Nguyễn Quang Trị, Chủ tịch Hội Di sản tỉnh Bến Tre
Thứ hai, ngày 22/08/2022 08:00 GMT+7
Bình luận
0
Nữ sĩ Sương Nguyệt Anh tên thật là Nguyễn Thị Khuê, sinh ngày mùng 1 tháng 2 năm Giáp Tý (1864) tại huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre.
Cho đến bây giờ, tên tuổi, năm sinh, năm mất của bà vẫn được thể hiện khác nhau trên nhiều sách, báo. Tấm bia mộ của bà được dựng lên từ năm 1959, đến nay, cũng còn nhiều ý kiến khác nhau.
Bia mộ Nữ sĩ Sương Nguyệt Anh. Ảnh: Q. trị
Hiện trạng nội dung bia mộ được gói gọn những từ như sau: Nữ sĩ Sương Nguyệt Anh; Nhũ danh Nguyễn Ngọc Khuê. Hưởng thọ 58 tuổi. Từ trần ngày 12 tháng 12 năm Tân Dậu 1922.
Bên trái, có ghi hai dòng thơ thẳng đứng song song: “Lọng sường dầu rách còn kêu lọng/ Ô bịt vàng ròng cũng tiếng ô”.
Trước hết, nói về tên của bà. Theo Gia phả Nguyễn Chi Thế Phổ (阮枝世譜) thì các con của cụ Nguyễn Đình Chiểu với bà Lê Thị Điền gồm có: Nguyễn Thị Hương (1855); Nguyễn Đình Chúc (1858); Nguyễn Thị Xuyến (1861); Nguyễn Thị Khuê (1864); một người con mất sớm (khuyết danh); Nguyễn Đình Chiêm (1869); Nguyễn Đình Ngưỡng (1872) mất sớm.
Vậy tên thật của bà chính là Nguyễn Thị Khuê. Nhưng trên bia mộ ghi là Nguyễn Ngọc Khuê, còn bia ở khu nhà cũ (thị trấn Ba Tri) ghi là Nguyễn Thị Ngọc Khuê. Vì sao vậy?
Theo Hán Việt Từ Điển của Đào Duy Anh, trang 471, Khuê (圭) (tức là hòn ngọc trên tròn dưới vuông, hoặc trên nhọn dưới vuông). Trường hợp của bà Khuê, tên hình thành một bên chữ “Ngọc” (玉), một bên chữ “Khuê” (圭). Nếu đọc rời ra hai bộ thì có hai từ “Ngọc Khuê”; nếu đọc gộp lại làm một từ cũng gọi là “Khuê” (珪).
Vấn đề ở đây là “nhũ danh” (tức tên đặt khi mới đẻ) chỉ có thể là Nguyễn Thị Khuê mà thôi! (không gọi Nguyễn Ngọc Khuê hoặc Nguyễn Thị Ngọc Khuê).
Cũng có một số bài báo cho rằng tên thật của bà là Nguyễn Xuân Khuê hoặc Nguyễn Thị Xuân Khuê? Phần này, trước đây, học giả Hồ Hữu Tường đã có phân tích: “Một nhà nho (như cụ Nguyễn Đình Chiểu) không thể nào lấy chữ “Xuân Khuê” (có nghĩa là “cái hĩm”, tức “âm hộ”) mà đặt tên cho con gái mình” (Tạp chí Bách Khoa số 382, ra ngày 30-11-1972). Đây cũng là cơ sở để ta xem xét từ “Xuân Khuê” được gán cho bà.
Ngoài ra vẫn còn không ít nơi (tỉnh, thành bạn) ngộ nhận tên tự của bà Sương Nguyệt Anh là Sương Nguyệt Ánh? (kể cả tên đường, tên trường). Vấn đề này, thiết nghĩ không có lời giải thích nào hợp lý, hợp tình hơn bằng mượn ý thơ của người cháu ruột (tức bà Nguyễn Thị Long) trong bài “Khóc cô mẫu” để xác định tên tự Nguyệt Anh là đúng.
“Dựng mồ kỷ niệm Nguyệt Anh cô/ Vóc dạng ngày nay biết ở mô?/ Tờ báo Giới Chung còn dấu tích/ Tấm bia liệt nữ nét nào khô/ Sông Tri rày đặng nương hồn phách/ Đất khách từ đây lánh bụi hồ/ Phận cháu Thoại Long lòng kính mến/ Nguyệt Anh cô, hỡi Nguyệt Anh cô!”.
