Philippines quay lại "chợ gạo" khu vực, rốt ráo chào mua gạo giao tháng 1/2026, gạo xuất khẩu Việt Nam có cơ hội mới?

Chỉ có 1 tháng để nhập khẩu gạo, người Philippines muốn "chốt đơn" các giao dịch sớm

Dẫn các nguồn tin thị trường, Platts - một đơn vị thuộc S&P Global Commodity Insights, VITIC cho biết Philippines đang quay trở lại thị trường gạo khu vực, đẩy mạnh chào mua gạo Việt Nam cho các lô hàng giao tháng 1/2026, sau khi lệnh cấm nhập khẩu áp đặt từ tháng 9 được gia hạn đến hết tháng 12/2025.

Với lệnh tạm dừng nhập khẩu trong 4 tháng và chỉ có thời gian hạn hẹp là tháng 1/2026 để nhập khẩu, người mua Philippines buộc phải chốt các giao dịch sớm, đồng thời phải cạnh tranh quyết liệt với các nhà nhập khẩu khác để mua gạo thơm.

Hồi đầu tháng 8, Philippines đã quyết định tạm ngừng nhập khẩu gạo trong 60 ngày kể từ 1/9 để hỗ trợ nông dân trong nước bị ảnh hưởng bởi giá giảm trong mùa thu hoạch.

Đến đầu tháng 10, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Philippines Francisco Tiu Laurel Jr. thông báo việc đình chỉ nhập khẩu sẽ được gia hạn đến tháng 4/2026, với một khoảng thời gian nhập khẩu hạn chế trong tháng 1/2026 cho phép Philippines mua khoảng 300.000 tấn nhằm bổ sung nguồn cung.

Hiện nay, Sắc lệnh Hành pháp số 102, ký ngày 30/10 bởi Tổng thống Ferdinand Marcos Jr., đã chính thức gia hạn lệnh cấm nhập gạo đến cuối năm.

Trước đó, Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) đã công bố kế hoạch mở cửa nhập khẩu gạo một tháng vào tháng 1/2026, trước khi khôi phục lệnh cấm nhập khẩu từ tháng 2 đến tháng 4/2026 để bảo vệ ngành gạo trong nước.

Theo đó, hạn ngạch nhập khẩu mới được đặt ở mức 300.000 tấn, do tạm dừng nhập khẩu gạo từ tháng 9/2025, khiến Philippines phải phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung trong nước vào tháng 12/2025 trong bối cảnh lượng dự trữ còn thấp.

Philippines cũng thông báo, từ ngày 1/1/2026 sẽ áp dụng chính sách thuế nhập khẩu gạo linh hoạt theo tỉ giá so với mức cố định 15% như hiện nay.

Theo đó, mức thuế nhập khẩu gạo 15% hiện tại sẽ áp dụng đến hết năm 2025. Tổng thống Ferdinand R. Marcos Jr. đã quyết định áp dụng chính sách thuế nhập khẩu gạo mới từ 1/1/2026.

Thuế mới sẽ được điều chỉnh linh hoạt theo sự biến động tỉ giá, với mức thuế tối thiểu là 15% và tối đa lên đến 35%. Cụ thể, khi tỉ giá biến động 5% thì thuế cũng sẽ điều chỉnh tăng tương ứng.

Chính sách này được cho là để tránh tình trạng đẩy giá gạo nhập khẩu lên quá cao, ảnh hưởng đến người tiêu dùng. Theo tính toán, nếu áp dụng mức tăng thuế 35% thì giá gạo nhập khẩu có thể tăng thêm khoảng 65 - 80 USD/tấn và góp phần gia tăng lạm phát. Tuy nhiên, mức thuế quá thấp sẽ ảnh hưởng đến sản xuất lúa gạo nội địa.

