Trực tiếp Tọa đàm: “Ngành mật ong ứng phó với việc Hoa Kỳ điều tra chống bán phá giá”

Nhà báo Đỗ Thanh Phong: Thưa quý vị và các bạn, hiện tại hơn 95% sản lượng mật ong Việt Nam xuất khẩu vào thị trường Mỹ. Do đó, nếu Mỹ áp thuế chống bán phá giá, mật ong Việt Nam sẽ rất khó khăn về đầu ra, kéo theo đó là sinh kế của 35.000 người nuôi ong Việt Nam bị thiệt hại nặng nề. Vì thế, hơn lúc nào hết đây là thời điểm rất cần sự hành động từ chính các doanh nghiệp. Nâng cao nhận thức về phòng vệ thương mại, không e ngại, né tránh chủ động phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước chính là chìa khóa để hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam nói chung tránh rủi ro không đáng có. 

Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn bốn vị khách mời.  Xin kính chào và hẹn gặp lại.

Nhà báo Đỗ Thanh Phong:  Vậy còn phía Bộ Công thường, trong bối cảnh hội nhập nền kinh tế quốc tế, chắc chắn công tác phòng vệ thương mại vẫn chiếm vị trí hết sức quan trọng. Đứng dưới góc độ là cơ quan quản lý nhà nước, xin các ông/bà cho biết các cơ quan quản lý nhà nước sẽ làm gì để nâng cao năng lực ứng phó với vụ việc phòng vệ thương mại của các ngành xuất khẩu? 

Bà Phạm Châu Giang - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương):  Trong bối cảnh các nước tăng cường sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, công tác hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài đã được thể chế hóa trong Luật Quản lý ngoại thương và được cụ thể hóa trong một số đề án đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt như: Đề án tái cơ cấu ngành công thương, Đề án tăng cường quản lý nhà nước về chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và gian lận xuất xứ, Đề án xây dựng và vận hành hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại.

Trên cơ sở đó, Ban Cán sự Đảng Bộ Công Thương đã đề ra chủ trương chủ động ứng phó và xử lý có hiệu quả các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài đối với hàng hóa xuất khẩu của ta; nâng cao năng lực cảnh báo sớm cho nền kinh tế, các ngành sản xuất, xuất khẩu thông qua xây dựng và vận hành hiệu quả Hệ thống cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại.

Thực hiện các chủ trương, định hướng này, Bộ Công Thương đã phối hợp cùng với các bộ, ngành liên quan triển khai nhiều hoạt động như định kỳ đăng tải danh sách cảnh báo các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại; sớm tiếp cận với các doanh nghiệp trong những ngành có nguy cơ bị điều tra, áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại để cung cấp thông tin, giúp các doanh nghiệp hiểu được các nguyên tắc, quy trình điều tra, các công việc doanh nghiệp cần thực hiện, các kịch bản có thể xảy ra đối với doanh nghiệp. 

Trong một số vụ việc, Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành liên quan trực tiếp cung cấp các thông tin theo yêu cầu của cơ quan điều tra nước ngoài để cơ quan điều tra nước ngoài hiểu rõ về các chính sách, quy định của Việt Nam, tránh đưa ra những kết luận bất lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam dựa trên những cáo buộc thiếu khách quan và không chính xác. 

Bộ Công Thương cũng trực tiếp can thiệp, trao đổi với cơ quan điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài khi phát hiện trong hoạt động điều tra có điểm chưa phù hợp với các quy định của WTO. Nếu dấu hiệu vi phạm các quy định của WTO là rõ ràng và biện pháp phòng vệ thương mại được nước ngoài áp dụng gây bất lợi lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam, Bộ Công Thương có thể xin phép Thủ tướng Chính phủ để chính thức khiếu nại và đưa vấn đề ra giải quyết theo cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO. 

Các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp của các cơ quan chức năng trong quá trình xử lý các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài đã đem lại những kết quả rất tích cực. Trong nhiều vụ việc, Việt Nam đã thành công trong việc chứng minh Chính phủ không trợ cấp, không can thiệp vào thị trường để tạo lợi thế bất bình đẳng cho doanh nghiệp xuất khẩu. Nhờ đó, các doanh nghiệp xuất khẩu không bị áp thuế phòng vệ thương mại hoặc bị áp thuế ở mức thấp, góp phần giữ vững và mở rộng thị trường xuất khẩu. 

