Thứ trưởng Bộ NNMT: Nông sản đạt chuẩn ATTP phải đưa vào bán ở siêu thị, bán chợ truyền thống thì... "vô nghĩa"

Sáng 16/4, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Đại sứ quán Canada tổ chức Hội nghị tổng kết Dự án “An toàn thực phẩm vì sự phát triển” (gọi tắt là Dự án SAFEGRO) do Chính phủ Canada viện trợ không hoàn lại triển khai tại Việt Nam từ 2020 - 2025.

Chuyển biến rõ nét từ thể chế, đào tạo... và hành vi của người tiêu dùng

Thông tin về kết quả dự án, TS Brian Bedard, Giám đốc về ATTP và sức khỏe động vật, Alinea International (đại diện Cơ quan thực hiện Dự án) khẳng định, trong hơn 5 năm triển khai tại Việt Nam, dự án đã góp phần tạo ra những chuyển biến rõ nét trong lĩnh vực ATTP, từ thể chế, năng lực quản lý, kiểm nghiệm, đào tạo nguồn nhân lực, đến chuỗi giá trị nông sản và hành vi của người tiêu dùng.

Dự án đã triển khai các hoạt động rà soát hiện trạng, đối chiếu quy định chuẩn quốc tế, phân tích đánh giá và đưa ra khuyến nghị cho Việt Nam thông qua hoàn thành 12 báo cáo hỗ trợ kỹ thuật về ATTP và chia sẻ đến các cơ quan quản lý ATTP của Bộ Y tế, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Hồ Chí Minh nghiên cứu ứng dụng trong triển khai công tác quản lý ATTP tại Việt Nam.

Một trong những đóng góp quan trọng của SAFEGRO là đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình sửa đổi Luật ATTP. Thông qua các báo cáo chính sách, nghiên cứu so sánh kinh nghiệm quốc tế, các chuyến tham quan ở nước ngoài, và các hội thảo tham vấn với các bên liên quan, dự án đã cung cấp thêm căn cứ thực tiễn và khoa học, cũng như các khuyến nghị cho quá trình hoàn thiện khung pháp lý.

Trong lĩnh vực hoàn thiện chính sách và pháp luật, dự án đã xây dựng nhiều tài liệu hướng dẫn và tham chiếu kỹ thuật quan trọng, đồng thời hỗ trợ tập huấn và tư vấn cho đông đảo cán bộ quản lý. Đặc biệt, trong tháng 1 năm 2026, SAFEGRO đã hỗ trợ tổ chức hai hội thảo tham vấn quốc gia về sửa đổi Luật ATTP, mở rộng đối thoại giữa cơ quan quản lý, giới chuyên môn, doanh nghiệp và các bên liên quan. Đây cũng là nền tảng đầu tiên để những thay đổi về năng lực thực thi tiếp tục được hình thành và lan tỏa trong toàn hệ thống.

Từ cấp trung ương đến địa phương, năng lực thực thi của các cơ quan quản lý ATTP đã được cải thiện rõ rệt. Theo kết quả dự án, 1.966 cán bộ quản lý nhà nước báo cáo được nâng cao năng lực phối hợp chính sách, quy trình và chương trình ATTP; đồng thời 791 cán bộ báo cáo cải thiện thực hành trong thực thi quy định ATTP.

Một dấu ấn nổi bật trong quá trình này là việc thúc đẩy tư duy đánh giá nguy cơ. Từ báo cáo phân tích tổng thể các lỗ hổng và chuyến học tập tại Trung Quốc, dự án góp phần hình thành Nhóm chuyên gia đánh giá nguy cơ liên Bộ, tiến tới thành lập Trung tâm Đánh giá nguy cơ ATTP thuộc Bộ Y tế.

SAFEGRO đồng thời hỗ trợ nâng cao năng lực cho 30 chuyên gia nòng cốt về đánh giá nguy cơ chuyên sâu về phương pháp đánh giá định lượng các nguy cơ hóa học và vi sinh, góp phần phát triển mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực này, và đào tạo rộng cho khoảng 240 cán bộ từ các bộ, ngành. Với sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính của Dự án, 4 đánh giá nguy cơ đã hoàn thành và chia sẻ kết quả với những người ra quyết định của các cơ quan Chính phủ.

Cùng với đó, Hệ thống quản lý thông tin phòng thí nghiệm – LIMS – được thử nghiệm và áp dụng tại phòng thí nghiệm NAFIQPM 1 ở Hải Phòng và NAFIQPM 3 ở Nha Trang. Hơn 70 phần trăm cán bộ tại các phòng thí nghiệm mục tiêu cải thiện năng lực sử dụng hệ thống này.

