Một hợp tác xã ở Thái Nguyên, hành trình từ bản làng vùng cao đến giải thưởng danh giá của ASEAN

Vì cộng đồng hạnh phúc

Được thành lập từ năm 2018, HTX Yến Dương ra đời với một định hướng khác biệt ngay từ tên gọi và biểu ngữ: “Nông nghiệp sinh thái - Cộng đồng hạnh phúc”. “Linh hồn" của HTX là chị Ma Thị Ninh, một người con dân tộc Tày, sinh ra và lớn lên tại xã Thượng Minh của tỉnh Thái Nguyên.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Nông lâm Thái Nguyên, chị Ninh quyết định trở về quê hương với hoài bão thay đổi phương thức canh tác lạc hậu tại địa phương tạo ra những sản phẩm hàng hóa từ những sản phẩm nông sản đặc hữu.

Tháng 6/2018, chị vận động 20 hộ dân đầu tiên thành lập HTX, đặt nền móng cho mô hình canh tác sạch, sử dụng giống bản địa và kiên quyết nói không với hóa chất độc hại.

Chị Ninh bảo, đồng bào vùng cao vốn đã có sẵn những tập quán gần gũi với nguyên tắc hữu cơ, như thói quen ít dùng phân bón hóa học hay tự chọn giống tự nhiên. Tuy nhiên, để biến những thói quen tự phát đó thành một quy trình sản xuất chuyên nghiệp là một bài toán khó.

“Làm hữu cơ không thể nóng vội. Khó nhất là thay đổi thói quen canh tác, tôi xác định phải kiên trì tập huấn, đồng hành cùng bà con”, chị Ma Thị Ninh nhận định.

Một trong những điểm sáng giúp HTX Yến Dương ghi điểm với các tổ chức quốc tế chính là nỗ lực bảo tồn và phục tráng các nguồn gen quý của địa phương. Thay vì chạy theo các giống cây năng suất cao nhưng đòi hỏi nhiều phân thuốc, HTX đã tập trung vào phục tráng giống bí thơm xanh Ba Bể, đảm bảo duy trì năng suất cao đi kèm với chất lượng, hương vị đặc trưng.

Cùng với đó, HTX phát triển lúa nếp đặc sản, cụ thể là bảo tồn các giống lúa có giá trị kinh tế cao gắn liền với văn hóa ẩm thực địa phương như lúa nếp Tài; HTX đã mạnh dạn đầu tư, ứng dụng công nghệ, đưa khoa học vào khâu bảo quản và chế biến để kéo dài chuỗi giá trị cho quả bí xanh thơm.

Từ những trái bí xanh thơm thuần túy, chị Ninh đã tạo ra các dòng sản phẩm tinh chế như trà túi lọc, trà hòa tan và nước ép. Đặc biệt, năm 2022, sản phẩm trà bí thơm của HTX đã đạt chứng nhận hữu cơ PGS, tiêu chuẩn ISO 22000:2018 và được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh.

Chị Ninh bảo, đó là những thành quả sau nhiều năm nỗ lực của các thành viên hợp tác xã. Là sự khích lệ, đồng thời cũng là minh chứng khẳng định những sản phẩm nông sản địa phương hoàn toàn có thể trở thành hàng hóa và được người tiêu dùng ưa chuộng, từ đó thắp lên niềm tin và tiếp lửa cho những thành viên HTX nói riêng và người dân tại xã Thượng Minh.

Nâng tầm vị thế phụ nữ và nhóm yếu thế

Luôn đau đáu về vai trò, vị thế của phụ nữ và nhóm yếu thế, HTX Yến Dương dưới sự dẫn dắt của chị Ninh không chỉ sản xuất nông nghiệp mà còn đóng vai trò là một tổ chức xã hội tại địa phương. Đặc biệt các chương trình của HTX luôn ưu tiên hỗ trợ người nghèo, phụ nữ đơn thân, đồng bào dân tộc thiểu số và thanh niên chưa có việc làm.

Chị Ninh cho biết, từ những nỗ lực và hoạt động của HTX, vai trò của phụ nữ vùng cao ở Thượng Minh đã có thay đổi rõ rệt. Thông qua các buổi tập huấn, chị em không chỉ được học kỹ thuật canh tác mà còn được trang bị kiến thức về quản lý kinh tế và bình đẳng giới.

Chia sẻ với Dân Việt, bà Triệu Thị An, một thành viên người dân tộc Dao thôn Phiêng Phàng, xã Thượng Minh cho hay: "Trước đây phụ nữ thôn tôi chủ yếu làm đủ ăn, ít tham gia sinh hoạt tập thể. Khi tham gia HTX, tôi và mọi người được tập huấn kỹ thuật canh tác hữu cơ, hiểu cách tổ chức sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm, từ đó cải thiện thu nhập gia đình".

Hiện, nhiều phụ nữ tại xã Thượng Minh đã có thu nhập ổn định và tự tin hơn trong việc khẳng định vai trò của mình trong gia đình và cộng đồng nhờ tham gia vào hoạt động của HTX. Sau 8 năm bền bỉ, những nỗ lực của chị Ma Thị Ninh và người dân xã Thượng Minh đã kết trái ngọt. Mô hình kinh tế này không chỉ thay đổi bộ mặt nông thôn mà còn mang lại hiệu quả kinh tế vững chắc.

HTX Yến Dương do chị Ma Thị Ninh làm Giám đốc hiện có 35ha diện tích trồng các loại cây gồm: Cây dong riềng, lúa nếp Tài, bí xanh thơm đạt chuẩn PGS; HTX có 4 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP từ 3-4 sao. Nhiều diện tích trồng bí, lúa nếp Tài đạt chứng nhận hữu cơ của Việt Nam và Nhật Bản. Hằng năm sản lượng tiêu thụ bí xanh thơm của HTX đạt từ 500-700 tấn. HTX còn bao tiêu sản phẩm cho người dân địa phương cao hơn nơi khác tới 10%.

Không dừng lại ở việc bán nông sản, HTX Yến Dương do chị Ma Thị Ninh làm giám đốc còn xây dựng mô hình thí điểm phát triển kinh tế nông nghiệp sáng tạo gắn với du lịch. Việc thu hút du khách đến trải nghiệm canh tác hữu cơ không chỉ nâng cao đời sống người dân mà còn quảng bá văn hóa bản địa một cách hiệu quả.

Giải thưởng ASEAN về Phát triển nông thôn và Xóa đói giảm nghèo năm 2025 trao cho HTX Yến Dương là minh chứng cho việc một tổ chức nhỏ ở vùng cao vẫn có thể tạo ra tác động lớn. Đó là sự khẳng định cho mô hình nông nghiệp lấy con người và môi trường làm trung tâm.

Trao đổi với Dân Việt, ông Nguyễn Đình Điệp, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Thái Nguyên cho biết, hội viên Ma Thị Ninh là một người rất năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm. Mô hình kinh tế tập tập thể lấy con người và môi trường làm trung tâm được chị Ninh thực hiện tại xã Thượng Minh đã góp phần thay đổi nhận thức, tư duy trong sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

“Sản xuất hữu cơ có thể khó khăn hơn, chi phí cao và đòi hỏi sự kiên trì, nhưng đó là con đường duy nhất để phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu. Với những gì HTX Yến Dương đã và đang thực hiện, chắc chắn sẽ còn tiếp tục lan tỏa giá trị xanh, bao trùm và nhân văn; truyền cảm hứng cho nhiều HTX, đặc biệt là những HTX ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn”, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Thái Nguyên nhận định.

×