Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan: Phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường phải cùng một "phương trình"

Đặc biệt, văn kiện đã gắn liền không thể tách rời giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, nhấn mạnh các mô hình kinh tế xanh, phát triển xanh, hướng tới một tương lai bền vững.

Trao đổi với báo chí bên lề kỳ họp Quốc hội thứ 10, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan và đại biểu Nguyễn Quang Huân đã đưa ra những góc nhìn sâu sắc, chỉ ra những yêu cầu cụ thể, cấp bách trong quá trình triển khai để hướng tới con đường phát triển xanh của Việt Nam.

Không được tách bạch giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan, đã đến lúc phải thay đổi tư duy xem nhẹ hoặc tách rời yếu tố môi trường ra khỏi bài toán phát triển kinh tế. Ông nhấn mạnh, hai yếu tố này phải được đặt trong một mối quan hệ hữu cơ, không thể tách rời.

"Ngày xưa, khi nói về nông nghiệp, chúng ta chỉ nói nông nghiệp thôi. Nhưng nông nghiệp cũng là một nền kinh tế, và phải đi cùng với môi trường. Tất cả phải nằm cùng trong một phương trình, chứ không có cái trước, cái sau. Tôi dùng từ "phương trình" cho dễ hiểu. Bởi vì khi chúng ta nói "ngang tầm" thì nó không rõ. Tức là khi anh xây dựng đề án về kinh tế, thì ngay trong đề án đó đã phải có phần bảo vệ môi trường. Ví dụ anh trồng cây gì, nuôi con gì, làm cái gì, thì phải có phần bảo vệ môi trường nằm trong đề án", ông Hoan phân tích.

Ông Lê Minh Hoan chỉ ra thực tế trước đây, chúng ta thường đi theo lối mòn "khắc phục hậu quả" thay vì phòng ngừa từ gốc.

Theo ông, yếu tố môi trường phải được tích hợp ngay từ đầu trong mọi đề án phát triển, thay vì đi sau để khắc phục hậu quả. Ông dẫn chứng, trước đây chúng ta thường lập một đề án riêng để phát triển, rồi sau đó khi nó gây ra hậu quả, hệ lụy mới làm một đề án khác để khắc phục. Bây giờ, nó phải nằm ngay trong đề án ban đầu.

"Một số người sẽ chọn cách làm kiểu đánh đổi. Lâu lâu người ta lại nói chi tiền ra để xử lý môi trường. Nhưng làm thế sao được, bởi anh xử lý như vậy tức là cũng chỉ đang đi theo khắc phục hệ quả mà thôi", theo Phó Chủ tịch Quốc hội.

Để giải quyết phương trình này, ông Hoan cho rằng kinh tế tuần hoàn chính là lời giải. Ông lý giải, bản chất của vấn đề môi trường chính là sự phát thải ra bên ngoài, trong khi kinh tế tuần hoàn là một mô hình được thiết kế để không có gì bị loại bỏ. Theo đó, chất thải từ vòng đời của một sản phẩm sẽ được chuyển hóa thành tài nguyên đầu vào cho một sản phẩm khác. Đây là sự thay đổi tư duy căn bản, đòi hỏi chúng ta phải từ bỏ quan điểm cũ là cứ thải ra môi trường rồi trông chờ nhà nước và ngân sách đứng ra xử lý.

Từ góc độ xã hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng, bảo vệ môi trường phải trở thành một nét văn hóa, bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất.

"Xử lý rác là để giảm rác, chứ không phải là có rác rồi mới đi xử lý", Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Ông dẫn chứng từ cuốn sách "Bếp không rác", người dân ở các nước phát triển, họ đã tìm cách tận dụng, tái sử dụng mọi thứ, từ túi nhựa đến chất hữu cơ trong bếp.

