Thảm hoạ Tuapse: Các cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu làm rung chuyển nước Nga

Khi tình nguyện viên dọn dẹp Sergei Solovev đến thị trấn Tuapse, trên bờ Biển Đen của Nga, một mùi khó chịu bao trùm không khí và mọi thứ đều bị phủ một lớp bụi bẩn đen kịt.

“Tôi thấy những toa tàu phủ đầy chất cặn bã từ trận mưa đen và cả động vật. Tất cả đều rất độc hại và mùi thì tanh như dầu”, ông nói với Al Jazeera.

Mưa đen là một hiện tượng thời tiết bất thường, trong đó các giọt nước bị đen đi do muội than và tro bụi rơi xuống từ bầu trời. Hiện tượng này đã được quan sát thấy ở Hiroshima, Nhật Bản, sau vụ nổ bom nguyên tử năm 1945, gần đây hơn là ở thủ đô Tehran của Iran, và vào năm 1991 ở Kuwait, khi các mỏ dầu bị bốc cháy trong Chiến tranh vùng Vịnh.

Và giờ đây, nó đang lan sang một số vùng của Nga.

Trong vài tuần qua, Tuapse đã hứng chịu ba cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhắm vào nhà máy lọc dầu của thành phố, một trong những nhà máy lớn nhất ở Nga. Các cuộc tấn công này, nhằm mục đích gây tổn hại cho ngành công nghiệp dầu mỏ của Nga, đã gây ra một thảm họa sinh thái trong một cuộc chiến đã tàn phá môi trường.

Vụ tấn công đầu tiên xảy ra vào ngày 16 tháng 4, gây ra một đám cháy kéo dài hai ngày. Bốn ngày sau, vào ngày 20 tháng 4, nhà máy lọc dầu lại bị tấn công, tạo ra một cột khói dày đặc khổng lồ bốc lên trời. Lần này, đám cháy kéo dài 5 ngày. Khói từ đám cháy đã giải phóng các hóa chất độc hại, và một phân tích sau đó về không khí xung quanh thị trấn cho thấy nồng độ benzen, xylen và muội than cao gấp ba lần mức an toàn.

Sau đó không có thêm dữ liệu nào được công bố, nhưng người dân được khuyến cáo nên ở trong nhà, đóng kín cửa sổ và đeo khẩu trang khi ra khỏi nhà.

Trong khi đó, một cơn mưa đen bắt đầu trút xuống.

“Mưa đã làm ngập hết xe cộ và động vật. Tất cả động vật đều bị dính đầy dầu. Các tình nguyện viên đã lập ra các trung tâm làm sạch cho động vật", Elena Lugovenko, một tình nguyện viên địa phương, cho biết.

Các tình nguyện viên đã thu gom những động vật bị nạn, bao gồm mèo, chó và chim, để rửa sạch bùn trước khi đưa chúng đến các nơi trú ẩn. Sự cố tràn dầu đặc biệt nguy hiểm đối với chim, vì chúng gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí là không thể bay. Dầu cũng độc hại, và những sinh vật có lông vũ có thể vô tình nuốt phải khi chúng cố gắng rỉa lông để thoát khỏi dầu.

Đến cuối cuộc tấn công ngày 20 tháng 4, ít nhất tám bể chứa tại nhà máy lọc dầu đã bị phá hủy, dầu tràn ra sông Tuapse gần đó, từ đó dòng chảy đưa nó ra Biển Đen và lan rộng dọc theo bờ biển.

Các nhà chức trách đã điều động hơn chục tàu thuyền để dọn sạch vệt dầu loang trên biển, đồng thời các phao chắn đã được lắp đặt trên các bãi biển để ngăn chặn sự lan rộng của dầu. Các đội cứu hộ và tình nguyện viên đang làm việc để dọn sạch các bãi biển đầy đá bằng máy xúc, và dầu đang được thu gom vào các thùng phuy và túi nhựa.

“Đây là một thảm họa môi trường,” Solovev, người đã lái xe từ Sochi, đi 116km dọc bờ biển, để tham gia vào nỗ lực này, cho biết.

“Dầu đã tràn khắp bờ biển trong bán kính 20 km. Toàn bộ khu vực vẫn chưa được dọn sạch; tất cả đều bị bao phủ bởi dầu. Toàn bộ đất cần phải được loại bỏ, một lượng lớn bùn đất, tất cả đều bị bao phủ bởi đá ở những nơi khó tiếp cận, thậm chí không thể tiếp cận bằng thiết bị".

Dù là cứu hộ động vật hay dọn dẹp bãi biển, công việc tình nguyện ở Tuapse đều tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Các giọt dầu nhỏ li ti trong không khí rất nguy hiểm khi hít phải, và điều bắt buộc là phải nhỏ thuốc nhỏ mắt ngay khi cảm thấy nóng rát.

“Bạn phải uống dung dịch thấm hút cứ hai tiếng một lần trong khi dọn dẹp. Hãy đeo khẩu trang và đồ bảo hộ hóa chất", Solovev cảnh báo.

'Có thể kéo dài nhiều năm'

Các nhà hoạt động môi trường địa phương nói với hãng truyền thông độc lập Important Stories của Nga rằng, trong một số trường hợp, chính quyền đã phủ thêm sỏi lên bãi biển, che giấu sự ô nhiễm thay vì dọn dẹp nó.

Nhưng ngay cả khi việc ngăn chặn sự lan rộng ven biển thành công, Ruslan Khvostov, chủ tịch đảng Thay thế Xanh, cảnh báo rằng hậu quả lâu dài đối với hệ sinh thái địa phương “có thể nghiêm trọng và kéo dài nhiều năm”.

