Loài động vật "hơi bị dữ dằn", thuần hóa, nuôi thành công ở Yên Bái, nay là tỉnh Lào Cai, bán 400.000 đồng/kg con non

Những năm gần đây, việc thuần hóa và nuôi ong đất (còn gọi là ong bắp cày) đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho bà con xã Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai (địa phận huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái trước đây).

Sản phẩm của ong đất chủ yếu là nhộng ong và ong giống, có giá trị thương mại cao, đầu ra khá ổn định. Đặc biệt, nhộng ong được xem là thực phẩm giàu dinh dưỡng, có vị béo, bùi, được nhiều thực khách ưa chuộng.

Nhộng có thể chế biến thành nhiều món như rang, xào, hấp…, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm.

Với chi phí đầu tư không quá lớn, mô hình nuôi ong đất đang giúp nhiều hộ dân, nhất là thanh niên vùng cao, nâng cao thu nhập và hướng tới phát triển kinh tế bền vững.

Nuôi ong đất-ong bắp cày, mô hình mới ở xã Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai (tức địa phận huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái trước đây)

Một trong những điển hình tiêu biểu trong phát triển kinh tế từ nuôi ong đất là anh Mùa A Ánh, trú tại thôn Dào Xa, xã Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai. Là người tiên phong với mô hình nuôi ong đất tại địa phương, sau 3 năm triển khai, mỗi năm anh thu về khoảng 100 triệu đồng sau khi trừ chi phí.

Theo anh Ánh, giá trị kinh tế của ong đất ngày càng tăng. Nếu trước đây, ong đất giống có giá từ 20.000–40.000 đồng/con thì nay có thời điểm vượt 100.000 đồng/con.

Đặc biệt, từ cuối vụ năm 2025 đến 3 tháng đầu năm 2026, anh đã thu về trên 300 triệu đồng từ việc bán giống và truyền dạy kỹ thuật nuôi ong bắp cày để lấy nhộng ong non cho thanh niên trong vùng.

Đánh giá về mô hình này, anh Giàng A Xư, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai cho rằng đây là hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên và nguồn lao động tại địa phương.

Hiện toàn xã Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai có trên 10 mô hình nuôi ong đất, chủ yếu do đoàn viên thanh niên và các tổ chức chính trị - xã hội làm chủ, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.

"Thời gian tới, Đoàn xã sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan, tạo điều kiện để đoàn viên thanh niên được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi; đồng thời tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ nhân đàn và mở rộng quy mô, hướng tới hình thành vùng nuôi tập trung cho đoàn viên thanh niên." Bí thư Đoàn Thanh niên xã Mù Cang Chải cho hay.

Không chỉ ở Mù Cang Chải, mô hình nuôi ong đất còn lan tỏa mạnh mẽ tại nhiều địa phương khác. Dù mới gần 30 tuổi, nhưng anh Thào A Sang, thôn Tà Chí Lừ, xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai đã có hơn 5 năm gắn bó với nghề. Anh Sang tâm sự, trước khi đến với nghề nuôi ong đất, anh từng đi làm thuê nhiều nơi.

Sau nhiều lần thử sức với nhiều nghề, nhiều mô hình nhưng không thành công, anh Sang quyết định chuyển hướng sang nuôi ong đất. Hai năm đầu khi tiên phong chuyển đổi sang nuôi ong đất anh Sang gần như thất bại hoàn toàn.

Tuy nhiên, không bỏ cuộc, anh Sang kiên trì học hỏi kinh nghiệm, tự mày mò kỹ thuật và từng bước hoàn thiện quy trình nuôi.

Dù nghề này cũng đối mặt với không ít nguy hiểm, đặc biệt là tình trạng mất trộm ong, ong đốt… nhưng với sự kiên trì, anh Sang đã dần ổn định sản xuất.

Hiện mỗi năm anh nuôi một vụ, thu hoạch từ 3–4 lần. Với tổ đơn, sản lượng đạt khoảng 20kg nhộng/lần thu, tối thiểu 50- 60kg/vụ; tổ ghép có thể đạt từ 1 - 120kg/vụ. Ngoài ra, anh còn bán giống ong, thu về từ 50–60 triệu đồng mỗi năm.

"Tổng thu nhập bình quân từ nuôi ong đất của gia đình tôi đạt khoảng 200 triệu đồng/năm, mức thu nhập này là đáng kể đối với vùng cao. Nhờ nuôi ong, cuộc sống gia đình tôi đã cải thiện rõ rệt”, anh Sang cho biết.

Theo anh Sang, nuôi ong đất đòi hỏi kỹ thuật cao, từ khâu chọn và phối giống, kiểm soát nhiệt độ, chăm sóc ong ngủ đông, đến tách đàn, nhân tổ.

Trong đó, giai đoạn ong xây tổ là khó khăn nhất, quyết định phần lớn thành công của cả vụ nuôi.

