Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Tâm tư dân làng nơi có đình cổ 2.000 năm hiếm hoi ở Việt Nam, tên làng vỏn vẹn một chữ lạ tai

Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Làng có đình cổ hơn 2.000 năm tuổi, được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt

Từ ngàn năm nay, Đình Chèm là nơi thờ cúng tín ngưỡng của người dân ba làng: Làng Hoàng, làng Mạc và làng Chèm. Trước đây, Đình Chèm thuộc phường Thuỵ Phương, quận Bắc Từ Liêm (cũ), từ ngày 1/7/2025, phường Thụy Phương cũ được sáp nhập vào các đơn vị mới, trong đó phần lớn thuộc về phường Đông Ngạc mới. Chính vì thế tên làng Chèm sau này được đổi thành tổ dân phố Đình.

Trong câu chuyện với PV Dân Việt, ông Nguyễn Mạnh Thìn, Trưởng Ban Khánh tiết Đình Chèm cho biết, chữ Chèm trong tiếng Việt cổ là T'lem (đọc là Tờ-Lèm), khi đọc theo lối Hán hoá là Từ Liêm, bởi vậy có thể coi đây là một trong những nguồn gốc tạo nên tên gọi huyện Từ Liêm (cũ).

Trải qua thăng trầm suốt hơn 2.000 năm, Đình Chèm phủ lên mình một lớp rêu phong của lịch sử. Hàng nghìn năm nay, đình Chèm lặng lẽ nép mình bên bờ sông Hồng cuộn đỏ phù sa, là nơi thờ cúng, chốn sinh hoạt tín ngưỡng của người dân ba làng: làng Chèm, làng Xá và làng Liên.

Đây là nơi thờ Đức Thánh Chèm (hay còn gọi là đức Hy Khang Thiên Vương Lý Ông Trọng). Tương truyền Đức Thánh Chèm là nhà ngoại giao đầu tiên của nước Việt, là người đỗ Hiếu Liêm đầu tiên (tiến sĩ), đồng thời cũng là Lưỡng quốc tướng quân đầu tiên của nước ta.

Lý Ông Trọng sinh thời Hùng Vương thứ 18, làm quan thời Hùng Vương và thời Thục Phán An Dương Vương. Không chỉ có công đánh giặc, giữ nước cả hai triều đại, Lý Ông Trọng còn giúp vua Tần dẹp giặc Hung Nô và được gả công chúa Bạch Tinh Cung. Chính vì vậy ông được phong Lưỡng quốc tướng quân. Thụy Phương (cũ), nay là phường Đông Ngạc chính là quê gốc của ngài. Hiện, trong đình còn treo vế đối "Văn giỏi - Võ tài - Phò tá ba Vua". Khác với phần lớn ngôi đình ở Việt Nam, đây là ngôi đình hiếm hoi quay mặt hướng Bắc.

Không chỉ mang những giá trị văn hóa lịch sử, tín ngưỡng tâm linh, đình Chèm còn được biết đến với thiết kế độc đáo, được xây dựng theo lối kiến trúc nội công ngoại quốc, chắc chắn và công phu. Nghi môn ngoại là kiểu nghi môn trụ với 4 cột xây cao to, gần đỉnh trụ đắp hình lồng đèn, đỉnh trụ và thân trụ được trang trí tứ linh, tứ quý và đắp các câu đối chữ Hán ca ngợi Đức Thánh Lý Ông Trọng.

Nghi môn nội (hay còn gọi là Tàu tượng) là một nếp nhà 4 mái, 3 gian, 2 chái, mái lợp ngói mũi hài, các góc uốn cong tạo thành những đầu đao đắp nổi hình đầu rồng. Nghi môn nội mở 3 cửa lớn có cánh gỗ. Đây là nơi đặt tượng ông quản tượng, voi chiến và ngựa chiến của Đức Thánh. Khu nhà bia, sân đình, tả hữu mạc, phương đình 8 mái và tòa đại bái, hậu cung tạo thành hình chữ công.

