Tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, chủ tàu cần làm gì để không bị xử phạt?

Đồng thời, sử dụng các thiết bị thông tin liên lạc khác báo cáo vị trí tàu cá về cơ quan quản lý nhà nước về thủy sản thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường và cơ quan quản lý nhà nước về thủy sản cấp tỉnh nơi đăng ký tàu cá 06 giờ/lần và phải đưa tàu về cảng để sửa chữa trong 10 ngày kể từ khi thiết bị giám sát hành trình tàu cá bị hỏng.

Thiết bị giám sát hành trình là thiết bị điện tử nên các lỗi có thể xảy ra. Nếu các thiết bị này bị lỗi ở ngoài khơi, thuyền trưởng/chủ tàu cần làm gì để không bị xử phạt, những trường hợp nào lỗi được tính cho ngư dân?

- Nghị định 37/2024/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 26/2019/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 19/5/2024, đưa ra một loạt quy định quan trọng liên quan đến hệ thống giám sát tàu cá tại Việt Nam. Trong đó, yêu cầu lắp đặt thiết bị giám sát hành trình tàu cá đã trở thành một yêu cầu bắt buộc.

Hiện nay tình trạng tàu cá bị mất kết nối tín hiệu thiết bị VMS xảy ra nhiều, hay có kết nối nhưng tín hiệu chập chờn, ngắt quãng,… Việc này gây khó khăn cho ngư dân và ảnh hưởng đến công tác phòng, chống khai thác IUU.

Theo Nghị định 37/2024/NĐ-CP, từ ngày 19/5/2024, các tàu cá phải lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, chức năng được quy định rõ trong Phụ lục VII của Nghị định. Thiết bị này phải có khả năng kết nối với hệ thống giám sát tàu cá quốc gia, đảm bảo truyền tải thông tin liên tục và chính xác về hành trình tàu, bao gồm vị trí, tốc độ, hướng đi và các thông tin cảnh báo.

Trong nghị định cũng quy định rõ: Thuyền trưởng hoặc chủ tàu phải bảo đảm thiết bị giám sát hành trình tàu cá hoạt động liên tục 24/24 giờ từ khi tàu cá rời cảng đến khi cập cảng.

Trường hợp thiết bị giám sát hành trình tàu cá mất tín hiệu kết nối, thuyền trưởng hoặc chủ tàu phải sử dụng các thiết bị ghi lại vị trí tàu cá và báo cáo cơ quan quản lý tại cảng khi tàu cập cảng, sử dụng các thiết bị thông tin liên lạc khác báo cáo vị trí tàu cá về cơ quan quản lý nhà nước về thủy sản thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường và cơ quan quản lý nhà nước về thủy sản cấp tỉnh nơi đăng ký tàu cá (qua bộ phận trực, vận hành hệ thống giám sát tàu cá) 06 giờ/lần và phải đưa tàu về cảng để sửa chữa trong 10 ngày kể từ khi thiết bị giám sát hành trình tàu cá bị hỏng; Thuyền trưởng, chủ tàu cá phải chấp hành nghiêm cảnh báo của thiết bị giám sát hành trình tàu cá, không được đưa tàu vượt qua ranh giới vùng được phép khai thác thủy sản trên biển.

Nếu thuyền trưởng, chủ tàu cá không chấp hành báo cáo, không thực hiện đúng quy định trong trường hợp thiết bị giám sát hành trình tàu cá bị hỏng hoặc không truyền được thông tin, dữ liệu từ tàu cá về trung tâm tâm dữ liệu giám sát tàu cá khi đang hoạt động sẽ bị xử phạt theo quy định của pháp luật.

Các cơ quan chức năng đã làm gì để phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp ngư dân cố tình ngắt kết nối thiết bị giám sát hành trình tàu cá khi hoạt động ở ngoài khơi?

- Dù tình trạng tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS) khi hoạt động trên biển đã giảm đáng kể so trước đây và tỷ lệ xử phạt đã tăng lên, nhưng vẫn còn chậm và chưa xử phạt triệt để, đủ sức răn đe.

Chúng tôi đã nâng cấp hệ thống VMS để có thể phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp ngư dân cố tình ngắt kết nối. Đồng thời, đang phát triển ứng dụng trên thiết bị di động, giúp cơ quan quản lý biết ngay khi tàu mất tín hiệu, từ đó báo cáo định kỳ 6 giờ/lần hoặc đưa tàu về bờ trong vòng 10 ngày theo quy định. Phía EC cũng đánh giá cao hướng đi này và khuyến khích Việt Nam sớm áp dụng nhằm kéo giảm vi phạm.