Nếu là Nguyệt Ánh thì ắt bà Nguyễn Thị Long sẽ không gieo vần như bài thơ trên.
Về hai câu thơ trên bia mộ, từ lâu, đã gắn với giai thoại văn học Việt Nam. Rằng, sau khi chồng mất, bà thêm từ “sương” vào bút danh Nguyệt Anh (sương phụ = đàn bà góa) với ngụ ý thủ tiết.
Nhưng dòng đời vẫn chuyển động, vẫn có người muốn “bước tới” với bà, trong số đó có ông Bảy Nguyện ở Mỏ Cày đã “tỏ tình” qua bài thơ tứ tuyệt: Ai về nhắn với Nguyệt Anh cô/ Chẳng biết lòng cô tính thể mô?/ Không phải vãi chùa toan đóng cửa/ Đây hòng gấm ghé bắc cầu ô.
Không chút nao lòng, bà trả lời bằng hai khổ thơ tứ tuyệt, trong đó có 4 câu: Chẳng phải tiên cô cũng đạo cô/ Cuộc đời dâu bể biết là mô?/ Lọng sương dầu rách còn kêu lọng/ Ô bịt vàng ròng cũng tiếng ô/.
Chẳng hiểu vì sao, trên bia mộ của bà, câu thứ ba được ghi là “Lọng sường dầu rách còn kêu lọng”? Đã qua, không ít người nghĩ rằng, chỉ cần bỏ chữ “g” sau từ “sường” thì xóa được lỗi chính tả (Lọng sườn, sườn lọng). Nhưng vấn đề không phải chỉ ở chỗ chính tả, mà là ở hồn cốt của lời thơ!
Theo học giả Hồ Hữu Tường, khi viết câu thơ trên, nữ sĩ Sương Nguyệt Anh đã vận dụng câu ca dao Nam Bộ tuyệt hay: “Lọng che sương dầu sườn cũng lọng/ Ô bịt vàng dầu trọng cũng ô”. Bà đã bớt đi từ “che”, thay từ “sườn” bằng từ “rách” trong câu thứ nhứt của ca dao. Vì lọng rách rồi thì mới phơi ra sườn. “Lọng sườn dầu rách còn kêu lọng” thì hai chữ “sườn” và “rách” đã trùng ý, tất dư một chữ” (Tạp chí Bách Khoa số 384, ngày 28-12-1972).
Nhận xét này rất tinh tế và càng chí lý khi hiểu ở góc độ sâu xa của từ “sương” - trung trinh, trong sáng, thánh thiện… của bà! Còn ô là cái dù. Ô đồng âm với ô uế, ô nhiễm, ô trọc, ô danh… Một kiểu “chơi chữ” thật tài tình, thật lý thú! Đọc lên hai câu, ta nghe thấm đậm hồn cốt thanh cao, thần thơ lan tỏa!...
Về ngày, tháng, năm sinh và mất của bà vẫn là cái lõi của câu chuyện cần bàn. Căn cứ vào bản gia phả (Nguyễn Chi Thế Phổ) mà hiện nay, chị Âu Dương Thị Yến (cháu cố ngoại của cụ Nguyễn Đình Chiêm) nắm giữ thì ngày, tháng, năm sinh và ngày, tháng, năm mất của bà được ghi như sau:
Phiên âm: Đệ ngũ hàng Nguyễn Thị Khuê. Sinh vu Quý Hợi niên thập nhị nguyệt chấp tứ nhật. Giá vu Mỹ Tho Thạch Hồ xứ nhân thị Nguyễn tính. Vong ư Canh Thân thập nhị nguyệt thập nhị nhật, táng tại Bảo Thuận Mỹ Nhơn thôn. Vong niên ngũ thập bát tuế.
Dịch nghĩa: Hàng thứ năm Nguyễn Thị Khuê. Sinh ngày 24 tháng 12 năm Quý Hợi. Gả cho người họ Nguyễn ở xứ Thạch Hồ, Mỹ Tho. Mất ngày 12 tháng 12 năm Canh Thân, táng tại thôn Mỹ Nhơn, Bảo Thuận. Mất năm 58 tuổi.