Người đứng đầu Bộ Kinh tế, Kế hoạch và Phát triển của Philippines cho biết, lệnh cấm nhập khẩu gạo chỉ là tạm thời và vấn đề an ninh lương thực cần có thêm những công cụ khác nhau. Philippines đang thiết lập một hệ sinh thái bền vững hơn cho ngành lúa gạo và ngành thực phẩm nói chung.

Tính đến cuối tháng 8/2025 (thời điểm trước khi cấm nhập khẩu gạo), Philippines đã nhập khoảng 3,6 triệu tấn gạo, tương đương mức trung bình của nhiều năm trước nhưng thấp hơn khoảng 1,2 triệu tấn so với năm 2024.

Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ, năm 2025 Philippines vẫn là nhà nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới với số lượng có thể lên đến gần 5 triệu tấn. Tuy nhiên, nhờ sản lượng lúa nội địa cải thiện nên giữa tháng 8 vừa qua nước này bất ngờ tuyên bố ngưng nhập khẩu gạo.

Các chuyên gia và doanh nghiệp nhận định, việc ban hành chính sách thuế mới được xem là bước chuẩn bị để Philippines mở cửa nhập khẩu gạo trở lại. Việt Nam vẫn là nguồn cung gạo lớn nhất cho Philippines, chiếm tỷ trọng trên 70% lượng gạo nhập khẩu của nước này. Gạo Việt Nam có lợi thế về chất lượng và giá cả nên được tiêu thụ mạnh tại Philippines.

Giá lúa gạo tuần qua tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long hầu như ít biến động. Thị trường giá lúa gạo trong nước tương đối ổn định, gạo xuất khẩu biến động trái chiều.

Với mặt hàng lúa, theo cập nhật từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, hiện giá lúa OM 18 (tươi) dao động ở mốc 5.600 - 5.700 đồng/kg; giá lúa OM 5451 (tươi) dao động mốc 5.200 - 5.300 đồng/kg; giá lúa IR 50404 (tươi) dao động ở mức 5.100 - 5.200 đồng/kg; giá lúa tươi Đài Thơm 8 dao động ở mốc 5.600 - 5.700 đồng/kg.

Nhu cầu yếu, giá gạo Việt Nam rơi xuống mức thấp, doanh nghiệp vẫn đang mở rộng thị trường Trung Đông, châu Phi

Với mặt hàng gạo, theo cập nhật từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang và Lúa gạo Việt, hiện gạo Đài Thơm 8 tăng 100 đồng/kg dao động 8.700 - 8.900 đồng/kg; gạo nguyên liệu xuất khẩu OM 380 dao động ở mức 7.200 - 7.300 đồng/kg; gạo nguyên liệu xuất khẩu Sóc dẻo dao động ở mức 7.600 - 7.800; gạo nguyên liệu xuất khẩu IR 504 dao động ở mức 7.600 - 7.700 đồng/kg; gạo nguyên liệu xuất khẩu OM 5451 dao động ở mức 7.950 - 8.100 đồng/kg; gạo nguyên liệu xuất khẩu CL 555 dao động ở mức 7.600 - 7.800 đồng/kg; gạo nguyên liệu xuất khẩu OM 18 dao động ở mức 8.500 - 8.600 đồng/kg; gạo thành phẩm IR 504 dao động ở 9.500 - 9.700 đồng/kg.

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), trong phiên giao dịch mới nhất, giá gạo trắng 5% tấm của Việt Nam giao dịch ở mức 359 – 363 USD/tấn, giảm 11 USD/tấn so với trước đó. Đáng chú ý, gạo Jasmine 5% tấm giảm tới 30 USD/tấn, còn 448 – 452 USD/tấn. Ngoài ra, gạo thơm 5% tấm được đưa về mốc 400 – 430 USD/tấn.

Trong khi đó, giá gạo tại các quốc gia sản xuất hàng đầu khác tăng giảm trái chiều. Đơn cử như tại Ấn Độ, giá gạo trắng 5% tấm dao động từ 346 – 350 USD/tấn, giảm 9 USD/tấn; trong khi gạo đồ 5% tấm tăng nhẹ 1 USD/tấn, lên 351 – 355 USD/tấn.

