Mục tiêu Việt Nam hùng cường 2050 và yêu cầu đổi mới mô hình phát triển

Việt Nam và tầm nhìn đến năm 2050

Quyết định của Quốc hội tại kỳ họp thứ 10 thông qua nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 81 về Quy hoạch tổng thể quốc gia, với tầm nhìn đến năm 2050, đánh dấu một bước chuyển lớn trong tư duy phát triển.

Lần đầu tiên, mục tiêu “quốc gia hùng cường, hưng thịnh, hạnh phúc” được ấn định rõ ràng trong một văn kiện pháp lý tầm quốc gia, khẳng định khát vọng vươn lên mạnh mẽ và minh định con đường phát triển dài hạn của Việt Nam trong bối cảnh thế giới đang thay đổi sâu sắc.

Điểm nhấn quan trọng của nghị quyết là việc xác lập kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế. Đây là bước tiến mang tính căn cơ, phù hợp với xu thế toàn cầu nơi khu vực tư nhân luôn đóng vai trò trung tâm trong tạo ra của cải, công nghệ, đổi mới và việc làm.

Tầm nhìn 2030 được đặt trước như một cột mốc quan trọng: Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và sở hữu mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây chính là “cầu nối” cần thiết để hướng đến mục tiêu 2050, bởi một quốc gia hùng cường không thể xây từ nền tảng yếu. Để đạt được, nền kinh tế phải thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, tối ưu hóa năng suất lao động và đẩy mạnh công nghệ ở cả khu vực công lẫn tư.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu mà Tổng Bí thư Tô Lâm đưa ra trước đây, Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, trở thành chất xúc tác tư tưởng mạnh mẽ. Không chỉ là mục tiêu kinh tế, định hướng này còn bao hàm yêu cầu Việt Nam phải có đội ngũ trí thức hàng đầu khu vực, thậm chí nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới. Đất nước cần hàng trăm nhà khoa học có tầm ảnh hưởng quốc tế, có các giải thưởng lớn, và quan trọng hơn là có hệ sinh thái nghiên cứu – đổi mới – sáng tạo đủ sức sản sinh nhân tài và công nghệ.

Song song với các tuyên bố chính trị mạnh mẽ, các con số cũng cho thấy sự thách thức khổng lồ đang chờ phía trước. Tính toán cho thấy để đạt mức thu nhập cao trong hai thập kỷ tới, Việt Nam phải duy trì tốc độ tăng trưởng tối thiểu 10% mỗi năm, con số rất ít quốc gia có thể đạt được trong thời gian dài. Quốc hội cũng đã đặt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 ở mức 10%, một mục tiêu cực kỳ tham vọng nhưng phản ánh quyết tâm chính trị lớn.

Người ta có thể nhìn nhận đây là mục tiêu quá cao, thậm chí khó tưởng tượng. Nhưng nếu nhìn lại lịch sử phát triển của những nền kinh tế xuất sắc, như Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, hay đặc biệt là Trung Quốc trong giai đoạn 1980–2010, thì những mức tăng trưởng hai chữ số không phải là điều bất khả thi. Sự khác biệt nằm ở mô hình tăng trưởng, chất lượng thể chế và khả năng huy động toàn xã hội vào một mục tiêu chung.

Điều quan trọng nhất của một nghị quyết không nằm ở câu chữ mà nằm ở năng lực biến nó thành hiện thực. Để tiến tới thập kỷ tăng trưởng 10%, Việt Nam phải tiến hành một cuộc chuyển đổi cấu trúc sâu rộng: Tái cơ cấu nền kinh tế, phát triển thị trường vốn minh bạch và hiện đại, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp tư nhân, xây dựng hạ tầng số và logistics hàng đầu khu vực, cải cách giáo dục theo chuẩn toàn cầu, và nhất là nâng cao năng suất lao động, yếu tố mà Việt Nam hiện nay vẫn kém xa các nước trong khu vực.