Ong đất thường ngủ đông khoảng 3 tháng vào dịp cuối năm, sau đó được chăm sóc, giữ nhiệt và bổ sung thức ăn để phát triển. Sau khoảng 7 tháng, người nuôi mới có thể bắt đầu thu hoạch.

Cùng xã Púng Luông, anh Hờ A Tủa, ở thôn Tà Chí Lừ có gần 10 năm kinh nghiệm nuôi ong đất và cũng là một điển hình trong chuyển đổi sinh kế hiệu quả. Trước đây, anh chủ yếu vào rừng tìm ong để bán theo mùa, thu nhập không ổn định và nguy hiểm.

Nhận thấy hạn chế này, anh đã chủ động học cách nhân đàn, phối giống để phát triển ong đất lâu dài.

Hiện mỗi tổ ong đất giống có giá từ 1,5–3 triệu đồng; ong thương phẩm cho sản lượng trung bình 50–60kg nhộng non/tổ, với giá bán nhộng ong khoảng 400.000 đồng/kg. Nhờ đó, mỗi năm anh thu về từ 100–150 triệu đồng.

“Nhờ nuôi và bán giống ong đất, gia đình tôi có thêm nguồn thu, từng bước cải thiện đời sống”, anh Tủa chia sẻ.

Mở rộng nghề nuôi ong bắp cày-nuôi ong đất

Không chỉ phát triển kinh tế gia đình, anh Mùa A Ánh, còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm, hướng dẫn kỹ thuật nuôi ong đất cho thanh niên nhiều địa phương. Đến nay, anh đã đào tạo gần 100 học viên, góp phần lan tỏa mô hình hiệu quả.

Tuy nhiên, cũng theo anh Ánh, nghề nuôi ong đất cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như bị ong đốt hoặc sai sót trong quá trình nhân giống. Người nuôi cần lựa chọn các tổ có nhiều ong thợ để phát triển, tránh những tổ có nhiều ong đực vốn chỉ phù hợp cho mục đích sinh sản vào cuối năm.

“Mặc dù nuôi ong đất rất nguy hiểm, bản thân tôi hàng năm thường xuyên bị đốt nhưng ngược lại vốn đầu tư nuôi ong đất thấp mà giá trị kinh tế cao. Bản thân tôi luôn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, đặc biệt là kỹ thuật nuôi và phát triển ong đất để giúp các bạn trẻ phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo”, anh Ánh chia sẻ.

Theo thống kê, toàn xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai hiện có trên 10 hộ nuôi ong đất, trong đó khu vực Tà Chí Lừ có 5 hộ, 3 hộ đạt hiệu quả rõ rệt. Dù quy mô còn nhỏ lẻ, nhưng mô hình đã bước đầu khẳng định tiềm năng phát triển.

Ông Thào A Phềnh, Phó Chủ tịch UBND xã Púng Luông cho biết, thời gian tới địa phương sẽ vận động các hộ nuôi ong đất liên kết thành lập hợp tác xã. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm đảm bảo đầu ra sản phẩm, ổn định giá cả và bảo vệ quyền lợi cho người nuôi.

"Đồng thời, việc xây dựng thương hiệu, kết nối thị trường cũng sẽ được chú trọng để nâng cao giá trị sản phẩm. Chúng tôi sẽ vận động các hộ liên kết thành lập hợp tác xã để cùng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau phát triển, qua đó góp phần xóa đói giảm nghèo tại địa phương”, ông Phềnh cho biết.

Không chỉ ở hai địa phương trên, hiện nay tại nhiều xã vùng cao của tỉnh Lào Cai đã có đông đảo thanh niên tham gia nuôi ong đất nhằm phát triển kinh tế, từng bước thoát nghèo.

Dù còn đối mặt với không ít khó khăn về kỹ thuật, nguồn vốn và rủi ro trong quá trình nuôi, nhưng các bạn trẻ vẫn kiên trì theo đuổi mô hình, thể hiện tinh thần dám nghĩ, dám làm.

Từ những mô hình nhỏ lẻ ban đầu, nuôi ong đất đang từng bước khẳng định tiềm năng trở thành hướng phát triển kinh tế bền vững trong tương lai, góp phần cải thiện đời sống cho đoàn viên thanh niên nói riêng và người dân vùng cao nói chung, đồng thời thúc đẩy sự đổi thay tích cực trong diện mạo nông thôn.

Ong đất (còn gọi là ong bắp cày) là loài côn trùng sống theo đàn, thường làm tổ trong môi trường tự nhiên như bụi rậm, ven rừng hoặc dưới tán cây.

Ong đất có khả năng thích nghi tốt, sinh trưởng nhanh, nguồn thức ăn chủ yếu là côn trùng như cào cào, châu chấu.

Ong đất có chu kỳ phát triển rõ rệt, trải qua giai đoạn ngủ đông trước khi bước vào thời kỳ sinh sản và phát triển mạnh.

×