Xuất khẩu gạo của Ấn Độ trong niên vụ 2025-2026 (tháng 10-tháng 9) dự kiến sẽ tăng lên 22-23 triệu tấn, tăng 10%-15% so với cùng kỳ năm trước, trong bối cảnh vụ mùa bội thu với sản lượng ước tính đạt 145 triệu tấn, tăng 7% so với cùng kỳ năm trước, Liên đoàn Xuất khẩu Gạo Ấn Độ (IREF) cho biết.

Thậm chí, Ấn Độ hy vọng xuất khẩu gạo niên vụ 2025-26 có thể đạt 30 triệu tấn, tăng 50% so với niên vụ trước.

Nguồn cung gạo của Ấn Độ trong thời gian qua và cho tới hiện nay luôn dồi dào. Theo ước tính của IREF, lượng gạo phi-basmati dự trữ của Tổng công ty Lương thực Ấn Độ sẽ tăng từ mức 28 triệu tấn hiện tại lên 40 triệu tấn.

Tại Thái Lan, giá gạo trắng 5% tấm được báo giá ở mức 336 – 340 USD/tấn, tăng 3 USD/tấn so với ngày hôm trước. Sản phẩm cùng loại của Pakistan cũng tăng 8 USD/tấn, đạt 337 – 341 USD/tấn.

Giá gạo Thái Lan đã tăng mạnh vào giữa tháng 11/2025 nhờ các đơn đặt hàng lớn từ Trung Quốc và Singapore, qua đó củng cố niềm tin của các nhà xuất khẩu, nhà máy xay xát và nông dân nước này.

Theo Hiệp hội Các nhà máy xay xát gạo Thái Lan, giá lúa tại Thái Lan tiếp tục tăng dù đang giữa mùa thu hoạch cao điểm, khi nguồn cung mới thường được đưa vào thị trường với khối lượng lớn.

Giá lúa gạo hồi phục như vậy do được thúc đẩy bởi nhu cầu nhập khẩu rõ ràng hơn, đặc biệt là đơn đặt hàng 500.000 tấn từ Trung Quốc và đơn đặt hàng 100.000 tấn từ Singapore, những yếu tố góp phần đáng kể trong việc thúc đẩy tâm lý thị trường.

Giá nhiều loại gạo chính ở Thái Lan đều tăng. Ủy ban Chính sách và Quản lý Lúa gạo Quốc gia (NRPMC) đã họp bàn về các biện pháp hỗ trợ bổ sung cho nông dân trong vụ chính 2025/2026. Nếu các biện pháp mới được áp dụng để hỗ trợ ổn định thị trường, giá gạo Thái Lan có thể còn tăng cao hơn nữa.

Với Việt Nam, các nhà xuất khẩu Việt Nam cũng cho biết, lượng khách hỏi mua gạo đã tăng lên trước thời điểm Philippines mở cửa nhập khẩu gạo vào tháng 1/2026.

Một số nhà xuất khẩu gạo trong nước cho biết: Có nhu cầu lớn từ Philippines cho lô hàng tháng 1/2026, đồng thời nói thêm rằng người mua đang có nhu cầu khoảng 5.000 tấn, với khả năng có thể hơn nếu nguồn cung cho phép.

Nhưng các thương nhân cho biết việc chốt hợp đồng vẫn khó vì chênh lệch giá.

Số llượng khách hàng nhiều khu vực trên thế giới hỏi mua gạo tăng lên, nhưng giá gạo chưa hấp dẫn

Người mua Philippines đã quay lại thị trường cho lô hàng giao hàng tháng 1/2026, nhưng giá chào mua của họ thấp hơn thị trường hiện tại và thậm chí dưới giá thành sản xuất, nên người bán chưa muốn ký hợp đồng.

Những người tham gia thị trường hiện đang theo dõi xem liệu giá chào mua có tăng đủ để hấp dẫn người bán Việt Nam hay không, khi họ cho rằng giá từ Philippines hiện vẫn quá thấp.