Hình thành nhiều HTX sản xuất theo chuỗi, kiểm soát ATTP theo tiêu chuẩn quốc tế

Ở một trụ cột khác, SAFEGRO đã xây dựng khung năng lực toàn diện và 8 khóa học trực tuyến e-learning về ATTP, thanh tra, phân tích nguy cơ, và lồng ghép giới; đồng thời hỗ trợ 10 khóa học cho bậc đại học, sau đại học và bồi dưỡng ngắn hạn. Các khóa học này được tích hợp tại 12 cơ sở đào tạo, góp phần phát triển nguồn nhân lực bền vững về ATTP cho Việt Nam.

Thông qua các khóa tập huấn và hội thảo chuyên sâu, một cách tiếp cận quản lý mới – dựa trên phòng ngừa, kiểm soát mối nguy và sử dụng dữ liệu – đã từng bước được củng cố trong hệ thống ATTP Việt Nam qua các chuỗi giá trị, từ sản xuất, cơ sở chế biến, thị trường và người tiêu dùng.

Từ chính sách và năng lực quản lý, SAFEGRO đi tiếp vào thực tiễn bằng việc hỗ trợ xây dựng và cải thiện các mô hình ATTP trong các chuỗi giá trị nông sản. Nổi bật trong đó, tại HTX Cần Giờ – Tương Lai, dự án hỗ trợ chuẩn hóa, nâng cấp quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế HACCP (trước khi dự án hỗ trợ HTX đã áp dụng và được chứng nhận HACCP) và hướng tới FSSC 22000, đồng thời hỗ trợ cải thiện về bao bì, nhãn mác, ứng dụng hiệu quả hệ thống sấy bằng năng lượng mặt trời;

Còn tại HTX chăn nuôi lợn Hoàng Long ở Hà Nội, SAFEGRO tập trung hỗ trợ cải thiện điều kiện ATTP tại khu vực giết mổ và chế biến, nâng cao năng lực kiểm soát ATTP theo tiêu chuẩn HACCP, hỗ trợ cải thiện về môi trường, thúc đẩy, xúc tiến đa dạng hóa kênh phân phối tiêu thụ sản phẩm.

Tại HTX Rau Văn Đức, dự án đã triển khai các hoạt động thúc đẩy tuân thủ quy định ATTP, thực hành nông nghiệp tốt và sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt chú trọng vai trò của phụ nữ nông dân. Ngoài ra, dự án hỗ trợ, nâng cấp chuỗi giá trị tại HTX Phú Lộc là một mô hình chuỗi cung ứng quy mô nhỏ nhưng rất năng động trong việc sản xuất và có thị trường tiêu thụ ổn định.

Cũng theo TS Brian Bedard, dự án đã triển khai hỗ trợ can thiệp cải thiện ATTP tại các chợ đầu mối, dân sinh của 2 thành phố Hà Nội và TP HCM đó là, Chợ Đầu mối Bình Điền, Chợ Đầu mối Minh Khai, Chợ Thượng Thanh, Chợ Kim quan và chợ Mía.

"SAFEGRO lựa chọn triển khai hỗ trợ tại chợ đầu mối bởi chợ đầu mối là nơi kết nối tiêu thụ lượng sản phẩm hàng hóa nông sản lớn giữa các nhà sản xuất với nhà phân phối, kênh lưu hàng hóa giữa thành phố với các địa phương và một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng. Khi chợ có hệ thống kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm được đảm bảo; truy xuất và kiểm soát nguồn gốc xuất xứ hiêu quả, các giao dịch mua bán được thực hiện công khai, minh bạch, được quản lý và vận hành chuyên nghiệp sẽ góp phần thúc đẩy chuỗi cung ứng nông sản an toàn, bền vững và sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố và các địa phương", TS Brian Bedard chia sẻ.

Theo đó, dự án không chỉ hỗ trợ cải thiện điều kiện vệ sinh, sắp xếp quầy hàng và trang bị công cụ hỗ trợ, mà còn thúc đẩy thay đổi thói quen thực hành thông qua truyền thông và tập huấn. Riêng tại các mô hình chợ và thị trường mục tiêu, SAFEGRO đã đào tạo cho hơn 1.000 người tham gia, trong đó phụ nữ chiếm tỷ lệ lớn.

Tại các chợ này, ATTP không chỉ là quy định phải tuân thủ, mà đang dần trở thành thói quen, trách nhiệm và niềm tin chung của cộng đồng buôn bán và tiêu dùng. Để những thay đổi ấy thật sự bền vững, ATTP cần đi xa hơn các mô hình thực hành – nó cần trở thành một thông điệp xã hội, được lan tỏa bằng truyền thông, bằng tổ chức cộng đồng và bằng sự tham gia của nhiều nhóm đối tượng khác nhau mà SAFEGRO đã tạo nền móng.