Chẳng hạn như từ đầu năm đến nay, một số nước đã chấm dứt điều tra mà không áp dụng thuế chống bán phá giá đối với hàng hóa xuất khẩu của ta trong nhiều vụ việc như vụ việc Ấn Độ điều tra ván gỗ MDF, In-đô-nê-xi-a điều tra tôn lạnh, Úc điều tra ống thép chính xác, dây đai thép phủ màu, Ma-lai-xi-a điều tra nhựa PET... Nhiều vụ việc cũng có kết quả tích cực khi hầu hết các doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu lớn của Việt Nam đều không bị áp thuế chống bán phá giá (như trong các vụ Hoa Kỳ điều tra cá tra-basa, tôm, lốp xe...). 

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan thực hiện các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp để giảm thiểu tác động của các biện pháp phòng vệ thương mại đến kết quả xuất khẩu. Đặc biệt, để các doanh nghiệp có thể chủ động hơn nữa trong việc xử lý các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài, công tác nâng cao năng lực phòng vệ thương mại cho cộng đồng doanh nghiệp sẽ được tăng cường thông qua các hoạt động tuyên truyền, đào tạo, phổ biến kiến thức pháp luật và kỹ năng xử lý phòng vệ thương mại cho các hiệp hội ngành hàng, các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. 

Để đảm bảo quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp và hạn chế tối đa thiệt hại từ vụ kiện, bên cạnh những khuyến nghị trong thời gian qua, chúng tôi khuyến nghị các hiệp hội và doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu mật ong: - Hợp tác đầy đủ với Bộ Thương mại Hoa Kỳ trong toàn bộ quá trình điều tra; - Nâng cao tinh thần đoàn kết giữa các doanh nghiệp trong ngành để cùng chia sẻ thông tin, hỗ trợ nhau trong quá trình kháng kiện; - Thường xuyên phối hợp, cung cấp thông tin cho Bộ Công Thương (Cục Phòng vệ thương mại) để nhận được sự hỗ trợ kịp thời.

Nhà báo Đỗ Thanh Phong: Thưa chuyên gia Hoàng Trọng Thủy, ông đánh giá thế nào về tầm quan trọng về việc cảnh báo sớm đối với ngành trong phòng vệ thương mại. Trong thời gian tới, ông có đề xuất kiến nghị gì với cơ quan Nhà nước để nông sản nói chung và mật ong nói riêng có thể tránh được câu chuyện tương tự.

Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy: Về tầm quan trọng của cảnh báo sớm có rất nhiều nhưng tôi lưu ý có hai yếu tố sau: 

Thứ nhất giúp cho các tác nhân trong chuỗi giá trị trong ngành ong từ nông hộ đến doanh nghiệp hợp tác xã, từ thu mua cho đến chế biến xuất khẩu cần rà soát lại bản thân. Xem xét kỹ khâu nào mình làm chưa trọn vẹn hoặc vấn đề chất lượng cần được tối ưu hóa sản phẩm ở mức độ cao nhất để đáp ứng được yêu cầu của thị trường. 

Thứ hai, giúp cho các cơ quan quản nhà nước ở đây có trách nhiệm hơn đối với sản xuất và các mặt hàng nông sản xuất khẩu ra nước ngoài. Bài học từ câu chuyện này cho thấy, hiện nay liên kết ngang giữa các Bộ ngành của chúng ta là chưa đủ. HIện phải tăng cường hơn nữa liên kết hơn nữa, phải theo theo đường đi của nông sản có như vậy, người nông sản của chúng ta mới bớt đi phần bơ vơ trên thị trường. Các Bộ ngành phải coi là một tác nhân trong chuỗi giá trị trong mặt hàng xuất khẩu. Nếu chỉ đơn giản là quan tâm, hướng dẫn thì là chưa đủ. 

Tôi đề xuất 5 điều tới các cơ quan chức năng như sau: 

Thứ nhất, cần cấu trúc lại sản xuất ngành nuôi ong theo hướng hiện đại. Phải xác định đó là kinh tế ong thì tất cả các yếu tố sau đó trong chuỗi sản xuất đó mới được coi trọng. 

Thứ 2, cần theo dõi, kịp thời thông báo những điểm mới, những điểm đã bị lược bỏ trong xu thế tiêu dùng của các thị trường nhập khẩu của ta. Để từ đó, người dân, doanh nghiệp có những điều chỉnh trong sản xuất, lưu thông và đến khâu bán hàng. 

Thứ 3, cần tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát thực hiện trong công đoạn sản xuất, đặc biệt là nguyên liệu đầu vào. 