Nhưng căn cứ ý kiến của bà 8 Phụng (vào tháng 8-1975) khi trả lời với Nhà thơ Vũ Đình Liên (có Nguyễn Quang Trị cùng nghe), thì: “Chị tôi (tức bà Bảy Long) đã thống nhất với tôi và Mai Huỳnh Hoa lấy ngày mất của cô tôi là 12 tháng Chạp năm Tân Dậu (chứ không phải năm Canh Thân) và ngày sinh là mùng 1 tháng 2 năm Giáp Tý (chứ không phải năm Quý Hợi)”. Vậy là, cả năm sinh và năm mất đều chênh nhau một năm. Hai bà căn cứ vào ngày, tháng, năm âm lịch để làm cơ sở.
Có điều lạ là, thời điểm năm 1959, lúc cải táng hài cốt nữ sĩ Sương Nguyệt Anh thì gia phả nằm trong tay bà Nguyễn Thị Long. Bà Bảy Long là người rất giỏi chữ Hán Nôm. Nếu bà đã quyết định ngày, tháng, năm sinh và mất thì tại sao không có sự đính chính kịp thời trong gia phả? Và tại sao trên bia mộ bà Sương Nguyệt Anh chỉ có ngày, tháng, năm mất mà không có ngày, tháng, năm sinh?
Dẫu sao, ngày, tháng, năm mất đã được ba người nhà có uy tín (Bảy Long, Tám Phụng, Huỳnh Hoa) xác định trên bia mộ rồi thì không nên bàn cãi nữa! Chỉ nên phiên cho đúng ngày, tháng, năm dương lịch là được. Theo đó, bà Sương Nguyệt Anh mất ngày 12 tháng Chạp năm Tân Dậu, nhằm ngày 9-1-1922.
Còn ngày, tháng, năm sinh, bà Mai Huỳnh Hoa xác định (trong Từ Điển Văn học, bộ mới) ngày 1 tháng 2 là ngày âm, tức ngày 1 tháng 2 năm Giáp Tý (qui đổi ra ngày dương là 8-3-1864). Địa chí Bến Tre cũng ghi: sinh ngày 1 tháng 2 năm Giáp Tý (1864).
Từ những cơ sở trên, bia mộ bà Sương Nguyệt Anh có thể hình thành nội dung như sau: Nữ sĩ SƯƠNG NGUYỆT ANH; Nhũ danh NGUYỄN THỊ KHUÊ; Sinh ngày mùng 01 tháng 02 năm Giáp Tý (8/3/1864); Mất ngày 12 tháng Chạp năm Tân Dậu (9/1/1922)
Hai câu thơ cần chỉnh lại một từ: sương
“Lọng sương dầu rách còn kêu lọng,/ Ô bịt vàng ròng cũng tiếng ô”
Nhân kỷ niệm 200 năm ngày sinh Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu (1-7-1822 - 1-7-2022), thiết nghĩ, nội dung bia mộ của Nữ sĩ Sương Nguyệt Anh vốn nằm trong Khu di tích Quốc gia đặc biệt Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu cần được tham khảo ý kiến để xác định sớm, tạo sự thống nhất tư liệu về một nữ chủ bút đầu tiên của báo giới Nam Kỳ, phục vụ thiết thực cho công tác giáo dục truyền thống hiện tại và mai sau.
Chùa Hải Tạng là ngôi cổ tự linh thiêng mang giá trị lịch sử, vừa là điểm đến tâm linh nổi bật của Hòn Lao – đảo lớn nhất trong quần đảo Cù Lao Chàm, Đà Nẵng.
Chia sẻ
Các cuộc tấn công của Israel vào 30 kho nhiên liệu của Iran hôm thứ Bảy 7/3 đã vượt xa những gì Mỹ dự đoán khi Israel thông báo trước, gây ra bất đồng đáng kể đầu tiên giữa hai đồng minh kể từ khi chiến tranh bắt đầu - trang tin Mỹ Axios cho biết.
Chia sẻ
ĐT Bangladesh đã gửi danh sách sơ bộ 38 cầu thủ sang Việt Nam chuẩn bị cho trận đấu giao hữu quốc tế với ĐT Việt Nam dịp FIFA Days tháng 3/2026. Đáng chú ý trong danh sách này có tiền vệ từng thi đấu tại giải ngoại hạng Anh Hamza Choudhury và nhiều cầu thủ gốc nước ngoài.
Chia sẻ
Sau khi cùng ăn món cá ủ chua, nhiều người trong một gia đình ở Đà Nẵng xuất hiện các triệu chứng nghi ngộ độc và phải nhập viện điều trị. Trong đó, một thiếu niên 15 tuổi rơi vào tình trạng hôn mê, phải thở máy.
