Tuyến đường huyền thoại từng in dấu chân bộ đội và giữ "mạch máu" xăng dầu xuyên Việt giờ ra sao?

"Mạch máu" xăng dầu cùng khát vọng thống nhất đất nước

Nằm giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp, tuyến đường đèo Loi kết nối xã Vạn Linh và Cai Kinh vốn đã tồn tại từ thời Pháp thuộc. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, nền đường cũ vẫn còn đó nhưng dấu tích về một thời đạn bom khói lửa thì vẫn in đậm trong tâm trí của những người già trong thôn bản.

Tìm về thôn Nà Tẻng xã Vạn Linh, chúng tôi may mắn được gặp cụ Lương Thị Cầu, một "báu vật sống" của vùng đất này. Ở tuổi 102 nhưng giọng nói của cụ vẫn còn khỏe, trí nhớ tinh tường khi nhắc về những ngày tháng hào hùng.

Cụ Cầu bồi hồi nhớ lại: “Thời chống Pháp, chống Mỹ, bộ đội ta thường hành quân qua con đường này rồi nghỉ lại nhà dân. Có lần các anh bộ đội nghỉ lại chính nhà tôi, xin nước uống, nấu cơm nhờ. Ngày ấy, tôi cùng chị em trong làng làm dân công hỏa tuyến, cõng gạo, cõng muối vượt đèo Loi tiếp tế cho tiền tuyến”.

Cũng như cụ Cầu, cụ Nông Thị Vén (sinh năm 1925) ở thôn Mỏ Rọ xã Vạn Linh cũng vẫn còn minh mẫn cho hay: “Tôi về đây làm dâu từ năm 23 tuổi, cũng đã nhiều lần thấy người Pháp và bộ đội Việt Nam đi qua tuyến đường này, hồi trẻ tôi cũng được giã gạo, rồi đi tiếp tế cho bồ đội qua đường đeo Loi nhiều lần”.

Tuyến đường khi ấy không chỉ là lối đi lại của người dân trong dân mà đã trở thành cung đường hành quân chiến lược, nơi lưu giữ tình quân dân thắm thiết và ý chí quật cường chống giặc ngoại xâm.

Không chỉ dừng lại ở những bước chân hành quân, đèo Loi còn là mắt xích quan trọng trong hệ thống đường ống xăng dầu huyền thoại – "kỳ tích" của quân đội ta trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước.

Theo lịch sử ghi lại và lời kể của Trung tướng Dương Công Sửu nguyên là Phó Tư lệnh Quân khu 1, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Lạng Sơn thì trong giai đoạn 1968-1975, chúng ta đã xây dựng thành công hệ thống đường ống xăng dầu dài hơn 5.000km đã xuyên dọc Đất nước, điểm đầu tại Lạng Sơn và Quảng Ninh.

“Riêng tại Lạng Sơn, một nhánh tuyến xuất phát từ xã Đồng Đăng (huyện Cao Lộc cũ), băng qua Sài Hồ, đèo Bén, Bằng Mạc, rồi đi qua chính xã Vạn Linh và đèo Loi để sang xã Cai Kinh trước khi tiến vào miền Nam” Trung tướng Sửu cho hay.

Từ đó hàng triệu mét khối xăng dầu đã âm thầm chảy qua lòng đất Vạn Linh, vượt qua con đèo Loi hiểm trở để chi viện cho chiến trường, góp phần làm nên chiến thắng của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Thực trạng "nghẽn mạch" giữa vùng đặc sản

Bước ra khỏi chiến tranh, con đường ống dẫn dầu qua đèo Loi từng là "xương sống" của quân sự giờ đây trở thành lối đi sản xuất chính của nhân dân 10 thôn thuộc hai xã Vạn Linh và Cai Kinh với hơn 1.300 hộ dân. Thế nhưng sau hàng thập kỷ phát triển kinh tế "huyết mạch" ấy lại đang dần thu hẹp.

Theo khảo sát, tuyến đường Đông Thành – đèo Loi – Cai Kinh dài khoảng 10km nhưng hiện trạng vô cùng xuống cấp. Trong đó, đoạn qua địa phận xã Vạn Linh dài gần 7 km, hiện có khoảng 2,86 km là đường đất đá, 3,78 km đã được bê tông xi măng; đoạn qua xã Cai Kinh dài khoảng 3,3 km, hiện trạng chủ yếu là nền đất đá, chỉ có một số đoạn ngắn được bê tông hóa. 

Vì vậy mỗi khi vào mùa mưa, cung đường này trở thành "nỗi ám ảnh" với tình trạng trơn trượt, lầy lội, thậm chí bị chia cắt cục bộ.

Ông Triệu Văn Thanh – Phó Chủ tịch UBND xã Vạn Linh trăn trở: "Tuyến đường vẫn còn nền cũ nhưng quá hẹp, chỉ từ 1-2m đi qua núi đá lởm chởm. Để phát triển kinh tế địa phương, kết nối các xã không chỉ Vạn Linh mà còn các xã thuộc (huyện cũ ở Văn Quan, Bình Gia) dọc đường 279, đường 1B với Quốc lộ 1A là vô cùng cấp thiết".

Nỗi lo lớn nhất hiện nay là việc tiêu thụ nông sản. Hiện riêng vùng Vạn Linh ở khu vực gần đèo Loi này có diện tích trồng na lên tới hơn 120ha. Cây na phát triển rất tốt trên núi đá, nhưng bài toán vận chuyển lại quá nan giải.

Ông Lê Văn Tâm, một người dân đang cùng bà con tự đổ bê tông sửa đường lên đèo Loi, cho biết: "Nhiều năm nay chúng tôi đưa cây na lên đèo Loi để làm, thu hoạch rất tốt nhưng trở ngại lớn nhất là đưa na xuống núi. Nếu con đường đèo Loi này thuận lợi, chúng tôi chỉ mất 3km là ra đến đường 1A, khi đó sản phẩm sẽ không bị ép giá, đời sống bà con chắc chắn sẽ khác".

Kỳ vọng về một diện mạo mới

Trước những kiến nghị của người dân, vừa qua, đồng chí Dương Xuân Huyên – Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Lạng Sơn đã trực tiếp khảo sát thực tế và đánh giá việc đầu tư tuyến đường qua đèo Loi là thực sự cần thiết.

Tuyến đường không chỉ mang ý nghĩa thúc đẩy giao thương, phát triển du lịch, nâng cao đời sống nhân dân mà còn có giá trị quan trọng trong bảo đảm quốc phòng - an ninh khu vực.

Lãnh đạo tỉnh Lạng Sơn cũng đã đề nghị các cơ quan chuyên môn khẩn trương rà soát, nghiên cứu phương án đầu tư với quy mô phù hợp (bà con mong mỏi từ 4-5m) để sớm lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư.

Con đường đèo Loi đã hoàn thành sứ mệnh trong chiến tranh. Giờ đây, việc "đánh thức" con đường này không chỉ là hành động tri ân những giá trị lịch sử, những hy sinh của các thế hệ đi trước như cụ Cầu, cụ Ven mà còn là chìa khóa để mở ra tương lai ấm no cho người dân vùng núi Chi Lăng, viết tiếp những chương mới cho mảnh đất anh hùng.

×