Thứ 4, cần đào tạo nhân lực chất lượng cao cao hơn nữa. 

Thứ 5, tất cả các ngành hàng xuất khẩu phải có thu thập dữ liệu để có cơ sử dữ liệu số. Để khi xảy ra vụ việc, chúng ta có thể nhanh chóng kịp thời cung cấp tư liệu, con số cho cơ quan nước sở tại.

Nhà Báo Đỗ Thanh Phong: Kỹ thuật của người nuôi ong để đảm bảo tiêu cũng rất quan trọng. TRong thời gian tới, Cục Chăn nuôi có những hành động, chính sách gì để hỗ trợ người nông dân và doanh nghiệp để có thể khi sản xuất ra sản phẩm có thể đáp ứng được tiêu chuẩn của các thị trường khó tính. 

Ông Tống Xuân Chinh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi (Bộ NN&PTNT): Cục Chăn nuôi được Bộ NN&PTNT đã giao xây dựng luật chăn nuôi, ban hành ngày 8/11/2008. Trong đó có Điều 65 của Luật này quy định rất rõ, khi chăn nuôi ong phải sản xuất hàng hóa đảm bảo vệ sinh, không có dịch bệnh, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và bảo vệ môi trường. 

Tuy nhiên, nuôi ong ở Việt Nam phần lớn có quy mô nhỏ và rất nhỏ nên thường gặp khó khăn khi tiếp cận kỹ thuật, công nghệ, đầu tư, cũng như am hiểu các quy định của các nước xuất khẩu. Cục Chăn nuôi đã xây dựng quy trình chăn nuôi an toàn cho trang trại ong. Trong đó, có quy định rất nhiều kỹ thuật về giống, quy trình, thú y, thu gom chế biến, bảo quản mật ong …

Đây là những vấn đề rất quan trọng có thể áp dụng vào. Hàng năm có chương trình về khuyến nông, truyền thông tới hộ về tất cả các vấn đề trên. Về chính sách chúng tôi đang trong quá trình đề nghị Chính phủ sửa Quyết định 50 về nâng cao hiệu quả của chăn nuôi nông hộ. Giờ đề nghị nâng cấp lên thành một Nghị định để hỗ trợ cho ngành chăn nuôi, trong đó có ngành ong để phù hợp với chiến lược chăn nuôi giai đoạn 2021- 2030 và tầm nhìn đến 2045. 

Chúng tôi đề nghị sửa Nghị định 57 về hỗ trợ cho các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn. Chúng tôi cũng có đề xuất hỗ trợ nâng cấp phòng phân tích, có các chỉ tiêu an toàn mật ong để có cơ sở để đánh giá về chất lượng sản phẩm khi đưa ra xuất khẩu. Phát triển thị trường bằng mọi cách giữ vững thị trường Mỹ vì đây là thị trường xuất khẩu quan trọng của VIệt Nam. Cố gắng dù có xảy ra phòng về thương mại cũng cố giữ ổn định lại thị trường này. 

Bên cạnh đó, cũng mở rộng thêm các thị trường khác. Ưu tiên tăng khối lượng xuất khẩu mật sang EU và định hướng xuất khẩu sang châu Á, đặc biệt là cộng đồng người Hồi giáo. Đặc biệt, tăng cường xúc tiến thương mại trong nước khi nhu cầu sử dụng trong nước của chúng ta quá ít. Vì thế cần tuyên truyền nhiều hơn nữa để người Việt sử dụng mật ong nhiều hơn nữa, thúc đẩy nhu cầu thị trường trong nước cũng rất quan trọng.

Nhà báo Đỗ Thanh Phong: Thưa ông Tâm, ông đánh giá thế nào về việc mở rộng thị trường, đặc biệt là thị trường EU khi chúng ta có lời thế từ các hiệp định thương mại? 

Ông Đinh Quyết Tâm - Chủ tịch Hội nuôi ong Việt Nam: Về chất lượng, mật ong là chất ngọt tự nhiên hoàn toàn, tức là không có bất kỳ gia công nào của con người và là sản phẩm duy nhất ăn trực tiếp nên yêu cầu cũng cao nhất. Theo quy định của EU và Mỹ, không cho phép dư lượng kháng sinh. Vì vậy, để xuất khẩu được sản phẩm này cần phải qua 4, 5 bước kiểm tra từ trong nước và nước ngoài. Mật ong Việt Nam hoàn toàn chấp nhận được các thị trường trong nước và quốc tế.  Năm 1981, khi xây dựng tiêu chuẩn, quy định về mật ong thì không có một đại diện châu Á nào tham dự. Nên khi họ đưa ra tiêu chí, hoàn toàn không phù hợp với châu Á. 

