Từ nghị trường trở về tiếp lửa nghề thổ cẩm giữa đại ngàn

Ở xã Phúc Lợi, tỉnh Lào Cai, có một người phụ nữ đã lớn tuổi nhưng vẫn luôn tỏa sáng giữa đại ngàn với niềm say mê gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Người dân nơi đây trìu mến gọi bà là “bà Nhậy thổ cẩm”, tên đầy đủ của bà là Triệu Thị Nhậy, người dân tộc Dao đỏ hiện đang sống ở thôn 2 Túc xã Phúc Lợi, là Tổ trưởng Tổ thêu dệt thổ cẩm, nguyên đại biểu Quốc hội khóa IX, nhiệm kỳ 1992 – 1997.

Thời gian còn ngồi trong nghị trường, bà từng có nhiều ý kiến tâm huyết, như đề nghị cần quan tâm hơn đến việc nâng cao trình độ canh tác cây lúa, cây ngô cho đồng bào dân tộc miền núi, giúp bà con phát triển kinh tế… Những ý kiến ấy đã được tiếp thu, và bao năm qua người dân vùng cao đã được hưởng lợi thông qua nhiều chương trình hỗ trợ cây, con giống, được hướng dẫn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, góp phần cải thiện sinh kế, nâng cao đời sống.

Từ nghị trường Quốc hội trở về, bà Nhậy lại khoác lên mình vai trò thân quen: người giữ hồn thổ cẩm Dao đỏ. Từ đôi tay khéo léo và trái tim yêu nghề, bà ngày ngày miệt mài bên chiếc máy khâu, kiên nhẫn hướng dẫn từng đường kim, mũi chỉ cho lớp trẻ trong bản, như cách bà đang tiếp lửa cho một ngọn nghề không bao giờ tắt.

“Hoạt động truyền nghề của bà Triệu Thị Nhậy mang ý nghĩa rất lớn trong việc lưu giữ nghề truyền thống, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Chúng tôi sẽ tiếp tục quan tâm hỗ trợ, khuyến khích và nhân rộng hoạt động này, vừa tạo thêm thu nhập cho người dân, vừa gắn với phát triển du lịch cộng đồng của địa phương”. Bà Nguyễn Thúy Nga, Trưởng phòng Văn hóa xã hội xã Phúc Lợi khẳng định.

Năm 1995, khi còn là đại biểu Quốc hội, trong một lần đọc Nghị quyết Trung ương 8 về bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, bà không khỏi suy tư khi liên tưởng đến quê hương mình – nơi mà ngày càng ít người còn mặc trang phục dân tộc Dao đỏ. Trở về nhà, mở lại chiếc hòm cũ của mẹ, bà thấy vài tấm vải thổ cẩm còn dở dang… và ngay lúc ấy, trong bà lóe lên một quyết tâm: phải làm gì đó để giữ lại những hoa văn, sắc chỉ của dân tộc mình.

“Bây giờ đã có Nghị quyết rồi chắc chắn các dân tộc đều có cách giữ gìn truyền thống, vì vậy người Dao đỏ cũng phải bảo tồn, giữ lại màu sắc của dân tộc mình”. Bà Triệu Thị Nhậy nhớ lại giây phút tâm tư ấy.

Khi đó, bà đang giữ cương vị Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Phúc Lợi (tỉnh Yên Bái cũ) bà mạnh dạn đề xuất Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh hỗ trợ mở lớp dạy nghề thêu dệt thổ cẩm cho lớp trẻ trong xã. Lớp học đầu tiên được mở, quy tụ 45 chị em, người biết ít, người biết nhiều, có cả những cô gái trẻ lần đầu cầm chiếc kim khâu. Nhờ tình yêu nghề, sự kiên trì và tâm huyết của bà, năm 2018, bà Triệu Thị Nhậy vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú – phần thưởng cao quý ghi nhận một hành trình dài bền bỉ với nghề, là nguồn động viên lớn để bà tiếp tục truyền lửa đam mê cho thế hệ sau.

Một năm sau đó, năm 2019, làng nghề thêu dệt thổ cẩm thôn 2 Túc chính thức được công nhận. Tay nghề của các chị em ngày càng được nâng cao, nhiều người đã trở thành hạt nhân trong phong trào giữ nghề, tiêu biểu như chị Triệu Thị Chài, học trò của bà Nhậy, từ chỗ chỉ thêu đơn thuần các mảnh nhỏ, chị đã có thể ghép lại thành một sản phẩm hoàn chỉnh, đặc biệt chị Chài còn được mời đi đứng lớp dạy nghề ở các xã khác.

Chị em trong Tổ thường tranh thủ thêu vào những ngày mưa hay lúc nông nhàn. Dẫu hiệu quả kinh tế không cao - một bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Dao đỏ có giá khoảng 9 triệu đồng, nhưng để hoàn thiện, một người làm phải mất tới 5 tháng, song họ vẫn kiên trì, bởi họ hiểu rằng, giá trị tinh thần, ý nghĩa văn hóa mới là điều quý giá nhất.

Đến nay, sau đúng 30 năm tồn tại, làng nghề thêu dệt thổ cẩm thôn 2 Túc vẫn rộn ràng tiếng máy khâu, tiếng chỉ bảo truyền nghề của các bà, tiếng cười nói khúc khích của các cô gái... Thành viên ngày càng đông hơn, có cả những cô gái trẻ, thậm chí là các em nhỏ mới 10 tuổi cũng đã làm quen với kim, chỉ, vải và những hoa văn truyền thống của dân tộc mình.

Em Triệu Thị Hằng Nga hiện đang học lớp 11 tâm sự: “Cho dù việc học tập rất bận rộn nhưng em sẽ cố gắng thu xếp để tiếp thu những tinh hoa văn hóa của dân tộc mình”.

Từ nghị trường trở về, bà Triệu Thị Nhậy đã chọn cho mình một hành trình khác, lặng lẽ nhưng đầy ý nghĩa. Giữa đại ngàn, từng đường kim, mũi chỉ bà gửi gắm tình yêu với quê hương, với bản sắc dân tộc, để những hoa văn thổ cẩm rực rỡ của người Dao đỏ mãi được gìn giữ, như chính tâm hồn đẹp đẽ và bền bỉ của người phụ nữ vùng cao Phúc Lợi.

×