Thể chế hóa và nhân rộng sự tử tế

Cán bộ – người “thắp lửa” cho văn hóa công chính

Văn hóa công chính không phải khẩu hiệu, mà là một hệ sinh thái giá trị đạo đức – pháp lý – hành chính. Muốn có một nền công quyền tử tế, phục vụ dân, thượng tôn pháp luật – thì nhất thiết phải kiến tạo và duy trì văn hóa công chính như một chuẩn mực căn bản. Cán bộ là người đại diện cho Nhà nước, là người thi hành pháp luật, là người đầu tiên tiếp xúc với dân khi dân cần đến chính quyền. Một nụ cười, một cái gật đầu, một lời giải thích tận tình của cán bộ không chỉ giải quyết thủ tục hành chính mà còn gieo vào lòng dân niềm tin và sự thiện cảm với thể chế, với cán bộ.

Thực tế cho thấy, ở đâu có người đứng đầu liêm chính, tận tụy, biết lắng nghe dân, ở đó ít đơn thư khiếu kiện, người dân hợp tác tốt hơn với chính quyền. Khi cán bộ không tham nhũng, không hách dịch, không vô cảm, người dân cũng không tiêu cực, không hối lộ, không lách luật. Nói cách khác, phẩm chất tử tế của cán bộ chính là “nền móng đạo đức công” dẫn dắt hành vi của xã hội.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy: “Muốn trị nước, trước hết phải sửa mình. Muốn lãnh đạo dân, trước hết phải làm gương”. Trong công cuộc cải cách hành chính, chúng ta nói nhiều đến thủ tục, thể chế, công nghệ, nhưng ít khi nhấn mạnh đến yếu tố con người – cụ thể là cán bộ. Một mô hình chính quyền điện tử, một hệ thống số hóa hồ sơ sẽ không thể vận hành hiệu quả nếu người cán bộ vẫn giữ tư duy “ban phát”, xử lý theo cảm tính hay nhũng nhiễu để trục lợi.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đúc rút: “Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém. Cán bộ là cái gốc của mọi công việc, vì vậy huấn luyện cán bộ là cái gốc của Đảng" hay “Phải thật thà tự phê bình và phê bình. Đó là cách tốt nhất để tiến bộ, để đoàn kết” - (Hồ Chí Minh, bài nói chuyện tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II, 1951).

Tử tế không phải là khẩu hiệu, mà là năng lực và bản lĩnh. Cán bộ tử tế là người dám nói không với tiêu cực, không “né việc”, không “đẩy việc”, không “lòng vòng”. Tử tế còn là biết xin lỗi khi sai, biết thừa nhận thiếu sót, biết lấy cái tâm phục vụ làm nền tảng. Chính điều đó tạo nên môi trường công vụ chuyên nghiệp, nơi không ai còn phải "chạy", mà được "phục vụ" một cách nhiệt tình.

Không ít người từng biện hộ rằng “dân mình còn nhiều thói quen, tật xấu”, “dân cũng quen đưa phong bì rồi”, nhưng sự thật là hành vi của người dân chịu ảnh hưởng lớn từ hành vi của cán bộ. Khi cán bộ sẵn sàng phục vụ không cần phong bì, khi quy trình minh bạch và thời gian được cam kết rõ ràng, người dân sẽ không cần phải "chạy".

Trong bài phát biểu của mình nhân ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, Thủ tướng Phạm Minh Chính nói “Lương y như từ mẫu - Thầy thuốc như mẹ hiền. Mẹ có bao giờ lấy phong bì của con đâu?” . Đó là lời căn dặn ý nghĩa với bác sĩ khi ở đâu đó còn có hiện tượng bác sĩ vòi tiền của bệnh nhân.

Nhiều địa phương đã chứng minh điều này khi mô hình “chính quyền phục vụ” được vận hành thực chất, khi cán bộ “4 xin” (xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép) trở thành chuẩn mực, thì người dân cũng ngày càng văn minh, lịch sự, biết tuân thủ và tôn trọng luật pháp hơn.

Sự tử tế, một khi lan tỏa từ công quyền, sẽ được nhân lên trong cộng đồng xã hội.

Sự tử tế cần thể chế hóa và nhân rộng

Tử tế là phẩm chất cá nhân, nhưng để duy trì và phát huy nó, cần có cơ chế. Chúng ta cần một bộ tiêu chuẩn đạo đức công vụ chuẩn, cụ thể, cần cơ chế tuyển chọn, đánh giá và đãi ngộ cán bộ dựa trên sự tử tế – chứ không chỉ dựa vào bằng cấp hay thời gian công tác.

Cũng cần có cơ chế bảo vệ những người tử tế khỏi bị cô lập hoặc bị trù dập vì "không giống số đông". Đồng thời, cần có cơ chế thưởng phạt nghiêm minh. Cán bộ tử tế cần được vinh danh, lên chức, lên lương – chứ không phải để những kẻ gian xảo, cơ hội “vượt mặt”. Người dân cũng cần được khuyến khích, giáo dục để thấy rằng sống tử tế không phải là thiệt thòi, mà là điều đúng đắn, lành mạnh và được tôn trọng, tôn vinh trong xã hội.

Tử tế không chỉ là yêu cầu đạo đức, mà là giải pháp chính trị, là công cụ quản trị xã hội. Một quốc gia mạnh không chỉ nhờ luật pháp nghiêm minh mà còn nhờ vào những con người tử tế, nhất là đội ngũ công quyền.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhắc nhở cán bộ: “Cán bộ, đảng viên phải thật sự là người đầy tớ trung thành của nhân dân. Không được lên mặt làm quan cách mạng” - “Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước. Người lãnh đạo không nên nói suông”.

Khi cán bộ càng tử tế, nhân dân càng tin tưởng và hành xử tử tế. Đó là chu trình tích cực – một kiểu “lan tỏa giá trị” mà không cần ban hành thêm luật, chỉ cần sống đúng với luật. Muốn dân tử tế, trước hết cán bộ phải tử tế. Đó không chỉ là mong mỏi, mà phải trở thành quyết tâm chính trị – được thực hiện trong từng hành vi, từng ánh mắt, nụ cười, lời nói và quyết định của cán bộ mỗi ngày.

Hay Bác cũng từng dạy: “Phải nhớ rằng dân là gốc. Có dân thì sự nghiệp mới thành, không có dân thì sự nghiệp thất bại. Cho nên đối với dân, phải kính trọng, lễ phép” - (Hồ Chí Minh, Sửa đổi lề lối làm việc, 1947).

Trong cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy lần này, chúng ta kỳ vọng và tin tưởng hơn sự tử tế trong cán bộ và nhân dân ngày càng được nâng cao và nhân rộng, giúp cho dân tộc ta bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của đất nước Việt Nam.

×