Phú Lương (Tuyên Quang): Thoát nghèo bền vững từ "vị ngọt" cây mía và tư duy làm kinh tế mới

Mối liên kết "vàng" và quả ngọt triệu đồng

Những ngày này, đi dọc các tuyến đường liên thôn, liên xã ở Phú Lương, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước một màu xanh bạt ngàn, no ấm. Màu xanh của những vạt mía đang vươn mình mạnh mẽ, phủ kín những ngọn đồi, quả đồi từng một thời bạc màu, hoang hóa. Đó là minh chứng sống động cho sự hồi sinh của một vùng nguyên liệu tưởng chừng đã ngủ quên.

Người ta vẫn nói, nhắc đến Phú Lương là nhắc đến cây mía. Nhưng đã có một thời, "vị ngọt" ấy cũng đầy thăng trầm. Thế nhưng, nhiều năm trở lại đây, sức sống mới đã thực sự trở lại.

Sự hồi sinh này, theo tìm hiểu của chúng tôi, không phải là một sự tự phát, mà là kết quả của một chiến lược bài bản, thể hiện rõ nét nhất hiệu quả của mô hình liên kết "4 nhà" (Nhà nông - Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp). Cây mía một lần nữa được xác định là cây trồng chủ lực để xóa đói, giảm nghèo bền vững.

Chúng tôi tìm đến thôn Hưng Tiến khi bà con đang tất bật chuẩn bị cho vụ thu hoạch mới. Khác với hình ảnh vất vả, lam lũ "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời" mà chúng tôi thường thấy, không khí lao động ở đây có phần khẩn trương nhưng cũng đầy thảnh thơi.

Ông Nguyễn Văn Chinh, Trưởng thôn Hưng Tiến, một "lão nông" đã gắn bó với cây mía từ năm 1999, hồ hởi chia sẻ: "Làm mía bây giờ nhàn hơn xưa nhiều lắm. Trước đây, đến vụ thu hoạch là lo ngay ngáy, nhân công không có. Giờ thì khác rồi, từ làm đất, bốc mía đều có máy móc của công ty hỗ trợ. Chúng tôi, những người có tuổi, vẫn có thể bám trụ với cây mía là nhờ vậy đó".

"Công ty" mà ông Chinh nhắc đến chính là Công ty Cổ phần Mía đường Sơn Dương. Mối liên kết giữa doanh nghiệp này và người dân Phú Lương không chỉ đơn thuần là chuyện mua - bán. Đó là một chuỗi giá trị bền vững.

Bà Đỗ Thị Hiền, một hộ dân trong thôn, dẫn chúng tôi ra thăm rẫy mía 1ha của gia đình. Những thân mía giống KK3 to, mập, cao vút, hứa hẹn một mùa vụ bội thu.

"Giống này là do công ty cung ứng," bà Hiền tự hào. "Đây là giống mía có năng suất cao nhất trong các loại tôi từng trồng. Gia đình tôi liên kết toàn bộ với công ty. Họ lo giống, lo kỹ thuật, mình chỉ cần chuyên tâm chăm sóc. Cái sướng nhất là không phải lo đầu ra. Giá cả ổn định, không bấp bênh như trồng ngô, trồng sắn."

Bài toán kinh tế được bà Hiền tính nhanh: "Một ha này, mỗi năm thu chừng 90 - 100 tấn. Với giá mía như hiện tại (13.000 đồng/kg), gia đình thu về hơn 100 triệu đồng. Trừ hết chi phí phân bón, làm đất... cũng lãi ròng hơn 80 triệu. Thu nhập ổn định, con cái học hành đàng hoàng cũng là nhờ cây mía cả."

Câu chuyện của bà Hiền, ông Chinh không phải là cá biệt ở Hưng Tiến. Cả thôn có 87 hộ thì đã có đến 90% số hộ liên kết trồng mía với công ty. Từ 18 hộ nghèo và cận nghèo ban đầu, nay thôn chỉ còn 6 hộ nghèo và 5 hộ cận nghèo. Nhiều gia đình như hộ ông Phạm Văn Mạnh, ông Nguyễn Như Tuân... đã từ cây mía mà vươn lên thoát nghèo bền vững, xây nhà cửa khang trang, sắm sửa tiện nghi.

Trên toàn xã Phú Lương hiện có hơn 245 ha mía vùng nguyên liệu. Sự đồng hành của doanh nghiệp không chỉ giải quyết bài toán đầu ra, mà còn giúp bà con tiếp cận với khoa học kỹ thuật. Cán bộ công ty thường xuyên xuống đồng, "cầm tay chỉ việc", hướng dẫn kỹ thuật canh tác, đưa các giống mới năng suất cao (như LK, KK3) vào sản xuất.

Cây mía đã thực sự trở thành "cây xóa đói giảm nghèo", trả lại vị ngọt đúng nghĩa cho vùng đất này.

Tư duy mới trên vùng đất cũ

Nhưng điều làm chúng tôi ấn tượng hơn cả ở Phú Lương là người dân không "bỏ tất cả trứng vào một giỏ". Song song với việc khôi phục cây mía, một hướng đi mới, đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi đang được mở ra.

