Ukraine hồi sinh S-200 SAM thời Chiến tranh Lạnh để tiêu diệt các mục tiêu của Nga

Việc Ukraine tái kích hoạt công nghệ từ những năm 1960, vốn đã bị coi là lỗi thời, cho thấy sự sáng tạo và quyết tâm của nước này để tận dụng mọi nguồn lực để tăng cường năng lực phòng thủ trong bối cảnh thiếu hụt vũ khí hiện đại và chiến sự kéo dài.

Vũ khí cũ nhưng vẫn đáng gờm

Hệ thống S-200 (NATO gọi là SA-5 Gammon) do Liên Xô phát triển, chính thức đưa vào sử dụng năm 1967, từng là trụ cột trong mạng lưới phòng không để bảo vệ các mục tiêu chiến lược khỏi máy bay ném bom tầm cao. Các phiên bản S-200A Angara, S-200V Vega và S-200D Dubna có tầm bắn tối đa 300 km và độ cao tiêu diệt mục tiêu lên đến 40 km.

Tên lửa tiêu chuẩn 5V28 nặng khoảng 7 tấn, dài hơn 11 mét, mang đầu đạn mảnh nổ nặng 217 kg chứa 37.000 viên bi kim loại, đủ sức hủy diệt máy bay trong bán kính hàng trăm mét. Một số phiên bản từng được trang bị đầu đạn hạt nhân trong Chiến tranh Lạnh.

S-200 sử dụng hệ thống radar dẫn đường 5N62 “Square Pair” và radar cảnh báo sớm 5N84A với khả năng phát hiện mục tiêu từ khoảng cách lên đến 600 km. Tuy nhiên, hệ thống cồng kềnh, mỗi tiểu đoàn cần đến 6 bệ phóng, nguồn điện riêng và đội ngũ vận hành lớn.

Từ “đồ cổ” bị lãng quên đến “lá bài chiến lược”

Sau khi Liên Xô tan rã, Ukraine tiếp quản nhiều hệ thống S-200 nhưng dần loại biên vào đầu những năm 2010 do chi phí bảo trì cao và thiếu linh kiện. Hệ thống cuối cùng ngừng hoạt động vào năm 2013.

Nhưng nay, khi chiến tranh đòi hỏi khả năng phòng không khẩn cấp, Ukraine quyết định hồi sinh những vũ khí bị bỏ xó. Quá trình phục chế gặp nhiều khó khăn vì các bộ phận bị ăn mòn, linh kiện điện tử lỗi thời, nhiên liệu rắn hết hạn, tài liệu kỹ thuật khan hiếm.

Kỹ sư Ukraine phải tái chế, đảo ngược thiết kế hoặc chế tạo lại linh kiện. Một số nguồn tin cho biết Ba Lan – quốc gia từng sử dụng S-200 – đã chuyển giao tên lửa cho Ukraine vào giữa năm 2024. Tuy nhiên, nguồn linh kiện từ các quốc gia Xô Viết cũ đang dần cạn kiệt, khiến việc duy trì S-200 trở nên bấp bênh.

Dù lạc hậu, S-200 từng gây bất ngờ khi bắn hạ máy bay trinh sát A-50 của Nga. Thành công này có thể đến từ việc Ukraine sáng tạo trong chiến thuật, như dùng radar di động dẫn đường từ cự ly gần hoặc tích hợp một phần công nghệ hiện đại.

Tuy vậy, S-200 vẫn dễ bị chế áp điện tử, thiếu khả năng cơ động, vận hành phức tạp và tiêu tốn hậu cần lớn. Nó có thể chỉ đóng vai trò tạm thời trong lúc Ukraine chờ đợi viện trợ các hệ thống hiện đại như Patriot hay máy bay F-16 từ phương Tây – vốn được giao rất chậm.

×