Một Tiến sỹ quê Hải Phòng, nuôi cấy mô tế bào thực vật, người đầu tiên nhân giống hoa anh đào Nhật Bản tại Việt Nam

Được đào tạo tại Hungary, Tiến sỹ sinh học Trần Lệ có nhiều những thành tựu về việc nhân giống cấy mô tế bào, ông sản xuất ra hàng loạt những cây giống quý với số lượng "khổng lồ" trong một thời gian ngắn, đáp ứng nhu cầu sản xuất ở quy mô lớn và liên tục.

Tiến sỹ sinh học Việt Nam nhân nhiều giống có nguồn gen thực quý hiếm nhập ngoại

Hoa anh đào (Sakura) là một loại cây hoa quý có xuất xứ từ đất nước Nhật Bản, thuộc giòng cây công trình cao cấp, sống lâu năm, có chiều cao từ 5 -25m, hoa đẹp rực rỡ nở từ gốc đến ngọn, càng trồng lâu năm cây càng nhiều hoa.

Để sản xuất thành công hàng loạt cây giống hoa anh đào (sakura), ông Lệ đã áp dụng khoa học và công nghệ cao nuôi cấy mô tế bào thực, cho ra hàng vạn cây anh đào có ưu điểm vượt trội, tiết kiệm giá thành cho người trồng hoa, đồng thời chủ động được nguồn giống cây có giá trị kinh tế cao.

Theo ông Lệ, phương pháp cấy mô tế bào thực vật là một trong những phương pháp kỹ thuật tiên tiến nhất hiện nay và ngày càng phổ biến, giúp sản xuất nhanh và đồng loạt các loại giống cây trồng mà vẫn lưu giữ được hoàn toàn đặc tính của cây gốc, khắc phục nhược điểm của các phương pháp nhân giống vô tính khác như chiết, ghép hay giâm cành.

Năm 2022, Tiến sỹ sinh học Trần Lệ đã được tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục: Người thuần dưỡng và nhân giống thành công hoa anh đào (Sakura) Nhật Bản nhiều nhất Việt Nam.

Hiện, ông đang đang sở hữu một “đảo” hoa anh đào (sakura) tại Mường Phăng (tỉnh Điện Biên) trên diện tích khoảng 10ha với gần 200.000 cây hoa anh đào lớn nhỏ.

Số lượng cây hoa anh đào Nhật Bản ở Mường Phăng này để phục vụ nhu cầu trồng cây cảnh quan của tất cả các tỉnh thành trên cả nước và phần đông những đối tác nước ngoài có nhu cầu về hoa anh đào.

Sử dụng công nghệ sinh học phục xuất giống cây trồng cho nông dân

Những năm 1975, Tiến sỹ Trần Lệ là thế hệ đầu tiên của Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam, nay là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã từng làm cố vấn cho một số lãnh đạo cấp cao của Việt Nam như: Võ Văn Kiệt, Nguyễn Tấn Dũng, Nguyễn Xuân Phúc...

Ông đã có một sự nghiệp đồ sộ với nhiều sản phẩm ứng dụng khoa học – kỹ thuật, từng được tôn vinh là một trong những người khởi xướng cho nông nghiệp công nghệ cao.

Theo ông Lệ, với những cái cây trồng ngắn ngày, những cây hoa quý hiếm nhập giống từ nước ngoài muốn thuần dưỡng nhân lên trồng đại trà tại Việt Nam ở số lượng lớn thì cần phải sử dụng công nghệ sinh học để nhân giống mới tạo ra số lượng lớn cây mới, nhân được nhiều và nhanh.

Chẳng hạn với cây anh đào (Sakura) khi cần một số lượng lớn cây anh đào để trồng trên diện tích hàng trăm, hàng nghìn héc ta cùng một lúc thì sẽ không có đủ hạt để gieo, lúc đó phải dùng đến phương pháp nuôi cấy mô tế bào để nhân lên số lượng theo ý muốn.

Đặc biệt như cây khoai tây, nếu theo phương pháp nhân giống truyền thống thì phải dùng những củ khoai tây tươi để làm giống, sau khoảng 3 tháng những củ giống đó mới nảy mầm và tốn rất nhiều khoai tươi, chưa kể trong quá trình trong quá trình làm giống sẽ bị hao hụt như chuột ăn hay thối hỏng.

"Riêng cây khoai tây, không phù hợp ở phương pháp gieo hạt, vì vậy khi muốn trồng ở một diện tích lớn không thể có một số lượng khoai khổng lồ để giống bằng củ như phương pháp truyền thống mà phải cần phương pháp cấy mô tế bào bằng cây con để tạo ra hàng trăm, hàng vạn, thậm chí là hàng triệu cây khoai tây một lúc" - ông Lệ khẳng định.

Tương tự, Tiến sỹ Trần Lệ đã sản xuất một số lượng lớn các giống cây hoa quý như hoa ly, hoa tuy líp... bằng phương pháp cấy mô tế bào.

Mỗi năm cung cấp cho thị trường 5000.000 cây giống khoai tây, khoảng 4.000.000 củ ly cho miền Bắc, 1.000.000 cây hoa tuy lip. Riêng Đà Lạt khoảng 20.000.000 củ hoa ly, phủ rộng hàng trăm hecta.

Những giống cây khoai tây được nhân giống từ phương pháp cấy mô tế bào sẽ khoẻ mạnh, đồng đều hơn cây trồng bằng củ, cây khoai tây ít bệnh và nâng cao năng suất, khắc phục nhược điểm và sự lãng phí của cách trồng bằng củ truyền thống.

Đây là hướng đi hiện đại, đặc biệt phù hợp với sản xuất quy mô lớn và nông nghiệp công nghệ cao, giúp giảm chi phí, tiết kiệm đầu vào cho nông dân khoảng 30–50% và tăng năng suất 15 –20%, tiết kiệm hàng tỷ đồng mỗi năm trong sản xuất quy mô lớn.

"Chẳng hạn một mầm khoai tây mua giống bằng phương pháp nảy mầm từ củ tươi truyền thống, nông dân sẽ phải mua với giá là 2.000 đồng/mầm giống. Nhưng khi người trồng mua cây từ việc nuôi cấy mô tế bào chi phí cây giống của họ chỉ còn 800 - 1.000 đồng/ cây. Tương tự như các giống hoa cũng vậy, sử dụng giống từ công nghệ cấy mô sẽ giảm được 50% chi phí mua giống đầu tư giống", tiến sỹ Lệ phân tích.

Ở tuổi 80,Tiến sỹ công nghệ sinh học Trần Lệ vẫn say mê với công việc nghiên cứu công nghệ sinh học để tạo ra những sản phẩm có ưu điểm vượt trội, giúp cho nông dân chủ động được nguồn giống các loại cây trồng có giá trị kinh tế trên thị trường.

Từ đó, làm thay đổi nhận thức cho nông dân về mô hình nuôi trồng hiện đại, ngày càng nhân rộng quy mô và hiệu quả kinh tế trong trồng trọt trước sự tác động bất lợi của biến đổi khí hậu.

×