Đừng để tò mò trở thành độc dược

Đừng để tò mò trở thành độc dược

Người ta thường dạy trẻ: “Con đừng bao giờ nói chuyện với người lạ”. Nhưng giờ đây nguy hiểm không còn đến từ người lạ trên đường mà từ một cái link được gửi bởi chính bạn học. Từ một file được chia sẻ trên nhóm chat quen thuộc, từ những nơi mà trẻ em tưởng là an toàn nhất.

Mặc dù Công an tỉnh Lạng Sơn đã cung cấp thông tin chính thức kết quả điều tra ban đầu về vụ án nhưng “tài liệu 88 trang” và các đường link ảnh, video liên quan vẫn được lan truyền trên mạng và có nguy cơ nằm trong thiết bị của không ít người dùng, trong đó có học sinh.

Công an khuyến cáo người dân không tìm kiếm, không lưu trữ, không chia sẻ, không lan truyền hình ảnh và video tiêu cực, kích động bạo lực liên quan vụ án. Hành vi phát tán trái phép có thể bị xử lý theo quy định. Nhưng cảnh báo đó có đủ sức nặng với một đứa trẻ chưa đủ hiểu biết đang ngồi trước màn hình điện thoại hay không?

Nguy hiểm của “tài liệu 88 trang” nằm ở hai khía cạnh. Đầu tiên là chứa nội dung bạo lực, phi nhân tính, gây sốc tâm lý. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc trẻ tiếp xúc lặp lại với nội dung bạo lực có liên quan đến gia tăng hành vi hung hăng về sau, mức độ ảnh hưởng còn tùy tần suất, độ tuổi và môi trường gia đình.

Hai là câu chuyện ít người nghĩ tới, đó là virus máy tính hoặc phần mềm độc hại được gán theo đường link chia sẻ. File tải về từ nguồn không rõ ràng có thể chứa mã độc đánh cắp dữ liệu cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng thậm chí biến thiết bị thành công cụ phạm tội cho kẻ xấu. Vậy mà hàng nghìn người vẫn tìm kiếm. Gõ từ khóa, click vào link lạ rồi bình thản tải về. Và quan trọng hơn là còn chia sẻ cho người khác.

Ngày 15/3/2019, Brenton Tarrant bước vào hai nhà thờ Hồi giáo ở Christchurch, New Zealand, sát hại 51 người. Toàn bộ quá trình được hắn livestream trên Facebook trong 17 phút. Sau đó video bị gỡ khỏi nền tảng nhưng đã có vô số bản sao kịp phát tán. Chỉ trong 24 giờ đầu sau khi vụ việc xảy ra, Facebook cho biết đã chặn khoảng 1,2 triệu lượt tải lên và gỡ thêm hàng trăm nghìn bản sao đã kịp hiển thị. Nó lan tràn khắp YouTube, Twitter, Reddit. Người ta re-upload liên tục, tìm cách né tránh thuật toán kiểm duyệt.

Và rồi 6 tháng sau, vào ngày 9/10/2019, Stephan Balliet ở Đức lại làm y như vậy. Hắn livestream vụ xả súng ở giáo đường Do Thái trên Twitch. Hơn 2.000 người xem video đó trước khi nó bị gỡ. Đến năm 2022, một thanh niên 18 tuổi tên Payton Gendron bắn chết 10 người tại siêu thị ở Buffalo, New York. Hắn livestream trên Twitch và công bố một bản tuyên ngôn thừa nhận lấy cảm hứng từ kẻ thủ ác Christchurch.

Úc đã ban hành luật năm 2019 buộc các nền tảng mạng xã hội phải gỡ bỏ nội dung bạo lực ghê tởm một cách nhanh chóng nếu không sẽ đối mặt với mức phạt lên tới 7,5 triệu USD hoặc 10% doanh thu hàng năm tùy theo mức nào lớn hơn. Cá nhân có thể bị phạt tiền và bị phạt tù tối đa 3 năm nếu không gỡ bỏ nội dung đó kịp thời.

New Zealand cũng ban hành luật tương tự, phân loại video như vụ Christchurch là nội dung phản cảm. Bất kỳ ai ở New Zealand xem, sở hữu hoặc phân phối video đều vi phạm pháp luật. Nhưng đó là chuyện của các nền tảng công nghệ. Còn người dùng thì sao?

Hội Tâm lý học Hoa Kỳ lập nhóm chuyên gia từ năm 2013 để rà soát nghiên cứu về nội dung bạo lực trên màn hình. Trong kết quả công bố năm 2015 Hội này cho rằng việc tiếp xúc với game bạo lực là một yếu tố nguy cơ liên quan đến gia tăng hành vi và xu hướng hung hăng, đồng thời có thể làm giảm đồng cảm và làm chai lì trước hành vi hung hăng.

