Thị trường tín chỉ carbon: Châu Phi tăng nhập khẩu pin mặt trời 60% từ Trung Quốc trong 1 năm

Theo nghiên cứu mới nhất, "Bằng chứng đầu tiên về sự cất cánh của năng lượng mặt trời tại Châu Phi" của tổ chức tư vấn năng lượng Ember, trong 12 tháng tính đến tháng 6/2025, Châu Phi đã nhập khẩu 15.032 MW tấm pin mặt trời từ Trung Quốc — tăng 60% so với năm trước.

Châu Phi đang dần bước vào giai đoạn phát triển bùng nổ của năng lượng mặt trời. Theo Hiệp hội Công nghiệp Năng lượng Mặt trời Châu Phi (AFSIA), năm 2024, lục địa này đã bổ sung thêm 2,5 GW công suất mới, nâng tổng công suất lắp đặt điện mặt trời lên 19,2 GWp.

Trong nhiều thập kỷ, năng lượng mặt trời đã đóng một vai trò quan trọng trên khắp Châu Phi - thắp sáng nhà cửa ở nông thôn, cung cấp điện cho máy bơm nước, vận hành lưới điện mini và duy trì kết nối cho các bệnh viện. Giờ đây, động lực đang chuyển từ sử dụng quy mô nhỏ sang ứng dụng trên quy mô lớn.

Đáng chú ý, trong hai năm qua, lượng nhập khẩu từ bên ngoài Nam Phi đã tăng gần gấp ba lần, từ 3.734 MW vào năm 2023 lên 11.248 MW vào năm 2025. Điều này đánh dấu sự thay đổi về mặt cơ cấu: nhu cầu năng lượng mặt trời không còn tập trung ở một số ít thị trường mà đang lan rộng khắp lục địa.

Trong đó, 20 quốc gia đã lập kỷ lục nhập khẩu mới trong năm qua; 25 quốc gia đã nhập khẩu ít nhất 100 MW, tăng so với 15 quốc gia của năm trước. Các quốc gia như Algeria, Zambia, Botswana và Sudan đã có sự tăng trưởng bùng nổ, với lượng nhập khẩu tăng gấp nhiều lần.

Sự bùng nổ năng lượng mặt trời của Châu Phi sẽ không thể xảy ra nếu không có Trung Quốc. Theo đó, năm 2024, Trung Quốc sản xuất 80% tấm pin mặt trời của thế giới và vẫn là nước xuất khẩu lớn nhất.

Trong khi, Châu Phi phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu do năng lực sản xuất trong nước vẫn còn hạn chế. Maroc đã tăng gấp đôi sản lượng hàng năm lên 1 GW, Nam Phi cũng duy trì năng lực tương tự. Ai Cập và Nigeria dù có các dây chuyền sản xuất nhỏ nhưng sản lượng còn hạn chế.

Các dự án lớn hơn đang được triển khai có thể kể tới như Ai Cập sẽ sớm bổ sung công suất đáng kể thông qua EliTe Solar (3 GW vào năm 2025), Sunrev Solar (2 GW vào năm 2026) và một nhà máy Masdar (4 GW, ngày khởi công chưa được công bố).

Những dự án này dần dần có thể giúp châu Phi giảm bớt sự phụ thuộc vào nhập khẩu, nhưng cho đến lúc đó, nhập khẩu từ Trung Quốc vẫn là xương sống của tăng trưởng.

Báo cáo Ember nhấn mạnh thêm rằng tại 16 quốc gia châu Phi, việc nhập khẩu các tấm pin mặt trời chỉ trong một năm có thể giúp tăng sản lượng điện lên hơn 5%. Đây là bước ngoặt đối với các nền kinh tế đang gặp khó khăn do thiếu điện.

Sự thay đổi này cũng gây ra những hậu quả tài chính sâu sắc. Mỗi đô la chi cho năng lượng mặt trời sẽ giảm thiểu rủi ro do biến động giá nhiên liệu toàn cầu, củng cố đồng nội tệ và giải phóng ngân sách cho các khoản đầu tư quan trọng vào y tế, giáo dục và cơ sở hạ tầng.

Ở cấp độ hộ gia đình và doanh nghiệp, điện mặt trời phân tán đang tạo ra những đột phá mới. Từ các tấm pin mặt trời nhỏ trên mái nhà đến lưới điện mini, các hệ thống phi tập trung đang cho phép tiếp cận năng lượng ở những nơi mà các tiện ích truyền thống không đáp ứng được.

Đối với các cộng đồng nông thôn, điều đó đồng nghĩa với việc cung cấp điện cho trường học, điện lạnh cho phòng khám và điện cho các doanh nghiệp nhỏ - những nền tảng cho tăng trưởng kinh tế rộng lớn hơn.

Sự gia tăng đột biến trong nhập khẩu cho thấy năng lượng mặt trời không còn là một lĩnh vực ngách hay phụ thuộc vào các nhà tài trợ ở Châu Phi nữa. Thay vào đó, nó đang trở thành một lựa chọn năng lượng chủ đạo.

×