Ông Thìn cho hay, nét đặc sắc trong kiến trúc Đình Chèm là nghệ thuật chạm trổ hoa văn như chạm nổi, chạm bong, chạm thủy với chủ đề xuyên suốt trong nghệ thuật chạm khắc chính là tứ linh, đan xen có rồng cuốn thủy, cá vượt vũ môn. Ðặc biệt, gian giữa nhà đại bái các nét chạm trổ không theo đăng đối. Phía trên nhà đại bái còn chạm chim phượng ngậm bài Tứ linh thi, bài thơ được chạm từ năm 864 đến năm 866 mới hoàn thành…

Với những giá trị tiêu biểu, năm 1990, đình Chèm được công nhận là Di tích lịch sử văn hoá cấp Quốc gia. Ngày 25/6/2018, Đình Chèm được nhận bằng công nhận Di tích quốc gia đặc biệt của Chính phủ với những giá trị về kiến trúc, văn hoá.

Trước đó, Hội Đình Chèm cũng được đưa vào Danh mục di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Hàng năm, hội làng Chèm diễn ra trong 3 ngày 14, 15, 16 tháng 5 âm lịch để tưởng nhớ Ông Trọng. Ca dao Hà Nội có câu: "Thứ nhất là hội Cổ Loa/ Thứ nhì hội Gióng/Thứ ba hội Chèm".

Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Tâm tư của người làng Chèm

Tiếp lời ông Thìn, trao đổi với PV Dân Việt, bà Nguyễn Thị Hiện, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Đình, phường Đông Ngạc cho biết, Chèm là một trong những địa danh cổ kính nhất của vùng đất ven đô. Làng Chèm là một danh hương được nhắc đến không biết bao nhiêu lần trong sử sách, trong thư tịch cổ và trong những áng thơ văn của tao nhân mặc khách.

Thời kháng chiến, làng Chèm đã trở thành điểm an toàn cho các chiến sĩ cách mạng trú ngụ trước khi vào nội thành hoạt động. Làng Chèm có bà Tư Hộ đã có công cưu mang ông Hoàng Quốc Việt và có cụ Hai Phê từng nuôi bà Trương Thị Mỹ trong thời hoạt động bí mật…

Theo bà Hiện, hiện nay, làng Chèm đã được thay đổi thành tổ dân phố Đình nhưng cái tên làng Chèm đã thấm sâu và trở thành một phần ký ức không thể tách rời trong tâm thức người dân nơi đây.

Liên quan đến việc sắp xếp sáp nhập thôn, tổ dân phố, bà Hiện cho hay, đến thời điển hiện tại phường đã họp, kê khai cán bộ phụ trách từng tổ dân phố cũng như năng lực chuyên môn. Cụ thể, tổ dân phố cũng chưa nắm rõ việc sáp nhập ra sao, lấy tên mới sau sáp nhập tổ dân phố là gì.

“Phường đã họp bàn thông báo ít nhất 700 hộ/tổ dân phố. Hiện tổ dân phố Đình có 350 hộ dân chắc chắn phải sáp nhập tổ khác. Hiện chúng tôi chưa rõ đề án hai hay ba tổ sáp nhập thành một hay như thế nào. Trong tiềm thức người dân tại đây có Đình Chèm cổ nên chúng tôi vẫn muốn giữ tên là tổ dân phố Đình. Nghe tên vậy mang cảm giác cụt ngủn, thô mộc nhưng mọi người đã quen. Còn tên làng Chèm không bao giờ thay đổi trong tiềm thức nhân dân nơi đây”, bà Hiện nói.

Bà Hiện chia sẻ, việc sáp nhập thôn, tổ dân phố là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, người dân nơi đây đồng tình ủng hộ. Tiếp lời, ông Nguyễn Mạnh Thìn chia sẻ thêm, nguyện vọng của nhân dân là đồng thuận, miễn sáp nhập để dễ quản lý, tìm được người đủ đức, đủ tầm, đủ sức đảm nhiệm công việc.

“Việc sáp nhập đơn vị hành chính không chỉ là cơ hội để sắp xếp bộ máy tinh gọn mà còn là thời cơ để tiếp nối truyền thống và phát triển bền vững. Nhân dân mong muốn sau sáp nhập cán bộ tổ dân phố và lãnh đạo phường luôn lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, tôn trọng ý kiến, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến văn hóa, làng nghề, truyền thống địa phương", ông Thìn chia sẻ thêm.

×