Nông sản đạt chuẩn ATTP phải vào được siêu thị, bán chợ truyền thống thì... vô nghĩa

Phát biểu tại Hội nghị tổng kết dự án, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam khẳng định, đây là dự án rất có ý nghĩa đối với cả Việt Nam và Canada. Dự án đã huy động được những chuyên gia hàng đầu của Canada tham gia, từ kinh nghiệm quốc tế mà tình hình thực tiễn tại Việt Nam (cơ quan quản lý các Bộ, ngành và các địa phương, doanh nghiệp, HTX), từ đó, đúc rút ra được nhiều kinh nghiệm quý báu trong công tác xây dựng thể chế, chuỗi về quản lý, truy xuất nguồn gốc ATTP.

Thứ trưởng bày tỏ sự đồng tình với 10 bài học kinh nghiệm của ban quản lý dự án đưa ra. Đồng thời ông nhấn mạnh thêm, dự án đã hỗ trợ hoàn thiện cơ chế chính sách về ATTP từ thực tế trong nước và kinh nghiệm của quốc tế, từ đó, phù hợp với Việt Nam và đi tạo hiệu quả khi đi vào thực tiễn.

Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, Chính phủ đang trình Quốc hội về sửa đổi Luật ATTP - như vậy, trong thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cùng với các Bộ, ngành hoàn thiên dự thảo sửa đổi Luật, trong đó, có sự đóng góp rất nhiều của dự án.

Một điểm nhấn nữa mà dự án đã tạo ra theo Thứ trưởng, đó là đã thu hút được sự tham gia của nhiều chủ thể, đồng thời tác động lên nhiều đối tượng từ các nhà quản lý, nghiên cứu, doanh nghiệp, người kinh doanh đến tiêu dùng, thậm chí có cả giới trẻ tham gia.

Qua các bộ tài liệu giới thiệu tại hội nghị, Thứ trưởng Trần Thanh Nam cho biết, rất tâm đắc với tất cả các hướng dẫn được thể hiện trong đó. "Bộ tài liệu hướng dẫn thực hành trong trồng rau, nuôi lợn... mang nhiều giá trị, giúp HTX, người nông dân dễ dàng tiếp cận và áp dụng vào thực tế", ông nói.

Bên cạnh kết quả đạt được, Thứ trưởng nhấn mạnh vấn đề "tự kiểm soát ATTP". Việc tự kiểm soát không chỉ giúp tuân thủ quy định pháp luật mà còn là cơ sở để định vị thương hiệu nông sản, tháo gỡ tình trạng sản phẩm làm ra đạt chuẩn nhưng lại không mang lại giá trị gia tăng tương xứng trên thị trường.

"Chúng ta đã có các HTX tổ chức sản xuất tốt, xây dựng và áp dụng nhiều tiêu chuẩn. Nhưng quan trọng nhất vẫn là đầu ra. Sản phẩm phải được thị trường chấp nhận, phải vào được hệ thống siêu thị. Nếu chỉ đưa vào chợ bán lẻ truyền thống thì không giải quyết được vấn đề, vô nghĩa", Thứ trưởng Trần Thanh Nam nói.

Về định hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ, Lãnh đạo Bộ NNMT cho biết đã giao Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam tổ chức các khóa đào tạo về lãnh đạo sản xuất. "Đây là khóa đào tạo dành cho cán bộ lãnh đạo, những 'đầu tàu' ở các địa phương để mở rộng mô hình, chứ không phải đào tạo nông dân. Bởi nông nghiệp hữu cơ không chỉ là câu chuyện của kỹ thuật sản xuất, mà bao trùm cả vấn đề thị trường, trách nhiệm xã hội và môi trường", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Một trong những điểm sáng giàu ý nghĩa xã hội của SAFEGRO là chương trình giáo dục ATTP trách nhiệm giới trong các trường mầm non. Từ mô hình thí điểm tại xã Văn Đức, đến nay chương trình đã được xây dựng và tích hợp vào kế hoạch giáo dục hằng năm của 32 trường mầm non tại Hà Nội. Không chỉ dừng ở giáo án, dự án còn xây dựng hướng dẫn tự kiểm tra, đánh giá thực hành ATTP ở bếp ăn trường học, giúp gắn giáo dục với thay đổi thực hành. Theo kết quả theo dõi, 93% cán bộ, giáo viên và nhân viên bếp ăn được tập huấn báo cáo đã áp dụng kiến thức và thực hành ATTP tốt hơn.

Bên cạnh đó, SAFEGRO cũng triển khai hỗ trợ nâng cao chất lượng đào tạo ATTP – phù hợp chuẩn quốc tế; Tiếp cận ATTP có trách nhiệm giới; Tăng cường nhận thức của người tiêu dùng và nhu cầu đối với thực phẩm an toàn

×