Chia sẻ
Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn cho biết, tỉnh đang làm việc và đề xuất với Trung ương để hoàn thiện các chế độ, chính sách đối với cán bộ, người lao động công tác tại xã đảo Nhơn Châu (hay còn gọi Cù Lao Xanh, xã đảo duy nhất của tỉnh Gia Lai).
Chia sẻ
"Mắt thần Đông Dương" tên gọi của Trạm radar 29 (Trung đoàn 290, Sư đoàn 375, Quân chủng Phòng không Không quân) ở độ cao 621m so với mực nước biển, biệt lập trên đỉnh núi Sơn Trà mù sương đã trở thành một trong những biểu tượng của phường Sơn Trà, Đà Nẵng.
Chia sẻ
Đây là một loại quả ngon vị ngọt tự nhiên nhiều người thích. Tuy nhiên đi chợ bỏ túi mẹo hay sau để chọn hoa quả tươi ngon ít "ngậm" thuốc trừ sâu.
Chia sẻ
Công an TP Hải Phòng đã thông tin về vụ việc cố ý gây thương tích xảy ra tại địa bàn thôn Phù Tải 2, xã An Thành (TP Hải Phòng).
Chia sẻ
Báo chí Mỹ cho biết Iran chuẩn bị cho chiến tranh tốt hơn dự kiến của Tổng thống Donald Trump và những thương vong của lính Mỹ cũng như tổn thất của Mỹ báo hiệu mặt trái của cuộc chiến mà ông Trump và nước Mỹ phải gánh chịu.
Chia sẻ
Từ những cây muồng mọc khắp nơi, một loại cây rất giống cây điền thanh ở nước ta nhưng thân lớn hơn, các chuyên gia Việt Nam gợi ý cho các nông dân Cuba ủ thành phân bón hữu cơ, góp phần tiết kiệm chi phí sản xuất trong bối cảnh Cuba thiếu thốn rất nhiều vật tư nông nghiệp, thiếu điện, giá xăng dầu cao chót vót.
Chia sẻ
Theo người xưa, muối là một "báu vật" có thể xua đuổi tà ma, mang lại may mắn và bảo vệ gia đình và việc rắc muối ở khắp nơi mang lại sự thịnh vượng.
Chia sẻ
Sáng 9/3, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam tỉnh Lai Châu đã phối hợp với Ủy ban MTTQ xã Bum Nưa (Lai Châu) tổ chức hội nghị tiếp xúc giữa cử tri với những người ứng cử đại biểu HĐND tỉnh nhiệm kỳ 2026 – 2031. Tại hội nghị, nhiều vấn đề "nóng" về nông nghiệp, nông thôn đã được bà con cử tri gửi gắm đến các ứng cử viên.
Chia sẻ
Nhóm cổ phiếu bất động sản trải qua phiên giao dịch đầy áp lực khi hàng loạt mã vốn hóa lớn đồng loạt lao dốc. Nhiều cổ phiếu giảm 6 - 10%, thậm chí có mã mất hơn 13%, khiến bản đồ nhiệt ngành phủ kín sắc xanh lơ và trở thành tâm điểm kéo thị trường đi xuống.
Chia sẻ
Trung tâm trợ giúp xã hội tỉnh Phú Thọ (Trung tâm) là mái ấm của những mảnh đời đặc biệt với các chế độ chăm sóc được Nhà nước chăm lo đầy đủ. Tuy nhiên, theo ghi nhận của PV Dân Việt, còn nhiều khuất tất trong hoạt động nơi đây.
Chia sẻ
Một cậu bé 14 tuổi ở Trung Quốc đang gây chú ý trên mạng xã hội sau khi xuất hiện trong nhiều đoạn video thể hiện kỹ năng nấu ăn thành thạo để giúp cha mẹ tại quán mì gia đình.
Chia sẻ
Công an xã Nam An Phụ (Hải Phòng) huy động lực lượng đoàn thanh niên thu hoạch hành, tỏi giúp nông dân, chạy đua với thời tiết để kịp vụ lúa xuân.
Chia sẻ
Liên quan đến vụ hạ cốt nền đường ĐT75 gây chú ý thời gian gần đây, Sở Xây dựng tỉnh Đồng Nai vừa có báo cáo gửi UBND tỉnh về kết quả kiểm tra việc thi công dự án nâng cấp, mở rộng đường tỉnh 753.
