Nông thôn trong nền VHNT đương đại: Xây dựng trại sáng tác liên ngành, đặt hàng sáng tạo theo tinh thần mở (Bài cuối)

Để nông thôn “hồi sinh” trong văn học – nghệ thuật cần một hệ giải pháp đồng bộ

NSND Vương Duy Biên – Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ VHTTDL: “Với tôi, nông thôn luôn là đề tài tuyệt vời của văn học - nghệ thuật. Trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, những hình ảnh chủ đạo trong các tác phẩm của tôi vẫn luôn là đồng quê, rơm rạ, người nông dân… những thứ đậm đặc tâm hồn và bản sắc Việt Nam. Theo tôi, để nông thôn thực sự “hồi sinh” trong văn học – nghệ thuật, cần một hệ giải pháp đồng bộ, vừa đổi mới tư duy tiếp cận, vừa tạo điều kiện thực chất cho sáng tạo.

Trước hết, nông thôn chỉ có thể trở lại sống động trong tác phẩm khi người nghệ sĩ trở lại với đời sống nông thôn bằng trải nghiệm thật. Không thể viết hay nếu chỉ nhìn nông thôn qua số liệu, báo cáo hay ký ức cũ. Vì vậy, cần tổ chức các chương trình thực tế thực sự hiệu quả để văn nghệ sĩ được sống, quan sát và đối thoại trực tiếp với người nông dân trong bối cảnh nông thôn đang chuyển mình mạnh mẽ hôm nay.

Chương trình đặt hàng tác phẩm của nhà nước đối với lĩnh vực văn học – nghệ thuật là một chủ trương đúng và cần thiết, nhưng phải được triển khai theo tinh thần mở. Các văn nghệ sĩ vẫn cần được tôn trọng trong tự do sáng tạo nhưng cũng phải nêu cao trách nhiệm xã hội đối với tác phẩm, với công chúng thụ hưởng. Cần có các chương trình trải nghiệm, đặt hàng riêng cho nghệ sĩ trẻ, gắn với sự dẫn dắt của các thế hệ đi trước. Khi có môi trường, niềm tin và cơ chế khuyến khích phù hợp, tôi tin rằng nông thôn sẽ trở lại mạnh mẽ, đa chiều và đầy sức sống trong văn học – nghệ thuật”.

Cần xây dựng trại sáng tác liên ngành về đề tài nông thôn

NSND Trịnh Thúy Mùi – Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam: “Tôi cho rằng việc khơi dậy mạch nguồn sáng tạo về nông thôn cần được cụ thể hóa bằng những mô hình trại sáng tác mới và các chương trình đặt hàng thực chất, có chiều sâu và có sức lan tỏa.

Cần đổi mới mô hình trại sáng tác theo hướng “cắm rễ thực tiễn”. Trại sáng tác nông thôn mới không nên tổ chức theo kiểu lưu trú ngắn ngày; tham quan, báo cáo, tổng kết, mà cần kéo dài thời gian để văn nghệ sĩ thực sự sống cùng người nông dân, thấm thía sự đổi thay của nông thôn.

Cần xây dựng trại sáng tác liên ngành, quy tụ văn học, sân khấu, điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật… cùng tiếp cận một không gian nông thôn cụ thể. Cách làm này sẽ tạo ra những góc nhìn đa chiều, phản ánh đầy đủ hơn các biến động của nông thôn trong quá trình phát triển.

Về đặt hàng tác phẩm, cần tránh tư duy hành chính, áp đặt đề tài hay khuôn mẫu. Thay vào đó, nên đặt hàng theo các chủ đề lớn, trao quyền sáng tạo cho văn nghệ sĩ, đồng thời bảo đảm cơ chế hỗ trợ từ nghiên cứu thực tế, sáng tác đến phổ biến tác phẩm. Đặc biệt, cần ưu tiên các tác phẩm có khả năng lan tỏa xã hội, phản ánh những vấn đề mới của nông thôn hôm nay”.

Tạo ra nhiều “không gian thử nghiệm” cho người trẻ trong lĩnh vực điện ảnh

Nghệ sĩ Ưu tú, đạo diễn Trịnh Quang Tùng – Phó Tổng Giám đốc Hãng phim Khoa học và Tài liệu Trung ương: “Trong lịch sử phát triển của điện ảnh, nông thôn - nông nghiệp và nông dân là những đề tài hết sức hấp dẫn đối với những người làm phim.