“Các sản phẩm dầu mỏ lắng đọng trong trầm tích đáy Biển Đen, phá vỡ chuỗi thức ăn, và tất cả mọi người sẽ phải gánh chịu hậu quả”, Khvostov nói với Al Jazeera.

“Vệt dầu loang làm tắc nghẽn oxy, gây ra hiện tượng chết hàng loạt ở cá, động vật có vỏ và sinh vật đáy; việc phục hồi đa dạng sinh học sẽ mất từ ​​5 đến 10 năm hoặc lâu hơn, như trường hợp tràn dầu Kerch năm 2024. Các chất độc tích tụ trong sinh vật, đe dọa các loài chim và động vật có vú biển, như cá heo, cá heo mũi chai".

Sau đợt tấn công thứ ba và cũng là cuối cùng vào thứ Ba, tình hình ở Tuapse trở nên quá tồi tệ đến mức thị trấn phải sơ tán.

Cuộc chiến ở Ukraine đã gây ra thiệt hại về môi trường. Hàng nghìn cá heo và cá voi nhỏ đã chết dạt vào bờ do hoạt động định vị bằng sóng siêu âm từ các tàu ngầm chủ yếu của Nga ở Biển Đen, làm tổn thương thính giác của các loài động vật có vú sống dưới nước này.

Vì chúng phụ thuộc vào khả năng định vị bằng tiếng vang để di chuyển trong nước, nên nếu không có thính giác, các loài động vật này không thể định hướng hoặc tìm kiếm thức ăn.

Tháng 6 năm 2023, đập Kakhovka ở vùng Kherson bị phá hủy bởi một vụ nổ khi khu vực này đang nằm dưới sự kiểm soát của Nga. Nước bị ô nhiễm bởi chất thải độc hại ngay cả trước chiến tranh đã nhấn chìm hàng chục khu dân cư gần đó, phá hủy môi trường sống của các loài động vật như chuột chũi mù cát đang có nguy cơ tuyệt chủng – gần như toàn bộ phạm vi sinh sống của chúng bị ngập lụt – và thải chất ô nhiễm ra Biển Đen. Cá và các sinh vật thủy sinh khác sống trong hồ chứa trước khi đập bị phá hủy hầu hết đều chết.

Các chuyên gia cho rằng lực lượng Nga có thể đứng sau vụ nổ. Moscow phủ nhận trách nhiệm và đổ lỗi cho những kẻ phá hoại người Ukraine.

Trong bối cảnh không có lộ trình rõ ràng nào dẫn đến hòa bình hay thậm chí là một lệnh ngừng bắn trong tương lai gần, Ukraine có thể sẽ tăng cường các cuộc tấn công vào ngành công nghiệp dầu mỏ của Nga, vốn đang thu được lợi nhuận khổng lồ nhờ cuộc khủng hoảng ở Trung Đông.

“Về mặt chiến thuật, các nhà máy lọc dầu là mục tiêu lý tưởng cho một chiến dịch tấn công bằng máy bay không người lái gây tổn thất – chúng lớn, cố định và khó phòng thủ", Witold Stupnicki, nhà phân tích cấp cao về châu Âu và Trung Á tại Armed Conflict Location & Event Data (ACLED) nhận xét.

“Các cuộc tấn công liên tiếp vào Tuapse – ba lần trong vòng chưa đầy hai tuần – cho thấy Ukraine đang tiến hành một chiến dịch kéo dài, trong đó thiệt hại chồng chất ngăn cản sự phục hồi, cùng một mô hình đã nhắm vào các cảng Primorsk và Ust-Luga ở Biển Baltic hồi tháng Ba. Ukraine có khả năng sẽ tiếp tục và có thể leo thang chiến dịch này, đặc biệt khi việc sản xuất máy bay không người lái trong nước được đẩy mạnh và khi các cuộc tấn công này làm suy yếu dần hệ thống phòng không của Nga để có thể tấn công sâu hơn vào lãnh thổ Nga".

Thảm họa Tuapse không phải là thảm họa đầu tiên thuộc loại này trong khu vực. Vào tháng 12 năm 2024, hai tàu chở dầu của Nga đã bị chìm trong một cơn bão trên Biển Đen, làm tràn hàng nghìn tấn dầu mỏ, bắt đầu trôi dạt gần thị trấn nghỉ dưỡng Anapa. Các đội cứu hộ và hàng chục nghìn tình nguyện viên, trong đó có Solovev, đã được điều động để khắc phục một trong những thảm họa môi trường tồi tệ nhất lịch sử nước Nga.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội, nhà hoạt động môi trường Arshak Makichyan đã đổ lỗi cho ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch của Nga và hệ thống chính trị được xây dựng xung quanh ngành này.

“Nếu chúng ta ngạc nhiên trước những cơn mưa dầu ở Tuapse và Sochi, chúng ta nên nhớ đến trận tuyết đen ở vùng Kemerovo năm 2019, điều đó xảy ra mà không hề có chiến tranh, mà là do Nga, do bùn than không ai dọn dẹp, do thiếu mọi quy định, bởi vì điều mà Nga cần trước hết là kiếm tiền bằng cách phá hoại thiên nhiên”, ông viết.

“Các thảm họa môi trường sẽ tiếp tục xảy ra ở Nga cho đến khi người Nga bắt đầu yêu cầu những thay đổi ở cấp độ hệ thống, chứ không chỉ đổ lỗi cho Ukraine về những gì đã xảy ra".

×