Trước khi qua đời vào năm 2004, em gái Phổ Nghi nói gì gây chấn động?

Trước khi qua đời vào năm 2004, em gái Phổ Nghi nói gì gây chấn động?

Kim Chí Kiên là em gái ruột nhỏ nhất của Phổ Nghi, cũng là vị “cách cách” cuối cùng của triều Thanh. Bà sống đến năm 2004, và trước lúc lâm chung đã nói ra một câu mà cả đời Phổ Nghi không dám thốt ra. Cuộc đời bà bắt đầu từ cuộc sống nhung lụa trong phủ Thuần Thân vương, nhưng lại chủ động thoát khỏi xiềng xích hoàng tộc, sống theo một con đường hoàn toàn khác với gia đình. Câu nói trước lúc qua đời của bà thể hiện nhận thức tỉnh táo nhất về gia tộc và lịch sử.

Kim Chí Kiên, tên thật là Ái Tân Giác La·Uẩn Hoan, sinh năm 1921 tại phủ Thuần Thân vương ở Bắc Kinh, là con gái thứ bảy của Nhiếp chính vương Tải Phong. Khi bà ra đời, triều Thanh đã diệt vong được 9 năm. Dù hoàng tộc vẫn còn được đãi ngộ, nhưng vinh quang xưa đã không còn. Tải Phong là người có tư tưởng cởi mở, không ép con cái giữ những tập tục phong kiến, cho bà học thơ văn, hội họa và theo học trường mới, giúp bà có tầm nhìn khác biệt.

Năm 1924, khi Phổ Nghi bị đuổi khỏi Tử Cấm Thành và tạm ở phủ Thuần Thân vương, bà lần đầu gặp anh trai. Khi đó mới 3 tuổi, bà bị ép phải dập đầu hành lễ, nhưng Phổ Nghi vẫn giữ vẻ uy nghi của hoàng đế, thậm chí không nhìn em gái. Sự xa cách ấy khiến bà sớm chán ghét lễ nghi hoàng tộc. Năm 1925, chị gái bà qua đời vì viêm ruột thừa do gia đình từ chối phẫu thuật theo quan niệm cũ, càng khiến bà căm ghét hủ tục phong kiến.

Cũng năm 1925, gia đình chuyển đến Thiên Tân. Tại đây, bà học ở trường Diệu Hoa, tiếp xúc với tiếng Anh, khoa học và tư tưởng mới, dần hình thành khát vọng tự do và bình đẳng. Năm 1932, khi Phổ Nghi được Nhật dựng lên làm hoàng đế bù nhìn ở Mãn Châu, bà – khi đó mới 11 tuổi – đã nhận ra dã tâm của Nhật và khuyên cha không nên hợp tác. Từ đó, bà hoàn toàn không tán đồng lựa chọn của anh trai.

Năm 1947, ở tuổi 26, bà quyết định rời phủ, trở thành giáo viên – lần đầu tiên tự lập. Năm 1948, bà cùng bạn lập trường dạy nghề cho nữ sinh, giúp phụ nữ có cơ hội học tập. Năm 1949, bà tham gia các hoạt động mừng giải phóng Bắc Kinh và chứng kiến lễ thành lập nước CHND Trung Hoa.

Năm 1950, bà đổi họ thành Kim, lấy tên Chí Kiên, chính thức trở thành giáo viên trường công – là người đầu tiên trong hoàng tộc tham gia giáo dục nhà nước Trung Quốc. Cũng năm đó, bà kết hôn với một giáo viên người Hán xuất thân bình dân. Dù bị gia đình phản đối, bà vẫn kiên quyết lựa chọn. Đây là cuộc hôn nhân giản dị nhưng hạnh phúc. Tuy nhiên, năm 1960, chồng bà qua đời, để lại ba con nhỏ, mọi gánh nặng đè lên vai bà.

Bà vừa dạy học vừa nuôi con, sống giản dị, tận tụy với nghề suốt 32 năm. Học sinh của bà không hề biết cô giáo hiền hậu ấy từng là “cách cách” triều Thanh. Trong khi đó, Phổ Nghi trải qua cuộc đời nhiều biến động: từ hoàng đế, bù nhìn, đến công dân sau khi được đặc xá.

Năm 1960, hai anh em gặp lại. Đây là lần đầu tiên bà gọi ông một tiếng “anh cả”. Sau đó, Phổ Nghi sống giản dị, nhưng vẫn luôn biện minh cho quá khứ của mình. Ông qua đời năm 1967 mà chưa thực sự đối diện trách nhiệm lịch sử.

Kim Chí Kiên nghỉ hưu năm 1979, nhưng vẫn tiếp tục dạy học cho đến khi sức khỏe không cho phép. Bà sống tiết kiệm, giản dị, luôn giúp đỡ học sinh khó khăn. Năm 2004, bà qua đời ở tuổi 83, được nhiều người kính trọng tiễn đưa.

Trước lúc lâm chung, bà nói: “Gia tộc tôi là tội nhân của lịch sử Trung Quốc. Tôi nguyện dùng sức lực nhỏ bé để bù đắp, được phục vụ nhân dân đã là vinh dự lớn nhất của tôi”.

Đó là câu nói mà cả đời Phổ Nghi không dám nói ra. Khác với anh trai, Kim Chí Kiên đã dùng cả cuộc đời để chuộc lại những sai lầm của gia tộc. Lời nói của bà không phải là phủ nhận bản thân, mà là sự tỉnh thức sâu sắc về lịch sử và sự chân thành đón nhận thời đại mới.

Cuộc đời bà chứng kiến sự sụp đổ của triều Thanh, biến động của Trung Hoa Dân quốc và sự ra đời của Trung Quốc mới. Từ một “cách cách” cuối cùng, bà trở thành một người giáo viên bình thường, sống giản dị, tự lực và cống hiến.

Có người cho rằng hậu thế không nên gánh lỗi của tổ tiên, nhưng cũng có người cho rằng chính nhận thức rõ ràng và sự chủ động bù đắp ấy mới là điều đáng quý nhất ở bà.

×