Nghiên cứu của Huesmann và cộng sự cho thấy trẻ em từ 6 đến 10 tuổi tiếp xúc nhiều với nội dung bạo lực trên TV có xu hướng biểu hiện hành vi hung hăng cao hơn khi trưởng thành kể cả khi đã kiểm soát nhiều yếu tố nền. Đồng thời nhiều nghiên cứu khác cũng chỉ ra hung hăng từ sớm là một trong những chỉ dấu dự báo đáng kể cho các hành vi chống đối xã hội nghiêm trọng ở tuổi vị thành niên và giai đoạn trưởng thành trẻ

Vấn đề không phải là một đứa trẻ xem một video bạo lực sẽ lập tức trở thành tội phạm. Nhưng mỗi lần tiếp xúc là một giọt nước nhỏ làm xói mòn khả năng cảm thông, làm tê liệt cảm xúc, làm méo mó nhận thức về đúng sai. Và đặc biệt nguy hiểm với học sinh, nhóm đối tượng chưa đủ phát triển về tâm lý lẫn nhận thức để xử lý những hình ảnh kinh hoàng như vậy.

Im lặng chính là đồng lõa

Khung pháp lý hiện nay của nước ta về nội dung trực tuyến vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Nghị định 147/2024/NĐ-CP yêu cầu các nền tảng mạng xã hội gỡ bỏ nội dung bất hợp pháp trong vòng 24 giờ khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng. Nhưng về trách nhiệm của người dùng khi chia sẻ nội dung bạo lực?

Pháp luật đã có cơ sở xử phạt hành vi chia sẻ nội dung cổ súy bạo lực, tội ác, hoặc các nội dung rùng rợn mang tính kích động. Vấn đề nằm ở tốc độ lan truyền, cách nhận diện nội dung gây hại lẫn cơ chế thực thi với người dùng nhỏ tuổi.

Nghị định 15/2020/NĐ-CP có quy định phạt từ 10 đến 20 triệu đồng đối với người sử dụng mạng xã hội cung cấp hoặc chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật. Nhưng với nội dung bạo lực thực tế từ vụ án hình sự liệu có áp dụng được điều khoản này? Đây là lúc chúng ta phải đặt câu hỏi pháp luật cần phải rõ ràng hơn nhưng trong khi chờ đợi, trách nhiệm của mỗi người dân đặc biệt là phụ huynh ở đâu?

Ai chịu trách nhiệm trong câu chuyện này? Câu trả lời không đơn giản. Bởi đây không phải lỗi của một người, một nhóm hay một tổ chức. Mà là trách nhiệm chung của cả một hệ thống từ người dùng mạng xã hội, gia đình cho đến nhà trường.

Trước hết là chính người dùng. Mỗi lần click chuột, mỗi lần chia sẻ thì bạn đang tham gia vào chuỗi lan truyền độc hại. Bạn biến nạn nhân thành cảnh tượng. Bạn khiến tội ác được nhân rộng. Tò mò là bản năng nhưng không phải bản năng nào cũng nên thỏa mãn. Tiếp đến là gia đình. Hội đồng Truyền hình Quốc gia Chile công bố 52% trẻ em từ 6-12 tuổi xem nội dung nghe nhìn mà không có người lớn giám sát.

Ở Việt Nam con số này có thể còn cao hơn. Điện thoại trong tay trẻ là cánh cửa dẫn tới cả thế giới kể cả những thứ chúng chưa sẵn sàng đối mặt. Kiểm soát không phải xâm phạm quyền riêng tư mà là bảo vệ. Nói chuyện với con về những gì chúng thấy trên mạng, giải thích tại sao một số nội dung độc hại, đặt giới hạn rõ ràng về thời gian và loại nội dung được xem.

Cuối cùng là nhà trường. Giáo dục kỹ năng sống số cần trở thành môn học bắt buộc, không phải tùy chọn. Trẻ em cần biết phân biệt thông tin, nhận diện nội dung độc hại và hiểu hậu quả khi tiếp xúc với bạo lực.

Vậy bây giờ phải làm gì? Nếu bạn lỡ tải “tài liệu 88 trang” thì hãy xóa ngay, đừng xem và đừng chia sẻ. Đừng nghĩ xem một lần thôi không sao hay chỉ gửi cho vài người bạn thân. Nếu thấy ai đó chia sẻ hãy báo cho cơ quan chức năng. Im lặng chính là đồng lõa.

Với những bậc phụ huynh nếu con bạn đang tò mò về vụ án thì hãy ngồi xuống nói chuyện, giải thích và lắng nghe. Đừng la mắng rồi bỏ mặc vì như vậy chúng sẽ chỉ tìm cách giấu bạn và tiếp tục tò mò trong bóng tối.

Mỗi lần click chuột tò mò có thể là lần đầu độc tâm hồn một đứa trẻ. Có thể là con bạn, học trò bạn hoặc em bạn. 88 trang ấy không chứa tri thức, nó chứa nỗi đau, nỗi sợ hãi và cái chết. Hãy nhớ rằng đừng để tò mò trở thành độc dược.

×