực. Tuy nhiên, một số tàu mang quốc tịch các nước được Iran xem là “thân thiện”, trong đó có Trung Quốc, vẫn được phép lưu thông.

Tuy nhiên, vụ việc mới nhất liên quan đến tàu chở dầu đầu tiên của Trung Quốc bị tấn công khi đi qua eo biển Hormuz cho thấy “ngoại lệ” dành cho tàu Trung Quốc dường như không còn được duy trì.

Trung Quốc nhập khẩu bao nhiêu dầu mỏ từ Iran?

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, gần 40% lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu phải đi qua eo biển Hormuz, cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của Bắc Kinh vào tuyến hàng hải chiến lược này.

Dữ liệu công khai năm 2025 cho thấy Trung Quốc là khách hàng lớn nhất của dầu thô Iran, mua hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Tehran.

Tính trung bình, Trung Quốc nhập khoảng 1,38 triệu thùng dầu Iran mỗi ngày, tương đương 13,4% tổng lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của nước này.

Do dầu Iran chịu các lệnh trừng phạt, nhiều nhà máy lọc dầu Trung Quốc có thể mua với mức giá chiết khấu, thấp hơn khoảng 8-10 USD mỗi thùng so với giá thị trường.

Đáng chú ý, phần lớn giao dịch giữa Trung Quốc và Iran được thanh toán bằng đồng nhân dân tệ. Cách làm này giúp hai bên hạn chế phụ thuộc vào hệ thống tài chính phương Tây, giảm tác động từ các lệnh trừng phạt của Mỹ, đồng thời giúp Bắc Kinh duy trì lượng dự trữ ngoại tệ bằng USD.

Trước đó, năm 2024, Iran cũng đã xuất khẩu 43 tỷ USD dầu thô, trong đó 90% được cho là xuất sang Trung Quốc.

Tuy nhiên thông tin mới nhất theo TTXVN, Trung Quốc đã từng bước giảm nhập khẩu dầu từ Iran ngay từ đầu năm 2026, đồng thời gia tăng nguồn cung từ Nga.

Sau các hoạt động quân sự trong khu vực, nhiều tàu chở dầu đã chủ động điều chỉnh hải trình, tránh đi qua vùng biển ngoài khơi Iran cũng như eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải có vai trò sống còn đối với hoạt động xuất khẩu dầu thô từ các quốc gia vùng Vịnh sang thị trường châu Á.

Riêng trong năm 2025, ước tính khoảng một nửa lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc có nguồn gốc từ 6 quốc gia vùng Vịnh và đều phải đi qua tuyến vận tải chiến lược này.

Điều này cho thấy hơn 50% nguồn dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc hiện phụ thuộc vào các quốc gia và tuyến hàng hải đang đối mặt với nguy cơ gián đoạn thương mại nghiêm trọng nếu căng thẳng tiếp tục leo thang.

Như vậy, trong nhiều năm qua, Trung Quốc được xem là điểm tựa kinh tế then chốt của Iran, nhất là sau khi các lệnh trừng phạt của Mỹ khiến Tehran ngày càng bị thu hẹp lựa chọn trong thương mại quốc tế và phải dựa nhiều hơn vào Bắc Kinh.

Hiện, Trung Quốc là khách hàng lớn nhất của dầu thô Iran, thường mua với mức giá chiết khấu. Đổi lại, phần lớn nguồn thu mà Tehran có được tiếp tục quay trở lại Trung Quốc thông qua hoạt động nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ và các dự án hợp tác kinh tế.

Sự phụ thuộc này càng trở nên rõ nét sau khi hai nước ký thỏa thuận đối tác chiến lược 25 năm vào năm 2021. Thỏa thuận này mở rộng hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực, từ hạ tầng, thương mại cho đến an ninh, qua đó củng cố vai trò của Trung Quốc như một đối tác kinh tế và chiến lược quan trọng bậc nhất của Iran.

Trước đó, ngày 2/5, Trung Quốc cũng vừa áp dụng một đạo luật gọi là "Đạo luật Ngăn chặn Trừng phạt Ngoài lãnh thổ", theo RFI.

Đây là lần đầu tiên Bắc Kinh vận dụng một đạo luật nhằm bảo vệ các công ty Trung Quốc bị Mỹ đưa vào danh sách đen vì mua dầu của Iran.

Theo cách hiểu này, Trung Quốc yêu cầu các doanh nghiệp liên quan không tuân thủ các biện pháp trừng phạt đơn phương của Mỹ. Nếu các công ty này chấp hành lệnh trừng phạt từ Washington, họ có thể đối mặt với các biện pháp đáp trả từ chính Bắc Kinh.

Cập nhật mới nhất: Iran vừa áp dụng một loạt quy định mới đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, trong đó yêu cầu các tàu phải khai báo đầy đủ thông tin về phương tiện, chủ sở hữu, đơn vị quản lý và thủy thủ đoàn trước khi được cấp phép quá cảnh.

Theo CNN, tài liệu có tên “Tờ khai thông tin tàu thuyền” do Cơ quan Quản lý Eo biển Vùng Vịnh Ba Tư của Iran ban hành, được Tehran lý giải là nhằm tăng cường bảo đảm an toàn hàng hải tại khu vực.

Mẫu khai báo này gồm hơn 40 nội dung, yêu cầu mỗi tàu cung cấp các thông tin cơ bản như tên tàu, số nhận dạng, tên gọi trước đây, cảng hoặc quốc gia xuất phát, điểm đến, cùng nhiều dữ liệu liên quan đến hành trình.

Bên cạnh đó, các tàu cũng phải kê khai chi tiết về chủ sở hữu, công ty quản lý, cũng như quốc tịch của từng thành viên thủy thủ đoàn.

Theo giới quan sát, việc Iran đưa ra bộ quy định mới cho thấy Tehran đang tìm cách từng bước hợp thức hóa và mở rộng quyền kiểm soát đối với hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz.

×