Chúng tôi ghé thăm mô hình kinh tế của gia đình bà Phan Thị Thơm ở thôn Gia Cát, xã Phú Lương. Thay vì đồi mía, trước mắt chúng tôi là một vườn chanh rộng 6.000 m2 đang trĩu quả.

Bà Thơm chia sẻ một kỹ thuật độc đáo: "Gia đình tôi vốn có vườn bưởi đã 5 năm tuổi nhưng hiệu quả không cao. Được cán bộ chuyên môn hướng dẫn, chúng tôi quyết định ghép chanh vào gốc bưởi. Cách làm này tận dụng được bộ rễ khỏe của cây bưởi, giúp cây chanh sinh trưởng nhanh, kháng bệnh tốt và cho năng suất cao."

Chỉ sau hơn 1 năm ghép, vườn chanh đã cho thu hoạch ổn định. Bà Thơm nhẩm tính: "Trung bình mỗi tháng tôi thu khoảng 1 tấn quả. Với giá bán ổn định, gia đình có thu nhập khoảng 10 triệu đồng/tháng. Đặc biệt là vào mùa gần Tết, giá chanh có thể lên tới hơn 20.000 đồng/kg, thu nhập còn cao hơn nhiều."

Mô hình của bà Thơm, cùng với các mô hình trồng cây ăn quả khác, các trang trại chăn nuôi quy mô... đã mở ra một hướng đi mới. Nó cho thấy sự năng động, nhạy bén, dám nghĩ dám làm của người nông dân Phú Lương. Họ không còn trông chờ, ỷ lại, mà đã chủ động tìm tòi, học hỏi để làm giàu.

Vai trò "bà đỡ" của chính quyền

Thành quả hôm nay của Phú Lương không chỉ đến từ nỗ lực của người dân hay sự đồng hành của doanh nghiệp. Nó còn là kết quả của một chiến lược phát triển kinh tế - xã hội bài bản, với vai trò định hướng, hỗ trợ và "tiếp lửa" của chính quyền địa phương.

Trao đổi với chúng tôi, ông Khổng Mạnh Tường, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Lương, thông tin: "Sau khi sáp nhập, xã Phú Lương hiện có 6.137 hộ. Cây mía vẫn được xác định là cây chủ đạo trong công tác xóa đói, giảm nghèo. Bên cạnh việc phối hợp chặt chẽ với Công ty Mía đường Sơn Dương, xã còn tập trung huy động các nguồn lực khác."

Các nguồn lực đó được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực. Xã ưu tiên đầu tư các công trình nước sinh hoạt, thủy lợi, nhà văn hóa... phục vụ đời sống. Đồng thời, tạo mọi điều kiện cho hộ nghèo, hộ cận nghèo tiếp cận các nguồn vốn tín dụng ưu đãi.

"UBND xã đã làm việc trực tiếp với Ngân hàng Agribank, Ngân hàng Chính sách xã hội (CSXH) để hỗ trợ người dân vay vốn đầu tư phát triển kinh tế. Chúng tôi cũng phối hợp với các cơ quan chuyên môn của tỉnh, của huyện để hỗ trợ kỹ thuật, nhân rộng các mô hình sản xuất liên kết có hiệu quả," ông Tường cho biết.

Những con số biết nói là minh chứng rõ ràng nhất. Hiện xã có 435 hộ nghèo (chiếm 7,08%) và 328 hộ cận nghèo (5,3%). Mục tiêu của Phú Lương: Phấn đấu đến cuối năm 2025, hộ nghèo giảm xuống chỉ còn 2,48% và hộ cận nghèo còn 2,37%. Thu nhập bình quân đầu người từ 47 triệu đồng/người/năm (hiện tại) sẽ phấn đấu đạt 72 triệu đồng/người/năm vào năm 2030 và không còn hộ nghèo.

Đó không chỉ là những mục tiêu trên giấy. Đó là quyết tâm chính trị của cả một tập thể cấp ủy, chính quyền, và là khát vọng của hàng ngàn người dân.

Rời Phú Lương khi nắng chiều bắt đầu ngả bóng, màu xanh của mía, của chanh, của những vườn cây ăn quả như trải dài bất tận. Phú Lương hôm nay đã không còn là một xã nghèo, thụ động. Người dân đã mạnh dạn thay đổi tư duy, học hỏi cách làm mới, chủ động phát huy nội lực để vươn lên.

Từ những cánh đồng mía bạt ngàn được cơ giới hóa, đến những vườn chanh ghép gốc bưởi đầy sáng tạo, tất cả đang vẽ nên một bức tranh tươi sáng về một miền quê nông thôn mới đang trên đà phát triển mạnh mẽ. "Vị ngọt" của cây mía, "lộc xanh" từ những mô hình mới, và trên hết là "vị ngọt" của sự đổi thay trong tư duy, đang mang lại một cuộc sống ấm no, hạnh phúc thật sự cho người dân nơi đây.

Xã Phú Lương, tỉnh Tuyên Quang được thành lập dựa trên việc sáp nhập nguyên trạng 3 xã: Đại Phú, Phú Lương, Tam Đa (huyện Sơn Dương cũ). Sau sáp nhập, diện tích tự nhiên của xã là 85,65 km²; với 6.137 hộ, trên 27.300 nhân khẩu. Xã có 55 thôn với 31 dân tộc cùng sinh sống.

×