Việc xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất chính là mấu chốt mở đường. Một nền kinh tế có năng lực cạnh tranh cao phải dựa vào sự năng động, sáng tạo, đổi mới của doanh nghiệp tư nhân. Nhưng để khu vực tư nhân phát huy vai trò dẫn dắt, Việt Nam cần loại bỏ rào cản thủ tục, chi phí không chính thức, độc quyền nhóm và tình trạng “xin–cho” trong nhiều lĩnh vực. Một môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch, được pháp luật bảo vệ vững chắc, mới có thể tạo ra những doanh nghiệp Việt đủ sức vươn tầm thế giới.

Để thực sự cạnh tranh, Việt Nam cần một chiến lược táo bạo hơn: Xây dựng các trung tâm công nghệ quốc gia, tạo hệ sinh thái thu hút nhà khoa học giỏi trong và ngoài nước, kết nối đại học – doanh nghiệp – viện nghiên cứu, và áp dụng cơ chế đặc thù để trọng dụng nhân tài. Một nền kinh tế 10% tăng trưởng mỗi năm phải dựa trên công nghệ “make in Vietnam”, chứ không chỉ dựa vào gia công và vốn đầu tư nước ngoài.

Khát vọng của cả dân tộc

Nghị quyết của Quốc hội mở ra cơ hội lớn để Việt Nam định hình lại chiến lược phát triển. Nhưng từ cơ hội đến thành công cần một năng lực điều hành mạnh mẽ. Lịch sử khu vực cho thấy những quốc gia bứt phá mạnh mẽ nhất đều có hệ thống quản trị nhà nước tinh gọn, hiệu quả và hướng đến phục vụ. Việt Nam đang đứng trước một yêu cầu cấp bách: Chuyển từ “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, từ “quy định” sang “giải phóng năng lực”, từ “hành chính” sang “số hóa”.

Một yêu cầu khác không thể thiếu là nâng chất giáo dục. Mục tiêu đội ngũ trí thức “đứng đầu khu vực, thuộc tốp đầu thế giới” đòi hỏi một cuộc cải cách lớn: Xây dựng các đại học nghiên cứu tầm cỡ, áp dụng chuẩn quốc tế, tự chủ mạnh mẽ, thu hút giáo sư, nhà nghiên cứu đẳng cấp thế giới và trả lương cạnh tranh toàn cầu. Không có nền giáo dục mạnh, không thể có quốc gia hùng cường.

Ở góc độ kinh tế – xã hội, mục tiêu 2050 mở ra hai thông điệp quan trọng. Thứ nhất, Việt Nam lựa chọn con đường phát triển dựa trên tri thức và công nghệ, khác biệt với mô hình dựa vào lao động giá rẻ trước đây.

Thứ hai, đây là mục tiêu chỉ có thể đạt được nếu cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân cùng nhìn về một hướng. Không có điều kỳ diệu nào đến từ những bước đi nhỏ, chậm và thiếu quyết đoán. Chỉ có những cuộc cải cách mạnh mẽ, nhất quán và lâu dài mới đưa Việt Nam vượt lên.

Khát vọng hùng cường vào năm 2050, vì thế, không chỉ là câu chuyện của Quốc hội hay Chính phủ. Đó là khát vọng của cả dân tộc. Nhưng việc viết ra mục tiêu mới chỉ là điểm khởi đầu. Cách Việt Nam tổ chức thực thi, đột phá trong thể chế, nuôi dưỡng khoa học, nâng chất giáo dục, khuyến khích doanh nghiệp và bảo đảm sự liêm chính của bộ máy công quyền mới quyết định liệu mục tiêu ấy có trở thành hiện thực hay không.

Những quốc gia thành công luôn biết biến khát vọng thành chiến lược, chiến lược thành chính sách, và chính sách thành hành động cụ thể. Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng để làm điều đó. Nghị quyết của Quốc hội đã đặt ra cột mốc rõ ràng. Phần còn lại thuộc về năng lực chuyển đổi và sự đoàn kết trong hành động.

Một quốc gia hùng cường có thể không đến từ những lời tuyên bố lớn, mà từ những bước đi đúng, nhanh và bền bỉ của hôm nay.

×