Trên truyền hình, chúng ta từng được xem hàng loạt bộ phim rất thú vị về nông thôn như: Người thổi tù và hàng tổng, Sống ở đáy sông, Đất và người, Gió làng Kình, Ma làng, Bí thư tỉnh ủy… phản ánh cuộc sống đổi mới; Lối về miền hoa, Phố trong làng, Mẹ rơm những bộ phim “xoáy” vào người trẻ và sự đổi thay ở làng quê… Ở lĩnh vực tài liệu – khoa học cũng có rất nhiều bộ phim về đề tài nông thôn, sản xuất nông nghiệp và sự đổi thay của người nông dân như: Giữ làng giữ nước, Chuyện làng quê tôi…

Tuy nhiên, trong nhiều năm gần đây, mảng đề tài về nông thôn thưa vắng dần trên phim ảnh, kể cả phim truyền hình, phim điện ảnh và phim tài liệu. Điều đó khiến chúng ta phải tìm ra các giải pháp để thay đổi cách làm phim và đưa nông thôn “hồi sinh” trở lại trong văn học – nghệ thuật.

Theo góc nhìn cá nhân, nông thôn ngày nay đã khác xưa rất nhiều và điện ảnh cần đi sâu vào đời sống con người nông thôn đương đại một cách sinh động nhất. Chúng ta kể về nông thôn từ những câu chuyện của người nông dân, những mô hình ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, sự đổi thay của những làng quê, sự đứt gãy văn hóa của quá trình đô thị hóa… thay vì chỉ tái hiện nông thôn như một “phông nền đẹp”. Với phim tài liệu, cần mạnh dạn tiếp cận những vấn đề gai góc, những thân phận cụ thể, những lát cắt đời sống chân thực để tạo nên chiều sâu và sức ám ảnh.

Chúng ta cũng đang thiếu đi những cuộc thi viết kịch, làm phim về nông thôn để kích thích, kêu gọi sự tham gia sáng tạo của lực lượng làm phim trẻ. Chúng ta cũng thiếu những hội thảo, tọa đàm, workshop, không gian sáng tạo… để những người trẻ tương tác, trao đổi và chia sẻ ý tưởng để phối hợp làm phim về nông thôn.

Việc tạo ra những “không gian thử nghiệm” thực sự đang rất cần cho người trẻ trong lĩnh vực điện ảnh. Đó có thể là các trại sáng tác điện ảnh dài ngày tại nông thôn, các chương trình thực tế cho đạo diễn trẻ sống như người nông dân thực thụ ở các làng quê, hay các quỹ hỗ trợ phát triển dự án phim đầu tay về nông thôn.

Quan trọng hơn, cần thay đổi định kiến rằng phim về nông thôn là khó bán, khó tiếp cận khán giả, không mấy người xem. Khi người trẻ được trao cơ hội, được tin tưởng và được tiếp cận nông thôn như một không gian sáng tạo mở, tôi tin họ sẽ tìm được tiếng nói mới, góp phần làm nông thôn trở lại một cách sống động, đa chiều và hiện đại trong điện ảnh Việt Nam.

Đặc biệt, chúng ta cần có những chính sách linh hoạt hơn trong việc đặt hàng tác phẩm về nông nghiệp, nông dân, nông thôn… trong lĩnh vực điện ảnh. Nếu việc đặt hàng được thực hiện đúng tinh thần sáng tạo, chúng ta cần có sự ghi nhận và khen thưởng kịp thời để kích thích sự sáng tạo.

Với điện ảnh và phim tài liệu, một kịch bản tốt về nông thôn cần được nuôi dưỡng bằng thời gian, bằng trải nghiệm thực tế và bằng niềm tin rằng nghệ sĩ có quyền kể câu chuyện của mình một cách trung thực, nhân văn. Khi đặt hàng gắn với chất lượng nghệ thuật, khả năng phát hành và tiếp cận công chúng, những tác phẩm về nông thôn mới có đời sống lâu dài, chứ không chỉ dừng lại ở hoàn thành nhiệm vụ”.

×