Để gỡ "thẻ vàng" IUU, Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu các cơ quan, đơn vị phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp hoàn thiện thể chế, kiểm soát chặt tàu ra vào cảng, truy xuất nguồn gốc, tăng cường tuần tra kiểm soát vùng biển, xử lý nghiêm các tàu vi phạm. Đặc biệt là hành vi ngắt kết nối VMS hoặc khai thác ở vùng biển nước ngoài. Chỉ khi thực hiện tốt các giải pháp, ngành thủy sản mới có thể củng cố uy tín, mở rộng thị trường xuất khẩu.

Ông có đánh giá như thế nào về vai trò của các nhà cung cấp thiết bị trong công tác phòng, chống khai thác IUU?

- Hiện nay có nhiều nhà cung cấp thiết bị cho các tàu cá và các đơn vị này vẫn thực hiện đầy đủ các nội dung công việc theo quy định tại Nghị định 37/2024/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 26/2019/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 19/5/2024.

Bên cạnh đó, các nhà cung cấp thiết bị cũng tích cực phối hợp hiệu quả với các cơ quan liên quan, các địa phương để nỗ lực gỡ "thẻ vàng" của EC.

Xin cảm ơn ông!

Cần phân biệt ra các trường hợp khác nhau để phân định trách nhiệm
Luật sư Nguyễn Văn Nguyên – Giám đốc Công ty Luật Hưng Nguyên cho hay, khi thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS) bị hỏng hóc, cần phân biệt ra các trường hợp khác nhau để phân định trách nhiệm. Theo luật sư, hiện quy định pháp luật đã đầy đủ, chi tiết để xử lý trường hợp này.
Cụ thể, Nghị định 26/2019/NĐ-CP (Điều 44) quy định, chủ tàu/thuyền trưởng phải đảm bảo thiết bị VMS hoạt động 24/24 giờ. Nếu thiết bị bị hỏng, họ buộc phải báo vị trí tàu về Trung tâm giám sát 6 giờ/lần bằng phương tiện khác; đưa tàu vào cảng sửa chữa trong thời hạn tối đa 10 ngày.
Nếu không thực hiện đúng quy trình này, chủ tàu/thuyền trưởng bị xử phạt 20–30 triệu đồng tùy loại tàu. Như vậy, trong quan hệ với cơ quan quản lý thủy sản, chủ tàu/thuyền trưởng là người chịu trách nhiệm chính nếu không làm đúng quy định khi thiết bị hỏng.
Với nhà cung cấp thiết bị, Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật đặt ra cơ chế xây dựng và áp dụng chuẩn kỹ thuật bắt buộc. Mọi hàng hóa thuộc đối tượng điều chỉnh, trong đó có thiết bị chuyên ngành như VMS, khi lưu hành phải phù hợp chuẩn kỹ thuật tương ứng. Nếu thiết bị VMS không phù hợp, cơ quan quản lý có quyền yêu cầu thu hồi, xử lý doanh nghiệp.
Ngược lại, khi thiết bị đã được công nhận đạt chuẩn, muốn xử phạt doanh nghiệp phải chứng minh được lỗi thiết kế, sản xuất hoặc việc không duy trì chất lượng như đã công bố, chứ không thể chỉ dựa trên thực tế “thiết bị hỏng trên tàu”. Nghị định 38/2024/NĐ-CP cũng chỉ cho phép xử phạt doanh nghiệp ở mức 100–300 triệu đồng khi họ cung cấp thiết bị giám sát hành trình không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật hoặc không duy trì hệ thống truyền dữ liệu theo quy định (khoản 6 Điều 35).
Tóm lại, nếu thiết bị đã được chứng nhận đạt chuẩn, được phép lưu hành, và hỏng do điều kiện khai thác khắc nghiệt, va đập, đấu nối sai… thì không thể máy móc coi mọi trường hợp mất tín hiệu là lỗi của nhà sản xuất để phạt 100–300 triệu.
Khi đó, quan hệ giữa ngư dân và doanh nghiệp sẽ xử lý theo hướng bảo hành – bồi thường dân sự, chứ không phải tự động phạt hành chính. Người chịu trách nhiệm trực tiếp vẫn là chủ tàu và thuyền trưởng, nếu họ không tuân thủ quy trình khi thiết bị hỏng. Còn việc thiết bị có lỗi kỹ thuật hay không là câu chuyện khác, cần chứng minh bằng chuyên môn kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn.

×