Năm 2020, khi thế giới bắt đầu tiến hành xây dựng lại tiêu chuẩn mật ong thì Hội nhận được văn bản thông báo của đối tác. Ngay sau đó, tôi đã gửi ngay cho họ bản đấu tranh. Tuy nhiên, họ trả lời, Hội nuôi ong Việt Nam không phải là đối tác họ mà phải là Tổng Cục đo lường Việt Nam. Thế nhưng, cơ quan này không hề biết, không có ý kiến gì. Chính vì thế, đến thời điểm hiện tại, châu Á vẫn không có tiêu chuẩn riêng. Điều này khiến ngành mật ong của châu Á đang bị tấn công bởi các đối thủ cạnh tranh từ các nước ôn đới. Về vấn đề thị trường, chúng ta xuất khẩu sang châu Âu từ năm 1985 và sản lượng xuất khẩu tốt nhất là năm 2007 với 6.000 - 7000 tấn mật. 

Vậy tại sao chúng ta xuất khẩu sang Hoa Kỳ? Lý do, đó là bởi năm 1992, khi một doanh nghiệp nước này sang nước ta mua thử 2 container mật. Ngay sau đó họ quay lại đặt hàng và sẵn sàng trả giá cao hơn nhiều. Và thực tế cho thấy, đã có công ty Hoa Kỳ đã giàu lên nhờ kinh doanh mật ong Việt Nam. Doanh nghiệp Hoa Kỳ đánh giá rất cao về đối tác của Việt Nam về chất lượng mật, uy tín và tôn trọng hợp đồng. Hầu hết người mua mật ong của Việt Nam ở Hoa Kỳ là khách hàng mấy chục năm.

Năm 2007, mật ong Việt Nam bị cấm nhập tại EU không phải do vi phạm chất lượng mà chỉ là lỗi lỗi về giấy tờ. Thứ hai nó có yếu tố không được khách quan. Hiện chúng ta xuất khẩu mật ong đi 12 quốc gia và lãnh thổ. Riêng EU năm 2020 xuất khẩu vào EU ít nhất trên 3.000 tấn. Xuất khẩu sang Anh cũng tăng đáng kể, năm tới cũng sẽ tươi sáng. Tạ thị trường châu Á, chúng ta đã xuất khẩu sang Nhật, Hàn Quốc và có những hợp đồng với đối tác. 

Tuy nhiên, tính bảo hộ của Hàn Quốc rất cao, còn tại Nhật Bản chúng ta chỉ đàm phán xuất khẩu được 150 tấn và mỗi năm tăng thêm được 5 tấn. Về các nước khối Ả Rập, đạo hồ, hiện chúng ta cũng đã xuất khẩu sang Indonesia khoảng 300-400 tấn, và khoảng 200 - 300 sang Malaysia. Đặc biệt năm nay đã bắt đầu xuất khẩu sang và Ả Rập Saudi, Oman… 

Trước đây vài năm chúng ta cũng đã xuất khẩu sang Maroco, Đài Loan... Một tín hiệu rất vui đó là, dù Trung Quốc là nước sản xuất mật ong lớn nhất thế giới nhưng năm 2020 đã có doanh nghiệp nhập ong của Việt Nam.

Nhà báo Đỗ Thanh Phong: Việt Nam có xuất khẩu mạnh mật ong sang Mỹ, theo chuyên gia Hoàng Trọng Thủy ông đánh giá về vấn đề này thế nào, giải pháp mở rộng thị trường như thế nào?

Ông Hoàng Trọng Thủy – Chuyên gia nông nghiệp: Chúng ta phải nhìn 2 vấn đề, Hoa Kỳ là thị trường có giá trị gia tăng cao mà chúng ta xuất khẩu tới 95% - đây là điều mơ ước của nhiều quốc gia. Nếu mất đi thị trường này sẽ thiệt thòi cho ngành nuôi ong, doanh nghiệp. 

Từ đó, chúng ta phải nhìn lại những vấn đề chưa làm được để cố gắng hoàn thiện, tránh mất đi thị trường lớn như Mỹ. Nói về đa dạng hóa thị trường, chúng ta phải biết để thâm nhập vào các thị trường khác không đơn giản bởi nếu so với các nước trong khu vực công nghệ của chúng ta còn hạn chế dẫn tới những khó khăn nhất định. Riêng với EU, chúng ta có cơ hội lớn xuất khẩu mật ong vào thị trường này, vì mỗi năm họ nhập khẩu khoảng 300.000 tấn mật ong. 