Chia sẻ
"Khi dựng phim và xem lại các tư liệu hậu kỳ, ê-kíp có để ý đến một vài khoảnh khắc nhỏ cho thấy đại úy Thăng Văn Cương tỏ ra lo lắng cho Hòa Minzy", đại diện ê-kíp chia sẻ với Dân Việt.
Chia sẻ
Một hình thể đẹp phải có thân hình săn chắc, khỏe khoắn, cân nặng giữ nguyên. Đây là quá trình giảm mỡ và tăng cơ bắp đồng thời, nhưng không giảm cân và giúp cơ thể trở nên gọn gàng
Chia sẻ
Nhiều gia đình có thói quen tích trữ thịt lợn trong ngăn đá hàng tháng trời vì nghĩ rằng nhiệt độ thấp sẽ tiêu diệt mọi vi khuẩn. Tuy nhiên, thịt lợn để quá lâu sẽ biến chất, có thể gây hại cho sức khỏe. Vậy thịt lợn để tủ lạnh bao lâu là quá hạn và dấu hiệu nhận biết thịt hỏng là gì?
Chia sẻ
Hôm nay (9/3), Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lào Cai tổ chức Hội nghị tiếp xúc giữa những người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI với hơn 2.500 cử tri đơn vị bầu cử số 1 tỉnh Lào Cai. Tin tưởng, đánh giá cao chương trình hành động của các ứng cử viên, các cử tri cũng đề xuất nhiều ý kiến, kiến nghị sát với thực tiễn địa phương.
Chia sẻ
Tiền vệ trung tâm Cao Hoàng Minh là cầu thủ thuộc biên chế HAGL. Cầu thủ 23 tuổi là một trong những tài năng trẻ triển vọng nhất của đội chủ sân Pleiku hiện nay.
Chia sẻ
Nghi phạm Lê Anh Tuấn (22 tuổi, ngụ Ninh Bình) sau khi gây ra án mạng tại xã Bình Chánh (TP.HCM), trốn qua casino ở Campuchia vẫn sa lưới.
Chia sẻ
Ngày 9/3, đoàn công tác của Bộ Xây dựng do Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy dẫn đầu đã trực tiếp kiểm tra hiện trường sự cố cầu Ghềnh trên tuyến đường sắt Bắc – Nam, đoạn qua TP.Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai.
Chia sẻ
Tác giả Huỳnh Tú Uyên vừa chính thức ra mắt cuốn sách “Viết cho những ngày không dám khóc” kể về hành trình lập nghiệp tại Mỹ.
Chia sẻ
Từng có thời điểm điểm chuẩn ngành báo chí chạm ngưỡng gần tuyệt đối 30 điểm, trở thành một trong những ngành học có mức cạnh tranh cao nhất trong khối khoa học xã hội. Tuy vậy, các trường đào tạo cho rằng sức hút của ngành không chỉ đến từ danh tiếng mà còn bởi cơ hội việc làm rộng mở trong lĩnh vực báo chí, truyền thông, nội dung số và quan hệ công chúng.
Chia sẻ
Kết quả xét nghiệm bước đầu cho thấy, hơn 50% mẫu phân của các bệnh nhân trong vụ ngộ độc bánh mì tại Vũng Tàu dương tính với vi khuẩn Salmonella. Đáng nói, khi lực lượng chức năng ập đến kiểm tra, nhân viên của cơ sở này vẫn đang "rục rịch" dọn hàng ra để chuẩn bị bán tiếp.
Chia sẻ
Trong không khí rộn ràng của Lễ hội Xuống đồng xã Nghĩa Đô, tỉnh Lào Cai năm 2026, hội thi cấy lúa diễn ra trên cánh đồng thôn Mường Kem đã thu hút đông đảo người dân và du khách đến xem, cổ vũ. Những bàn tay thoăn thoắt cấy mạ đầu xuân không chỉ tái hiện nét đẹp lao động truyền thống mà còn gửi gắm niềm tin vào một vụ mùa mới bội thu.
Chia sẻ
Đại tá Nguyễn Thị Thu Hằng, Trưởng phòng Quan hệ công chúng, Cục Truyền thông CAND vừa được bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Cục trưởng Cục Truyền thông CAND.
Chia sẻ
Các gia trại, trang trại nuôi gà ở xã Tích Thiện, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long (trước thời điểm sáp nhập) tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động với mức thu nhập trung bình 6 triệu đồng/người/tháng. Các trang trại nuôi gà cũng giải quyết việc làm mùa vụ cho khoảng 40 người với mức lương 5 triệu đồng/đợt.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Hà Nội hôm nay 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