"Bài toán môi trường của chúng ta là phải giảm rác, chứ không phải chỉ có một con đường tư duy duy nhất là bỏ công nghệ, bỏ tiền ra đầu tư để xử lý. Mỗi con người chúng ta, từ chị tiểu thương bán đồ ngoài chợ với cái bọc ni lông làm sao để thay thế dần bằng những vật liệu thân thiện với môi trường, dễ phân hủy, dễ tái tạo dòng đời hơn", ông Hoan nói.

Nêu công thức "mẫu số tăng thì phân số giảm", Phó Chủ tịch Quốc hội khẳng định, nếu mỗi người, mỗi gia đình cùng chung tay thực hiện những hành động nhỏ để bảo vệ môi trường, thì tổng lượng rác thải ra cộng đồng sẽ giảm đi đáng kể. Ông nhấn mạnh, bảo vệ môi trường là một nghĩa vụ chung, và sức mạnh của những đóng góp cá nhân sẽ tạo ra thay đổi lớn, thay vì xem đó chỉ là công việc của nhà nước.

Cần có bộ tiêu chí và lộ trình cụ thể

Góp ý cho Dự thảo văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV về vấn đề môi trường, đại biểu Nguyễn Quang Huân (Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội) cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là sự thiếu rõ ràng trong các khái niệm và tiêu chí.

"Môi trường gồm những gì? Đặc biệt khi chúng ta nói về phát triển bền vững, phát triển xanh, chuyển đổi xanh, thì cụ thể là cái gì? Hiện nay nếu không định nghĩa rõ nội hàm thì mỗi người hiểu một cách, và chúng ta không tập trung được nguồn lực", ông Huân đặt vấn đề.

Theo ông Huân, một trong những hạn chế hiện nay là các mục tiêu về môi trường còn chung chung, thiếu sự lượng hóa cụ thể. Ông nêu ví dụ, cần phải có những chỉ tiêu rõ ràng như tỷ lệ rác thải được xử lý bằng công nghệ cao thay vì chôn lấp phải đạt bao nhiêu, hay mức độ ô nhiễm không khí và bụi mịn tại Hà Nội phải giảm bao nhiêu phần trăm trong một năm. Ông chỉ ra rằng, hiện các chỉ tiêu mới chỉ tập trung vào cấp nước, thoát nước và xử lý rác thải chung, trong khi lại bỏ ngỏ một vấn đề bức xúc như ô nhiễm không khí.

Một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay, theo Đại biểu Huân, là sự thiếu vắng các bộ tiêu chí đánh giá.

"Khi chúng ta kêu gọi phát triển doanh nghiệp ESG (viết tắt của Environmental - Môi trường, Social - Xã hội và Governance - Quản trị), các tiêu chí của chúng ta cũng chưa có. Nghị quyết có nêu về việc ưu đãi cho doanh nghiệp ESG, nhưng khi hỏi doanh nghiệp ESG là như thế nào, thì chúng ta lại không có bộ chỉ tiêu. Trên thế giới có đến 600 bộ chỉ tiêu ESG, Việt Nam phải có một bộ tiêu chí của riêng mình", ông Huân nêu quan điểm.

Từ đó, ông kiến nghị những bước đi cần thiết cho giai đoạn tới, bắt đầu từ năm 2026 phải thống nhất về nội hàm, có chính sách, bộ tiêu chí đánh giá về môi trường cụ thể rồi mới tới các bước thực hiện.

Trước chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc giải quyết các vấn đề bức xúc trước mắt như ô nhiễm, kẹt xe, ngập lụt, Đại biểu Nguyễn Quang Huân cho rằng, dù là trước mắt hay dài hạn, tất cả đều phải bắt đầu từ tiêu chí.

"Tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư là chúng ta phải vừa chạy vừa xếp hàng, chứ không phải cứ tập trung giải quyết trước mắt mà quên đi cái lâu dài. Những vấn đề cần giải quyết lâu dài, cần nhiều nguồn lực như giảm ngập lụt là bài toán khó, cần giải quyết dài hơi ", đại biểu Nguyễn Quang Huân nhấn mạnh.

×