Một quy trình gồm 6 bước vừa được Bộ NNMT ban hành, đo đếm được lượng giảm phát thải trong sản xuất lúa

Quy trình MRV giúp kiểm đếm lượng phát thải

Theo Quyết định số 4801/QĐ-BNNMT ngày 14/11/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quy trình thí điểm đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) trong canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL, thời gian thực hiện thí điểm Quy trình MRV kéo dài đến hết ngày 31/12/2026.

Dự kiến trong vụ đông xuân 2025 - 2026, Quy trình MRV sẽ triển khai thí điểm với quy mô 300.000ha. PGS.TS Mai Văn Trịnh - Viện trưởng Viện Môi trường Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tính toán, nếu nông dân thực hiện rút nước thành công lần 1 (tức ruộng khô liên tục ít nhất 3 ngày) sẽ giảm được 29% lượng phát thải khí nhà kính, rút nước thành công trên 2 lần sẽ giảm được 45% lượng phát thải.

Bên cạnh đó, nông dân vùi rơm rạ tươi trong vòng 30 ngày trước vụ giúp giảm phát thải khí metan lên tới 81%. Ngoài ra nông dân có thể chuyển rơm rạ thành phân compost, mức giảm phát thải có thể đạt 83%…

Điểm đáng lưu ý trong Quy trình MRV là phải xác định đúng phát thải cơ sở, đo đạc chính xác các hoạt động giảm phát thải của nông dân, đảm bảo mặt ruộng bằng phẳng, các ruộng canh tác đồng đều.

Theo Viện trưởng Viện Môi trường Nông nghiệp, Quy trình MRV được xây dựng từ năm 2023 với sự hỗ trợ của nhiều chuyên gia quốc tế, tích hợp nhiều phương pháp tính toán phát thải và tiêu chuẩn từ các tổ chức chứng nhận.

“Quy trình MRV mang tính đa phương pháp, đáp ứng từ mức cơ bản đến nâng cao. Thời gian tới, chắc chắn sẽ có nhiều hoạt động để nhân rộng Quy trình MRV, làm cơ sở lượng hóa giảm phát thải của các mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp”, ông Trịnh nhấn mạnh.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp là quá trình hướng dẫn đồng bộ từ chọn giống, làm đất, gieo sạ, bón phân, quản lý nước, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch, bảo quản và tiêu thụ, giúp giảm phát thải, tiết kiệm chi phí, nâng cao năng suất và chất lượng hạt gạo. Quy trình MRV được xây dựng nhằm thiết lập cơ chế đo lường - báo cáo - thẩm định giảm phát thải khí nhà kính (MRV) trong canh tác lúa, tạo nền tảng cho việc chứng nhận, xác nhận tín chỉ carbon trong nông nghiệp.

Trước đó, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cũng đã phối hợp với Viện Môi trường Nông nghiệp tổ chức Hội nghị tuyên truyền đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) trong canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL.

Từ năm 2023 đến nay, Viện Môi trường Nông nghiệp đã phối hợp cùng các chuyên gia trong nước và quốc tế triển khai các mô hình trình diễn, thực hành các biện pháp MRV như rút nước giữa vụ, cắt giảm phân đạm, điều tiết nước đầu vụ... Từ đó, Viện đã rút ra quy trình MRV hiệu quả, giúp lượng hóa được mức giảm phát thải khí nhà kính trong từng biện pháp canh tác. Đồng thời, Viện Môi trường Nông nghiệp đã cùng các chuyên gia của Ngân hàng Thế giới (WB) và nhiều tổ chức quốc tế đã xây dựng, hoàn thiện "Quy trình MRV trong canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL".

Khi Đề án một triệu hecta lúa chất lượng cao được triển khai đồng bộ, hệ thống MRV sẽ sẵn sàng để phục vụ kiểm đếm và đánh giá lượng giảm phát thải khí nhà kính một cách chính xác.

Ngoài giá trị môi trường, quy trình MRV còn giúp đánh giá dấu vết carbon và cường độ phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam xây dựng thương hiệu gạo phát thải thấp, nâng cao uy tín và giá trị xuất khẩu trên thị trường quốc tế.

Tăng cường tập huấn cho nông dân về quy trình MRV

Để quy trình MRV được ứng dụng hiệu quả, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam yêu cầu Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật hướng dẫn, tập huấn và hỗ trợ các địa phương áp dụng quy trình trên từ vụ đông xuân 2025-2026; các Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành vùng ĐBSCL rà soát, lựa chọn vùng nguyên liệu phù hợp, gắn áp dụng quy trình với các dự án khác, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận bền vững; Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường phối hợp Viện Môi trường Nông nghiệp và các tổ chức quốc tế hoàn thiện khung kiểm chứng giảm phát thải, đồng bộ với hệ thống MRV quốc gia; Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia xây dựng mô hình hợp tác xã phát thải thấp, thúc đẩy chuỗi liên kết và tín chỉ carbon trong nông nghiệp.

Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh: “Áp dụng hai quy trình này không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà là bước khởi đầu cho chuyển đổi phương thức sản xuất lúa gạo Việt Nam, từ sản xuất truyền thống sang sản xuất xanh, thông minh, tuần hoàn và phát thải thấp. Bộ Nông nghiệp và Môi trường mong muốn các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân phối hợp đồng bộ, biến quy trình này thành chuẩn mực mới trong sản xuất lúa vùng ĐBSCL”.

Theo Thứ trưởng Trần Thanh Nam, tuy quy trình cần tiếp tục theo dõi, cập nhật và hoàn thiện, nhưng đây là cột mốc quan trọng, đánh dấu nỗ lực lớn trong suốt hai năm qua. Việc hoàn hoàn thiện quy trình sản xuất bền vững và quy trình MRV phát thải sẽ là nền tảng để triển khai sâu rộng tại các địa phương trong thời gian tới.

"Đây là quy trình có thể là đầu tiên ở Việt Nam về đo đếm giảm phát thải, là cơ sở pháp lý giữa hai quy trình này để các địa phương và kể cả triển khai cơ chế, chính sách hỗ trợ cho 2 quy trình này. Thứ hai cũng là công bố với thế giới rằng đây là quy trình vừa là thí điểm, nhưng quy trình đo đếm báo cáo, thẩm định đầu tiên của Việt Nam, đây là cơ sở pháp lý để các tổ chức quốc tế có thể cùng phối hợp", Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh.

6 bước triển khai quy trình MRV

Quy trình MRV trong canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL do Viện Môi trường Nông nghiệp vừa ban hành gồm 6 bước.

Bước 1, chuẩn bị MRV. Ở giai đoạn này, các địa phương và HTX sẽ xây dựng các công vụ, mẫu biểu, hệ thống dữ liệu MRV. Viện Nông nghiệp và Môi trường đã đưa ra 15 biểu mẫu liên quan giúp việc thu thập và lưu trữ thông tin một cách thống nhất. Đồng thời, các tỉnh, thành phố sẽ lập kế hoạch MRV hằng năm, rà soát hoạt động theo mùa vụ để bảo đảm tính liên tục của hệ thống.

Bước 2, đăng ký. Các HTX và doanh nghiệp tham gia Đề án sẽ đăng ký diện tích canh tác và thông tin hoạt động trên hệ thống quản lý dữ liệu MRV. Các biểu mẫu sẽ được kiểm tra tính hợp lệ và hoàn thiện, cập nhật vào hệ thống. Mục tiêu của hoạt động này là xác nhận đơn vị đủ điều kiện tham gia chương trình carbon, tạo nền tảng để quản lý thống nhất toàn vùng.

Bước 3, thiết lập đường cơ sở cho diện tích đã đăng ký. Đây là bước quan trọng nhằm xác định mức phát thải cơ sở. Viện Môi trường Nông nghiệp tiến hành lập bản đồ diện tích các khoanh lúa (SPOTs), xác định năm cơ sở và phương pháp thu thập số liệu thực tế. Dữ liệu được phân lớp quy mô theo các tiểu vùng (vùng thượng, vùng hạ), lớp đất đai (đất phù sa, đất phèn), lớp tổ hợp (đất phù sa trên vùng thượng, đất phù sa trên vùng hạ, đất phèn trên vùng thượng, đất phèn trên vùng hạ). Từ đó, đảm bảo tính đồng nhất trong đo đạc và tính toán.

Bước 4, giám sát. Giai đoạn này sẽ lựa chọn các SPOTs để đặt điểm giám sát các hoạt động rút nước, chụp ảnh mặt ruộng và điều tra thu thập số liệu cuối vụ. Trước mỗi vụ, các HTX và doanh nghiệp phải xác nhận có tiếp tục tham gia chương trình hay không để bố trí giám sát phù hợp. Dữ liệu thu thập sẽ phục vụ tính toán lượng khí thải metan, với hệ số phát thải đặc trưng quốc gia được xác định thông qua quá trình đo đạc trực tiếp trên đồng ruộng.

Bước 5, báo cáo. HTX và cán bộ khuyến nông cấp xã sẽ gửi dữ liệu giám sát lên hệ thống MRV để tổng hợp thành báo cáo theo mùa vụ và hàng năm. MRV Trung ương sẽ tổng hợp, biên soạn và công bố báo cáo giám sát. Đây là căn cứ để đánh giá hiệu quả giảm phát thải của từng khu vực.

Bước 6, xác minh. Ở giai đoạn cuối cùng này, MRV trong nước sẽ cung cấp hồ sơ cho đơn vị xác minh cho bên thứ ba độc lập thực hiện đánh giá, nhằm bảo đảm tính tin cậy và minh bạch của kết quả giảm phát thải. Thông qua việc kiểm tra hồ sơ, dữ liệu MRV và các cuộc khảo sát thực địa, đơn vị thứ ba này sẽ đánh giá và phát hành báo cáo xác minh – cơ sở để cấp tín chỉ carbon và báo cáo NDC quốc gia.

×