Phòng cháy chữa cháy công trình xây dựng: Cảnh báo dùng vật liệu kém chất lượng, thiết kế chống cháy kém

Từ ngày 1/7/2025, Nghị định 105/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chính thức có hiệu lực, siết chặt các yêu cầu về an toàn cháy nổ trong nhà và công trình. Giới chuyên môn cho rằng, để đáp ứng quy định mới và đảm bảo an toàn bền vững, công tác phòng cháy chữa cháy (PCCC) cần được tính toán đồng bộ từ khâu thiết kế ban đầu đến quá trình vận hành, bảo trì.

Phòng cháy chữa cháy công trình xây dựng cần tính toán từ giai đoạn thiết kế

Dựa trên kinh nghiệm thực tế hoạt động trong lĩnh vực quản lý vận hành các dự án bất động sản, ông Trần Ngọc Duy, Phó Giám đốc, Dịch vụ Quản lý Bất động sản, Savills Hà Nội nhận định an toàn cháy nổ trong các dự án bất động sản là một bài toán đa chiều, mà nguyên nhân gốc rễ của nhiều vấn đề thường nằm ngay từ giai đoạn hình thành dự án.

Một trong những lý do cốt lõi là sự thiếu vắng của việc phối hợp sớm giữa các đơn vị liên quan. Đặc biệt là đơn vị quản lý vận hành thường không được tham gia góp ý từ giai đoạn thiết kế, dẫn đến những thiết kế dù đẹp mắt nhưng lại gây hạn chế cho việc vận hành và bảo trì hệ thống phòng cháy chữa cháy về sau.

Bàn luận về vấn đề này, PGS.TS.KTS. Phạm Trọng Thuật, Trưởng bộ môn Kiến trúc Nhà ở, Chủ tịch Hội đồng Trường, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp với đơn vị tư vấn quản lý vận hành có chuyên môn ngay từ giai đoạn thiết kế và xây dựng. Việc này không chỉ giúp công trình đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và vận hành thực tế, mà còn góp phần tiết kiệm chi phí đầu tư và hạn chế tối đa các điều chỉnh phát sinh sau khi đưa vào sử dụng.

Ông Thuật cũng lưu ý, sự tham gia sớm của đội ngũ vận hành và kiểm soát an toàn kỹ thuật là cần thiết để đảm bảo các giải pháp thiết kế không chỉ đạt tính thẩm mỹ mà còn thực sự khả thi và bền vững trong quá trình khai thác lâu dài.

“Việc sử dụng vật liệu kém chất lượng, hệ thống thiếu đồng bộ, hoặc thiết kế cứng nhắc, dễ dẫn đến những vướng mắc khi đưa dự án vào vận hành, gây khó khăn trong quá trình nghiệm thu, phát sinh chi phí sửa chữa, nâng cấp và quan trọng hơn là tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn, uy tín cũng như giá trị của bất động sản", ông Thuật chia sẻ.

Mối quan hệ giữa khả năng chống cháy với mức độ nghiêm trọng của hỏa hoạn là rất rõ ràng. Một thiết kế chống cháy kém hiệu quả, ví dụ như thiếu giải pháp ngăn cháy lan giữa các tầng/khu vực, sử dụng vật liệu dễ cháy cho mặt ngoài hay nội thất, hoặc lối thoát hiểm không đủ tiêu chuẩn có thể làm tăng đáng kể mức độ nghiêm trọng của một vụ hỏa hoạn. Điều này không chỉ gây thiệt hại lớn về tài sản mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Do đó, việc xây dựng một hệ thống PCCC toàn diện ngay từ bản vẽ là yếu tố then chốt.

Phòng cháy chữa cháy công trình cần cả hệ thống chủ động và thụ động

Theo PGS.TS.KTS. Phạm Trọng Thuật, trong lĩnh vực an toàn cháy, có 2 trụ cột chính mà các đơn vị thiết kế và phát triển dự án cần đặc biệt quan tâm: Hệ thống PCCC chủ động và hệ thống PCCC thụ động.

Trong đó, PCCC chủ động tập trung vào các hệ thống tự động phát hiện, cảnh báo và dập tắt đám cháy. Yêu cầu thiết kế bao gồm việc tích hợp các giải pháp như hệ thống báo cháy, báo khói tự động bằng đầu báo nhiệt, quang, hoặc khí; hệ thống chữa cháy tự động như sprinkler, hệ thống khí chữa cháy (gas) hay bọt (foam); hệ thống đèn và biển chỉ dẫn thoát hiểm; hệ thống tăng áp cầu thang, hút khói; và các thiết bị chữa cháy ban đầu như bình chữa cháy, vòi rồng.

Ngược lại, Hệ thống PCCC thụ động tập trung vào việc ngăn chặn sự lan truyền của lửa và khói, bảo vệ cấu trúc công trình và tạo điều kiện thoát hiểm an toàn. Yêu cầu thiết kế bao gồm việc sử dụng vật liệu và cấu tạo kiến trúc có giới hạn chịu lửa cao cho cột, dầm, sàn;... và thiết kế đủ số lượng, kích thước, độ an toàn của lối thoát hiểm, cầu thang thoát hiểm.

Dựa trên kinh nghiệm của mình, ông Thuật đánh giá, hệ thống PCCC tối ưu là sự kết hợp chặt chẽ, bổ sung cho nhau giữa cả hai loại hình này, tạo thành một "lá chắn" an toàn toàn diện, từ ngăn chặn "mầm mống" đến kiểm soát và dập tắt khi sự cố xảy ra.

PGS.TS. Đào Hữu Dân, Trường Đại học PCCC cho biết, các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy, đặc biệt là QCVN 06:2022/BXD, đang được cơ quan chức năng rà soát, siết chặt. Nghị định 105/2025/NĐ-CP cùng các thông tư liên quan cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với vật liệu và thiết bị PCCC. Chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và quản lý vận hành phải liên tục cập nhật quy định mới, tránh vừa vi phạm pháp lý vừa gây mất an toàn.

"Vật liệu sử dụng trong công trình phải có khả năng chống cháy, không sinh khói độc khi cháy, không dẫn nhiệt nhanh. Thiết bị PCCC cần có nguồn gốc rõ ràng, đạt chuẩn kiểm định và được bảo trì định kỳ. Thiết kế mặt bằng, mặt đứng, cầu thang thoát hiểm cũng phải tính toán kỹ lưỡng: hành lang đủ rộng, lối thoát hiểm kép, khu lánh nạn an toàn, cấu tạo chống cháy cho các khu vực kỹ thuật và hệ thống đường ống xuyên tường/sàn", ông Dân nhấn mạnh.

Giới chuyên môn cho rằng, mỗi công trình nên xây dựng kịch bản cháy riêng phù hợp với đặc thù sử dụng: từ chung cư, văn phòng cho tới trung tâm thương mại. Kịch bản này cần xác định rõ vị trí và số lượng lối thoát hiểm, hệ thống báo cháy phù hợp, giải pháp thông gió - hút khói, và phương án phối hợp với lực lượng cứu hỏa chuyên nghiệp.

×