Năm 1996, Việt Nam đã nhập vào các nước EU nhưng năm 2007 chúng ta dừng nhập khẩu do vị phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm. Việc chúng ta quay lại nhập vào EU là yêu cầu lớn cần đặt ra, nếu chúng ta đảm bảo được các điều kiện xuất khẩu vào Mỹ thì sẽ dễ đặt chân hơn vào thị trường EU. Để xâm nhập vào EU, chúng ta cần quyết liệt tổ chức sản xuất, hiện đại hóa về công nghệ. 

Về thị trường nội địa, sản phẩm của mật ong có thể làm thực phẩm chế biến bảo vệ sức khỏe cho mọi người và mật ong cũng là sản phẩm làm đẹp cho người phụ nữ. Đó là hai lợi thế mang lại giá trị gia tăng cao cho mật ong. Tuy nhiên, khi chúng ta quan tâm tới thị trường nội địa, hệ thống bán hàng, phân phối phải được thiết lập.

Nhà báo Đỗ Thanh Phong: Còn theo ông Tống Xuân Chinh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi (Bộ NN&PTNT), thì vụ việc này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến đời sống người nông dân nuôi ong. Xin ông cho biết, quan điểm của Bộ NN&PTNT về vấn đề này?

Ông Tống Xuân Chinh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi (Bộ NN&PTNT): Thực tế, mỗi một năm xuất khẩu mật ong của Việt Nam chỉ dưới 100 triệu USD, nhỏ so với 41 tỷ USD xuất khẩu nông sản nhưng lại có ảnh hưởng lớn tới đời sống và thu nhập của người dân. Bởi như đã nói, những doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu mật ong của chúng ta đều là các doanh nghiệp nhỏ và năng lực tài chính còn yếu. 

Đó là về kinh tế, còn nhìn về môi trường, sản phẩm ong chúng ta có lợi thế từ thiên nhiên nhưng có điều thế giới không biết hoặc nắm không vững. Lợi thế đó là diện tích rừng lớn, trong đó một phần lớn diện tích trồng keo. Xuất khẩu đi Mỹ đều là nguồn hoa từ mật keo. Chúng ta phải có đầy đủ tài liệu để chứng minh cho DOC sản xuất mật ong của Việt Nam khác với các nước khác. 

Quan điểm của Bộ là chúng ta phải chủ động bình tĩnh để chọn giải pháp tổng thể và phù hợp nhất, trong đó quan trọng nhất là phối hợp chặt chẽ từ các Bộ, ban ngành cơ quan quản lý Nhà nước hướng dẫn cho doanh nghiệp, người nông dân thực hiện yêu cầu từ phía Mỹ. Hai là, mật ong có đặc trưng rất lớn, chúng ta có 1 triệu 6 đàn ong (nội + ngoại) và năng suất mật trên 60.000 tấn. 90% xuất khẩu và 85% xuất khẩu sang Mỹ. Không dễ dàng Mỹ thay thế được nguồn hàng từ Việt Nam. Bộ Nông nghiệp cho rằng, đây cũng là cơ hội cho ngành mật ong. Thứ nhất, đa dạng hóa thị trường. Hai là, tăng tiêu dùng mật ong tại nội địa Ba là, sắp xếp tái tổ chức được sản xuất

Nhà báo Đỗ Thanh Phong: Như ông Thủy chia sẻ, các sản phẩm của Việt Nam có sự nghi ngờ và điều tra rất nhiều, xin hỏi ông Đinh Quyết Tâm - Chủ tịch Hội nuôi ong Việt Nam, theo ông, những khó khăn lớn nhất của ngành mật ong đối với việc phòng tránh các vụ việc phòng vệ thương mại là gì? 

Ông Đinh Quyết Tâm - Chủ tịch Hội nuôi ong Việt Nam: Bản thân thị trường mật ong của Việt Nam đều là các doanh nghiệp nhỏ, thậm chí siêu nhỏ với doanh số hàng năm chỉ khoảng 2 – 3 tỷ. Nguồn vốn cũng ít chủ yếu là vốn vay, nhưng lại không vay được qua nguồn chính thức là ngân hàng mà thông qua doanh nghiệp quỹ đầu tư, thậm chí vay bên ngoài. Nguồn lực hạn chế, khi đối diện với sự điều tra và nghi ngờ của đối tác sẽ là khó khăn rất lớn đối với các doanh nghiệp, người nuôi ong. Hiệp hội chúng tôi kết hợp với các Bộ ngành liên quan đã có sự thảo luận thống nhất chung là mặc dù nguồn lực kinh tế hạn chế, nhưng trong các vụ khởi kiện chống bán phá giá của thế giới buộc các doanh nghiệp phải có luật sư hỗ trợ. 