Trong tháng 10, xuất khẩu gạo của Việt Nam chỉ đạt 339.281 tấn, trị giá 176,9 triệu USD, giảm mạnh 56,7% về lượng và 64,8% về trị giá so với cùng kỳ năm ngoái. Nguyên nhân chủ yếu do ảnh hưởng bởi lệnh cấm nhập khẩu kéo dài 4 tháng của Philippines.

Còn trong 10 tháng năm 2025, Việt Nam đã xuất khẩu 7,2 triệu tấn gạo, thu về 3,7 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2024, lượng xuất khẩu giảm 6,5% và giá trị giảm mạnh 23,8%. Giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 511 USD/tấn, giảm 18,5% so với cùng kỳ năm trước.

Số liệu của Cục Công nghiệp Thực vật Philippines (BPI) cho thấy, nhập khẩu gạo của Philippines đã giảm mạnh sau khi chính phủ tạm thời ban hành lệnh cấm nhập khẩu mặt hàng chủ lực này.

Cụ thể: Theo số liệu của Cục Công nghiệp Thực vật Philippines (BPI), lượng gạo nhập khẩu trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 10 giảm 14,78%, xuống còn 3,3 triệu tấn so với mức 3,87 triệu tấn cùng kỳ năm ngoái.

Trong đó, chỉ có 31.101 tấn gạo được nhập khẩu vào tháng trước, giảm mạnh so với mức trung bình 362.761 tấn trong các tháng trước đó.

Ngoài ra, dữ liệu của BPI cho thấy Việt Nam vẫn là là nhà cung cấp gạo lớn nhất cho Philippines trong 10 tháng đầu năm, với khối lượng đạt 2,67 triệu tấn, chiếm 81% thị phần. Đứng thứ hai là Myanmar với 343.910 tấn.

Philippines cũng nhập khẩu gạo từ các nước khác như Thái Lan (176.270 tấn), Pakistan (76.394 tấn) và Ấn Độ (20.315 tấn).

Để giảm thiểu rủi ro, các nhà xuất khẩu gạo Việt Nam đã tích cực mở rộng thị trường sang các nước châu Phi, đặc biệt là Ghana và Bờ Biển Ngà. Cuộc cạnh tranh xuất khẩu gạo đang ngày càng khốc liệt hơn khi đối thủ trực tiếp của Việt Nam là Thái Lan đang tăng cường các hợp đồng chính phủ (G2G) với các nước trong khu vực như Singapore và Trung Quốc...

Năm 2025 có thể Việt Nam vẫn xuất khẩu được 8 triệu tấn gạo, đứng thứ 2 thế giới. Áp lực về tiêu thụ lúa gạo hiện chưa cực lớn nhưng có khả năng đầu năm 2026 sẽ khó khăn hơn bởi một lượng gạo tồn kho sẽ chuyển sang. Cuối quý I/2026 cũng là thời điểm Việt Nam thu hoạch vụ lúa Đông Xuân, vụ lúa lớn nhất trong năm, nên đây sẽ là giai đoạn tiêu thụ gạo phải gia tăng, gây áp lực cũng như có thể ảnh hưởng xấu đến giá.

Chính vì vậy, theo Hiệp hội Lương thực VN (VFA), điều quan trọng là Nhà nước cần chuẩn bị chính sách phù hợp trong năm 2026 bằng việc tăng cường hợp tác xuất khẩu gạo với các nước dạng như hợp đồng Chính phủ. Bên cạnh đó là tháo gỡ các chính sách về vốn cho doanh nghiệp để họ chủ động thu mua lúa cho dân. Doanh nghiệp cũng mong sớm được tháo gỡ về vấn đề thuế VAT (thuế giá trị gia tăng với lúa gạo) để tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp thu mua thóc gạo, thúc đẩy xuất khẩu gạo trong bối cảnh mới.

×