Nội địa hóa đường sắt tốc độ cao: Thị trường 100 tỷ USD gọi tên tỷ phú Phạm Nhật Vượng, Trần Đình Long

Chính phủ ban hành Nghị định 319/2025/NĐ-CP ngày 12/12/2025 quy định chi tiết nội dung, trình tự, thủ tục, thẩm quyền để triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù,đặc biệt về phát triển khoa học, công nghệ, nghiên cứu, ứng dụng,chuyển giao công nghệ đối với công trình trọng điểm, dự án quan trọngquốc gia lĩnh vực đường sắt theo các Nghị quyết của Quốc hội.

Với 6 tiêu chí ngặt nghèo của Nghị định 319, cho thấy Chính phủ không còn chấp nhận mô hình “đi học nghề miễn phí”, mà đặt doanh nghiệp vào vị thế đồng kiến tạo công nghệ cùng đối tác nước ngoài.

Điểm danh tiêu chí doanh nghiệp Việt Nam đủ điều kiện tham gia đường sắt tốc độ cao

Về tiêu chí lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam được giao nhiệm vụ hoặc được đặt hàng nhận chuyển giao công nghệ phục vụ dự án đường sắt, Nghị định quy định: Tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam được giao nhiệm vụ hoặc được đặt hàng nhận chuyển giao công nghệ phục vụ dự án đường sắt khi đáp ứng đồng thời các tiêu chí sau: 

a) Là tổ chức, doanh nghiệp được thành lập theo quy định pháp luật Việt Nam; 

b) Có chức năng, nhiệm vụ rõ ràng (đối với tổ chức) hoặc có đăng ký ngành nghề kinh doanh, giấy phép hoạt động (đối với doanh nghiệp) phù hợp với lĩnh vực công nghệ nhận chuyển giao; 

c) Có quy mô về nhà xưởng, cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu tiếp nhận, lắp đặt máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ; 

d) Có nguồn lực tài chính hoặc khả năng huy động nguồn tài chính đủ để thanh, quyết toán chi phí nhận chuyển giao công nghệ; 

đ) Có đội ngũ chuyên gia, cán bộ kỹ thuật, người lao động có năng lực quản lý, nghiên cứu, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ bảo đảm tiếp nhận, làm chủ, vận hành công nghệ nhận chuyển giao; 

e) Có kế hoạch huy động nguồn lực đáp ứng yêu cầu nhận chuyển giao công nghệ; 

g) Có cam kết bảo đảm hoàn thành việc tiếp nhận, làm chủ, vận hành công nghệ nhận chuyển giao; 

h) Có kinh nghiệm hợp tác quốc tế về chuyển giao công nghệ; 

i) Không đang trong quá trình thực hiện thủ tục giải thể hoặc bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh; không thuộc trường hợp mất khả năng thanh toán theo quy định của pháp luật về phá sản; 

k) Có giá chuyển giao công nghệ không vượt dự toán kinh phí nhận chuyển giao công nghệ trong dự án đường sắt đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Nghị định nêu rõ, chủ đầu tư dự án đường sắt xác định yêu cầu cụ thể đối với các tiêu chí quy định ở trên, bảo đảm phù hợp với loại công nghệ nhận chuyển giao phục vụ dự án đường sắt.

Trình tự, thẩm quyền lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam được giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng nhận chuyển giao công nghệ phục vụ dự án đường sắt tốc độ cao

Nghị định quy định chủ đầu tư dự án đường sắt gửi yêu cầu cụ thể về tiêu chí lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam được giao nhiệm vụ hoặc được đặt hàng nhận chuyển giao công nghệ theo quy định trên đến Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (đối với dự án đường sắt địa phương).

Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (đối với dự án đường sắt địa phương) thông báo trên Cổng thông tin điện tử và phương tiện thông tin đại chúng về việc lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp được giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng nhận chuyển giao công nghệ phục vụ dự án đường sắt. 

Tổ chức, doanh nghiệp gửi 01 bộ hồ sơ tham gia lựa chọn giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng nhận chuyển giao công nghệ trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính hoặc trên môi trường điện tử đến Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (đối với dự án đường sắt địa phương). 

Trường hợp hồ sơ chưa đáp ứng yêu cầu theo quy định, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ, Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có văn bản thông báo đến tổ chức, doanh nghiệp để sửa đổi, bổ sung hồ sơ; thời hạn sửa đổi, bổ sung hồ sơ không quá 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản thông báo của Bộ Xây dựng hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Nếu hồ sơ sửa đổi, bổ sung không đáp ứng quy định, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ sửa đổi, bổ sung, Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có văn bản thông báo hồ sơ của tổ chức, doanh nghiệp không đủ điều kiện xem xét, đánh giá.

Trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ ngày nhận được đầy đủ hồ sơ theo quy định, Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (đối với dự án đường sắt địa phương) quyết định thành lập Hội đồng tư vấn để đánh giá tổ chức, doanh nghiệp đáp ứng tiêu chí theo quy định. 

Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày có quyết định thành lập, Hội đồng tư vấn có trách nhiệm hoàn thành việc đánh giá kết quả thực hiện nhận chuyển giao công nghệ. 

Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được ý kiến của Hội đồng tư vấn, Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (đối với dự án đường sắt địa phương) quyết định lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam được giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng nhận chuyển giao công nghệ phục vụ dự án đường sắt.

Thị trường công nghiệp đường sắt trị giá hàng chục tỷ USD gọi tên tỷ phú Phạm Nhật Vượng, Trần Bá Dương, Trần Đình Long

Việc Chính phủ ban hành Nghị định 319 với bộ tiêu chí chi tiết đầu tiên về lựa chọn doanh nghiệp Việt Nam tiếp nhận công nghệ đường sắt đã đánh dấu bước ngoặt chiến lược trong tư duy phát triển hạ tầng của Việt Nam, đó là chuyển từ mô hình “nhập khẩu toàn bộ” sang mô hình “nội địa hóa từng phần, tiến tới làm chủ”.

Đằng sau thay đổi chính sách này là một thị trường công nghiệp mới trị giá hàng chục tỷ USD, mở ra cơ hội hiếm có cho các tập đoàn lớn như Vingroup, Hòa Phát, Hoa Sen, Thaco, Lilama, Viettel, EVN và hàng loạt doanh nghiệp cơ khí – công nghệ phụ trợ.

Theo các tính toán sơ bộ, tổng quy mô đầu tư cho hệ thống đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam trong 20 năm tới lên tới 58 – 64 tỷ USD. Trong đó, riêng chi phí công nghệ, bao gồm đầu máy, toa xe, tín hiệu, điều khiển, đường ray, hệ thống an toàn… chiếm từ 35 –40% tổng mức đầu tư.

Đối với đường sắt đô thị ở Hà Nội, TP.HCM và các đô thị loại 1, tổng vốn cho 2030 –2050 vào khoảng 40 tỷ USD. Như vậy, Việt Nam đang đứng trước một ngành công nghiệp trị giá hơn 100 tỷ USD, nơi doanh nghiệp nội nếu đáp ứng tiêu chí có thể tham gia chuỗi giá trị từ vật liệu, thiết bị, chế tạo, thi công, vận hành, bảo trì.

Từ những tiêu chí trên, có thể điểm danh những cái tên có thể tham gia thị trường 100 tỷ USD này như Hoà Phát của tỷ phú Trần Đình Long. Đây được coi là ứng viên mạnh nhất ở trụ cột vật liệu và kết cấu đường ray. Với năng lực luyện thép lớn nhất Đông Nam Á, Hòa Phát có khả năng: Sản xuất thép chất lượng cao cho ray đường sắt; Gia công kết cấu thép, cầu thép; Tham gia thử nghiệm vật liệu mới cho đường sắt tốc độ cao. Việc nội địa hóa thép ray sẽ giúp giảm chi phí 15–20% so với nhập khẩu.

Tập đoàn Vingroup của tỷ phú Phạm Nhật Vượng có lợi thế trong công nghệ, cơ khí chính xác và sản xuất lớn. Những năm qua, VinFast và VinES đã chứng minh khả năng: Làm chủ các dây chuyền cơ khí, đúc, dập, hàn tự động hóa; Thiết kế hệ thống điện – điện tử phức tạp; Thiết kế phương tiện di chuyển thông minh. VinFast hoàn toàn có thể tham gia: Chế tạo toa xe; Hệ thống pin cho đoàn tàu điện hoặc tàu hybrid; Công nghệ AI trong điều khiển và giám sát.

Là nhà sản xuất tôn – thép phủ hàng đầu, Tập đoàn Hoa Sen có thể tham gia vào: Cung cấp vật liệu thân xe; Giải pháp chống ăn mòn; Hệ thống vỏ bảo vệ thiết bị.

Tập đoàn Thaco của tỷ phú Trần Bá Dương sở hữu khu công nghiệp cơ khí quy mô lớn nhất Việt Nam, có thể: Sản xuất khung xe, linh kiện cơ khí; Chế tạo một phần toa xe hoặc module phụ trợ; Tham gia hệ thống logistics hỗ trợ thi công.

Tập đoàn Viễn thông quân đội Viettel đã chứng minh năng lực: Tự phát triển radar, hệ thống viễn thông, điều khiển tự động; Làm chủ hệ thống an ninh mạng và dữ liệu lớn. Do vậy, Viettel có thể tham gia vào: Hệ thống tín hiệu đường sắt; Công nghệ giám sát an toàn; Trung tâm điều hành thông minh.

Tập đoàn EVN và PVPower có cơ hội lớn trong việc cung cấp: Hạ tầng cấp điện cho đường sắt tốc độ cao; Công nghệ trạm biến áp, lưu trữ điện; Điều khiển năng lượng.

Việc Nghị định 319 cho phép chủ đầu tư đặt hàng doanh nghiệp Việt, doanh nghiệp nước ngoài phải chuyển giao công nghệ theo chuẩn và doanh nghiệp Việt chủ động trong vận hành – bảo trì – phát triển đã mang lại lợi ích chiến lược rõ rệt. Cụ thể, giúp Việt Nam giảm phụ thuộc vào nhập khẩu công nghệ, giảm chi phí dự án đường sắt 10–20%. Từ đó tạo ra một ngành công nghiệp mới với hàng trăm nghìn việc làm kỹ thuật cao và nâng năng lực công nghệ của doanh nghiệp Việt lên tầm khu vực.

×