Hiện nay, có trên 20 doanh nghiệp đã hợp tác với luật sư để tiến hành các điều tra sơ bộ của Hoa Kỳ. Ngoài những doanh nghiệp điều tra bắt buộc, có những doanh nghiệp tự nguyện làm đơn giải trình. Chúng tôi cũng thường xuyên tập huấn thông tin cho các doanh nghiệp để hỗ trợ cho người nông dân sản xuất và xuất khẩu mật ong. 

Nhà báo Đỗ Thanh Phong: Vậy còn bà Phạm Châu Giang - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), các doanh nghiệp nuôi ong khó khăn như vậy và đang phải đối diện với việc Hoa Kỳ điều tra chống bán phá giá, Bộ Công thương có những hỗ trợ như thế nào? 

Bà Phạm Châu Giang - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương):

 Thực ra, mặt hàng mật ong đã được Bộ Công Thương đưa vào Danh sách cảnh báo sản phẩm có nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, điều tra lẩn tránh thuế Quý IV/2020 định kỳ đăng tải trên trang thông tin điện tử của Cục Phòng vệ thương mại và gửi cho các Bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các tỉnh để phối hợp theo dõi. 

 Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên sản phẩm mật ong của Việt Nam bị đề nghị điều tra phòng vệ thương mại. Các doanh nghiệp nuôi ong chủ yếu phát triển từ những cơ sở kinh doanh theo mô hình hộ gia đình, trong đó có nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa được tiếp cận với lĩnh vực phòng vệ thương mại nên còn thiếu kinh nghiệm và kỹ năng xử lý vụ việc. 

Do đó khó tránh khỏi việc một số doanh nghiệp ban đầu cảm thấy hoang mang, lo lắng. Nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu mật ong Việt Nam, ngay khi nhận được thông tin về nguy cơ Hoa Kỳ điều tra vụ việc, Bộ Công Thương đã thu thập dữ liệu, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Hội Nuôi ong Việt Nam triển khai các hoạt động cung cấp thông tin, chia sẻ quy định pháp luật, kinh nghiệm xử lý các vụ việc liên quan đến Hoa Kỳ, giải đáp thắc mắc và khuyến nghị một số hoạt động ứng phó cho các doanh nghiệp. 

Ngay khi vụ việc được Hoa Kỳ chính thức khởi xướng điều tra, Cục Phòng vệ thương mại đã liên tục trao đổi với từng doanh nghiệp xuất khẩu để tìm hiểu thông tin cũng như tư vấn hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng chiến lược kháng kiện phù hợp với doanh nghiệp mình, đồng thời thường xuyên theo dõi những diễn biến mới của vụ việc từ Cơ quan điều tra Hoa Kỳ để thông báo tới Hiệp hội và các doanh nghiệp xuất khẩu mật ong Việt Nam nhằm đảm bảo thời hạn phối hợp cung cấp thông tin cho phía Hoa Kỳ. Với sự chuẩn bị ngay từ sớm của các doanh nghiệp và Hiệp hội, bên cạnh các hoạt động hỗ trợ và tư vấn của các cơ quan quản lý nhà nước, tôi tin rằng các doanh nghiệp xuất khẩu mật ong Việt Nam cũng đã có sự chuẩn bị khá tốt cho vụ việc. 

Trong vụ việc mật ong, chúng ta có 2 điểm bất lợi đó là Việt Nam vẫn bị coi là phi thị trường. Hai là, chúng ta được thiên nhiên ưu đãi nên giá cả cũng thấp hơn - vốn là lợi thế của Việt Nam trong điều kiện thông thường. Vì vậy, đó là lý do cáo buộc nước ngoài đối với Việt Nam, bởi biên độ của chúng ta cao hơn các nước khác. Nếu không có gì thay đổi, Cơ quan điều tra của Hoa Kỳ dự kiến sẽ ban hành kết luận sơ bộ về vụ việc vào ngày 17 tháng 11 năm 2021, chúng tôi sẽ theo dõi và có sự trao đổi lại với đối tác.

