Ứng dụng khoa học phù hợp điều kiện thực tế để thoát nghèo bền vững

Khoa học công nghệ, “đòn bẩy” tái cấu trúc sinh kế nông thôn

Trong bối cảnh nghèo đói không còn đơn thuần là thiếu vốn hay thiếu tư liệu sản xuất, mà ngày càng gắn với khoảng cách thông tin, công nghệ và thị trường, việc đưa khoa học công nghệ vào Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách.

Thực tiễn ở nhiều địa phương cho thấy, khi người dân được tiếp cận đúng công cụ và được “trao cần câu” thay vì chỉ hỗ trợ ngắn hạn, họ có thể chủ động vươn lên, tạo dựng sinh kế ổn định và bền vững hơn.

Nhiều năm qua, các chính sách giảm nghèo chủ yếu tập trung vào hỗ trợ trực tiếp như vốn vay ưu đãi, con giống, cây trồng hoặc đào tạo nghề ngắn hạn.

Những hỗ trợ này có ý nghĩa nhất định, song trong bối cảnh nền kinh tế số và thị trường ngày càng cạnh tranh, cách tiếp cận truyền thống dần bộc lộ hạn chế.

Người nghèo không chỉ thiếu vốn mà còn thiếu thông tin thị trường, thiếu kỹ năng sản xuất hiện đại và đặc biệt là thiếu khả năng ứng dụng khoa học công nghệ.

Nhận diện rõ điều đó, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025 đã xác định khoa học công nghệ là một trong những trụ cột quan trọng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng cho sản phẩm của người nghèo.

Thay vì hỗ trợ dàn trải, nhiều địa phương đã lựa chọn các mô hình ứng dụng công nghệ phù hợp điều kiện thực tế, gắn với thế mạnh sản xuất của từng vùng.

Tại các tỉnh miền núi và trung du, nơi điều kiện giao thông còn khó khăn, việc đầu tư hệ thống sấy nông sản bằng năng lượng mặt trời, máy móc chế biến quy mô nhỏ hay kho bảo quản sau thu hoạch đã mang lại hiệu quả rõ rệt.

Nhiều mô hình cho thấy tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch giảm mạnh, giá trị sản phẩm tăng từ 15–20%, giúp người dân từng bước thoát khỏi tình trạng “được mùa rớt giá”.

Không chỉ dừng ở việc hỗ trợ thiết bị, các chương trình còn chú trọng đào tạo, hướng dẫn người dân vận hành, bảo dưỡng máy móc và áp dụng quy trình sản xuất an toàn.

Ở nhiều địa phương, thiết bị đo độ ẩm, kiểm soát môi trường trong trồng trọt, chăn nuôi đã giúp người dân chủ động điều chỉnh kỹ thuật, giảm rủi ro do thời tiết và dịch bệnh, từ đó ổn định năng suất và thu nhập.

Đáng chú ý, việc đưa công nghệ số vào quản lý sản xuất đang tạo ra sự thay đổi căn bản trong tư duy của người dân. Nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, ghi chép quy trình sản xuất trên điện thoại thông minh không còn là khái niệm xa lạ ở nhiều xã đặc biệt khó khăn.

Những công cụ này không chỉ giúp minh bạch hóa sản phẩm mà còn mở cánh cửa để nông sản vùng sâu, vùng xa tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại như siêu thị, chuỗi cửa hàng thực phẩm an toàn và các sàn thương mại điện tử.

Quan trọng hơn, khoa học công nghệ đang giúp người nghèo tiếp cận thông tin một cách chủ động và kịp thời. Dự báo thời tiết, biến động giá cả thị trường, tiêu chuẩn chất lượng, kỹ thuật canh tác… đều có thể được cập nhật nhanh chóng thông qua điện thoại thông minh.

Khoảng cách giữa nông thôn và thị trường vì thế từng bước được thu hẹp, tạo nền tảng cho sinh kế ổn định và bền vững.

Chuyển đổi số, “cầu nối” đưa người nghèo vào thị trường

Nếu khoa học công nghệ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản xuất, thì chuyển đổi số chính là “cầu nối” quan trọng đưa sản phẩm của người nghèo ra thị trường rộng lớn hơn.

Một trong những điểm nhấn của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025 là hỗ trợ người nghèo tham gia thị trường thông qua các nền tảng số và thương mại điện tử.

Tại nhiều tỉnh trung du, miền núi phía Bắc, các lớp tập huấn kỹ năng bán hàng online dành cho phụ nữ nông thôn đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Từ chỗ e dè với điện thoại thông minh, nhiều lao động nữ đã biết chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung quảng bá, livestream bán hàng và quản lý đơn hàng trên các sàn thương mại điện tử.

Những sản phẩm từng chỉ tiêu thụ trong phạm vi thôn, xã nay đã có đơn hàng từ khắp các tỉnh, thành, tạo nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ gia đình.

Thực tế cho thấy, kỹ năng số không còn là yếu tố “xa xỉ” mà đã trở thành điều kiện cần để người nghèo tham gia thị trường. Khi thương mại điện tử ngày càng phát triển, việc thiếu kỹ năng số đồng nghĩa với việc bị bỏ lại phía sau trong chuỗi giá trị.

Nhận thức rõ điều đó, nhiều địa phương đã chủ động hỗ trợ thiết bị thông minh, đường truyền internet, đồng thời kết nối các doanh nghiệp thương mại điện tử về tận xã để hướng dẫn người dân mở gian hàng và vận hành hiệu quả.

Chuyển đổi số cũng mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ công và chính sách cho người nghèo. Thông qua các nền tảng trực tuyến, người dân có thể đăng ký chứng nhận an toàn thực phẩm, nộp hồ sơ hành chính, tham gia các khóa đào tạo nghề từ xa mà không phải đi lại nhiều lần.

Một số địa phương đã triển khai mô hình “trạm dịch vụ công số” tại cấp xã, giúp người dân từng bước làm quen với môi trường số và tiếp cận chính sách một cách thuận tiện hơn.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong giảm nghèo vẫn đối mặt với không ít thách thức.

Ở một số nơi, đội ngũ cán bộ kỹ thuật tại cơ sở còn mỏng, kỹ năng sử dụng thiết bị của người dân chưa đồng đều, kinh phí bảo trì máy móc còn hạn chế. Tâm lý e ngại công nghệ, sợ thao tác sai, sợ hỏng thiết bị vẫn tồn tại ở một bộ phận người nghèo.

Để khắc phục những rào cản này, các mô hình hỗ trợ cần được thiết kế sát với nhu cầu thực tế, ưu tiên các giải pháp đơn giản, dễ sử dụng và phù hợp điều kiện từng vùng.

Công tác đào tạo không nên dừng ở các lớp tập huấn ngắn ngày mà cần được duy trì liên tục, kết hợp với việc xây dựng đội ngũ hỗ trợ kỹ thuật ngay tại thôn, bản theo phương châm “cầm tay chỉ việc”.

Giảm nghèo bằng khoa học công nghệ và chuyển đổi số không chỉ là một xu hướng, mà đang trở thành hướng đi tất yếu trong bối cảnh phát triển hiện nay. Khi người dân được trao công cụ phù hợp, được trang bị kỹ năng cần thiết và được kết nối với thị trường, họ hoàn toàn có thể chủ động vươn lên, thoát nghèo một cách bền vững và tự tin hơn trên con đường phát triển.

×