Nhà báo Đỗ Thanh Phong: Được biết ong nuôi ở Mỹ chỉ cho mật trong thời gian 3 tháng/năm, theo ông đánh giá, đây có phải nguyên nhân chính khiến ngành sản xuất nước này yêu cầu DOC khởi xướng điều tra, áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại với mật ong Việt Nam?

Ông Hoàng Trọng Thủy - Chuyên gia nông nghiệp:  Đây là một trong nguyên nhân của Hiệp Hội nuôi ong của Hoa Kỳ thúc đẩy nước sở tại tiến hành điều tra. Tuy nhiên đó có phải là nguyên chính hay không thì cần phải chứng minh của các doanh nghiệp nước ta kết hợp với kết luận điều tra của Hoa Kỳ thì chúng ta mới khẳng định đó có phải là nguyên nhân chính hay không.

Từ kết quả điều tra, chắc chắn Hoa Kỳ sẽ sử dụng một số biện pháp như trong phòng vệ thương mại trong ngành mật ong như chống phá giá, chống trợ cấp, biện pháp tự vệ, chống lẩn tránh thương mại. Cần nói thêm, xuất khẩu hàng hóa nông sản của Việt Nam mặc dù đứng top đầu, xếp thứ 15 trên thế giới, nhưng chỉ 1% nằm trong vụ kiện. Dù con số này là ít nhưng nằm trong tầm tầm ngắm của Mỹ, châu Âu cũng rất lớn. Hiện tại, theo thống kê, nước ta phải đối mặt trên 270 vụ kiện tụng, ảnh hưởng đến nền kinh tế xuất khẩu khoảng 12 tỷ USD, và mật ong nằm trong chuỗi 1% - rất ít này.

Riêng tại Mỹ đã khởi xướng 27 vụ chiếm 20% đối với với hàng hóa của Việt Nam. Cũng mới đây, ngày 30/10 Mỹ áp sợi của Công ty Thế Kỷ với biên độ dự tính áp là 2,63 và hiện tại 2,58. Như vậy mặt hàng nông sản của Việt Nam, kể cả trồng trọt, chăn nuôi, đặc biệt là các sản phẩm trong chăn nuôi đặc biệt gặp nhiều khó khăn. Tôi cũng cho rằng, hiện Hoa Kỳ đang hoài nghi về chất lượng mật ong Việt Nam. Bởi trong chất lượng của mật ong có các yếu tố hội tụ là giống hoa, loài hoa, màu sắc. Trong khi nuôi ong của Việt Nam khác với nuôi ong của Hoa Kỳ đó là ở tính xã hội hóa tức là về tính kinh tế xã hội, môi trường, ta cũng thuận lợi 4 mùa, xóa đói giảm nghèo…

Trong khi đó, nuôi ong của Mỹ là công nghiệp. Chính vì tính xã hội này cũng khiến ngành mật ong của chúng ta gặp nhiều khó khăn. Đó là về tính đảm bảo an toàn khi ong sản xuất ra mật như chất lượng của hoa. Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần phải lưu ý về việc xem hàng hóa của các nước khác có núp bóng nhãn mác hàng của Việt Nam hay không, để tránh lẩn thuế nhập khẩu của Hoa Kỳ hay không.

Như bài học kinh nghiệm từ gỗ chế biến xuất khẩu của chúng ta. Về nguồn gốc xuất xứ, nguồn gỗ của chúng ta chủ yếu nhập từ Trung Quốc cho nên khi sản xuất đồ gỗ, nội thất gặp rất nhiều khó khăn. Do các yếu tố trên, Hiệp Hội nuôi ong của chúng ta cần chuẩn bị kỹ các câu trả lời cho phía Hoa Kỳ về chất lượng mật ong, về việc có hay không hàng hóa lẩn tránh thuế nhập khẩu.

Ông Tống Xuân Chinh - Chủ tịch Hội Xuất khẩu mật ong Việt Nam: Trong 30 năm xuất khẩu sang Hoa Kỳ, số lượng không ngừng tăng lên. Năm 2020, Việt Nam xuất khẩu gần 50.000 tấn mật ong sang Mỹ. Trong sản lượng của cả nước, riêng Mỹ chiếm tới 95%, có thể thấy vị trí của Hòa Kỳ với mặt ong Việt Nam rất quan trọng. Áp dụng lệnh điều tra của Hoa Kỳ, thông tin này đã tác động đến thị trường sản xuất trong nước. Giá mật ong đã xuống và rất nhiều người nuôi ong lo lắng. Hầu hết những doanh nhỏ rất nhỏ và vừa, người nuôi ong rất vốn nhỏ, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của người dân và doanh nghiệp rất khó khăn.

Về phía Hiệp hội đã hợp tác chặt chẽ với Hoa Kỳ trong vụ điều tra. Trước tiên là cung cấp đầy đủ giấy tờ với thông tin chính xác, minh bạch cho phía Hoa Kỳ. Đồng thời, chúng tôi cũng đề nghị cơ quan có thẩm quyền có sự tác động với đối tác Hoa Kỳ trong việc xem xét chứng minh về việc phá giá trong sản phẩm mật ong của Việt Nam. Từ đó đình chỉ hoặc có mức thuế phù hợp, điều này không chỉ giúp cho nhà sản xuất mà chính cho người tiêu dùng của Hoa Kỳ.

Về các giải pháp để tránh xảy ra sự việc tương tự, chúng ta cần thực hiện một số các biện pháp như: Chúng ta cần đa dạng hóa hóa thị trường, mở rộng xuất khẩu ra nhiều nước khác trên thế giới. Tránh phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường như hiện tại, ngành mật ong đang phụ thuộc quả nhiều vào Mỹ, để đến khi xảy ra vụ việc sẽ dẫn tới những ảnh hưởng nặng nề về việc xuất khẩu.

Thứ hai, doanh nghiệp và người dân cần tập trung nhiều hơn nữa về chất lượng sản phẩm. Thứ ba, cần tăng tốc sản xuất về số lượng hơn nữa.

Cảm ơn các diễn giả đã tham gia chương trình tọa đàm với chủ đề: "Ngành mật ong ứng phó với việc Hoa Kỳ điều tra chống bán phá giá" do Bộ Công Thương phối hợp với Hội Nông dân tổ chức, nội dung được Báo Điện tử Dân Việt phát trên nền tảng điện tử. Xin mời Phó TBT Phan Huy Hà phát biểu.

Phó TBT Phan Huy Hà: Phòng vệ thương mại là biện pháp cực kỳ quan trọng trong quốc tế hội nhập, rất vui mừng các diễn  giải đến tham gia tọa đàm ngày hôm nay. 

Nhà báo Đỗ Thanh Phong: Xin kính chào quý vị và các bạn, Quý vị và các bạn đang theo dõi chương trình tọa đàm với chủ đề: "Ngành mật ong ứng phó với việc Hoa Kỳ điều tra chống bán phá giá" do Bộ Công Thương phối hợp với Hội Nông dân tổ chức, nội dung được Báo Điện tử Dân Việt phát trên nền tảng điện tử.

Thưa quý vị, ngày 14 tháng 5 năm 2021, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đã quyết định điều tra chống bán phá giá với sản phẩm mật ong từ Brazil, Ấn Độ, Ucraina, Argentina và Việt Nam. Quyết định này được DOC đưa ra sau 20 ngày thụ lý đơn phản ánh từ Hiệp hội các nhà sản xuất mật ong Mỹ và Hiệp hội Mật ong Sioux. Theo đó, biên độ bán phá giá do DOC ước tính áp với các doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm mật ong của Việt Nam là 47,56-138,23%. Thời gian điều tra là 12 tháng, có thể gia hạn thêm 6 tháng theo quy định của Mỹ. Để nhìn nhận vấn đề này kính mời quý vị và các bạn theo dõi một phóng sự do báo Dân Việt thực hiện.

Nhà báo Đỗ Thanh Phong: Vừa rồi quý vị và các bạn đã xem phóng sự do báo Dân Việt thực hiện. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, chúng tôi mời đến trường quay 4 vị khách mời.

Xin trân trọng giới thiệu. Bà Phạm Châu Giang - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) 

Ông Tống Xuân Chinh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi (Bộ NN&PTNT)

Ông Đinh Quyết Tâm - Chủ tịch Hội nuôi ong Việt Nam

Ông Hoàng Trọng Thủy – Chuyên gia nông nghiệp:  Câu hỏi đầu tiên xin gửi tới Ông Đinh Quyết Tâm - Chủ tịch Hội Xuất khẩu mật ong Việt Nam: Ông có thể cho biết, trong bối cảnh nêu trên, hiện tại, ngành mật ong xuất khẩu của Việt Nam đang đứng trước những nguy cơ gì? Hiện tại, người dân, doanh nghiệp đã có chuẩn bị gì cho những vấn đề nêu trên?