Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Tự hào hạt gạo Việt Nam

Những hạt gạo thời chiến

Vào những năm 1970, thời con gái tôi được giao nhiệm vụ cung cấp thông tin, tài liệu từ nội thành về căn cứ Cách mạng. Đoạn đường từ Mỹ Tho đến Cai Lậy không xa, nhưng thời điểm đó để đi đến điểm hẹn phải mất gần một ngày. Vùng đất rộng người thưa, đồng ruộng mênh mông, kênh rạch chằng chịt. Tôi theo người dẫn đường rồi run rẩy đi qua nhiều cây cầu khỉ cao liêu xiêu, lắc lư, dưới chân là dòng nước phù sa đục ngầu chảy xiết. Tôi xắn quần lội ruộng, băng đồng. Khi đến căn cứ thì trời chạng vạng tối, người đầy bùn đất, mệt lả.

Buổi sáng ông bà chủ nhà rủ tôi cùng ông bà đi làm đồng. Con trai của ông bà trạc tuổi tôi, trông vạm vỡ, lực điền có gương mặt hiền, ít nói, vác trên vai bao lúa làm giống đã ươm lên mầm, thỉnh thoảng lén nhìn về phía tôi. Đoạn đường từ nhà đến thửa ruộng để sạ lúa gần cả cây số. Lúa giống đến nơi được đổ ra những cái thúng đan bằng tre. Ông bà đội chiếc khăn rằn, xắn quần rồi ôm cái thúng lúa giống lội xuống ruộng sạ. Ruộng được cày sẵn trước đó, phẳng, xâm xấp nước, đầy bùn. Anh con trai thì ở trên bờ, cầm cái cuốc xới cỏ dại và đắp thêm đất cho bờ ruộng thêm sạch, thẳng.

Tôi ngồi tránh nắng dưới tán cây trâm bầu gần đó, ríu rít tiếng chim hót gọi bạn thật là thơ, quang cảnh này ở phố thị không thể có. Nắng càng lúc lên cao, những giọt mồ hôi ướt đẫm trên lưng, vai áo, rơi trên mặt của ông bà, của anh càng nhiều làm tôi càng thấy thương họ hơn. Để có được hạt gạo, người nông dân vất vả vô cùng. Những nắm cơm mo cau kèm muối lạc mà bà đã tỉ mỉ chuẩn bị từ rất sớm để đi làm đồng nó trắng, dẻo và thơm ngon. Sau này, bà có hướng dẫn cho tôi làm. Tôi cũng làm được, nhưng cơm mo cau của tôi không ngon bằng của bà làm. Tôi mang cơm và nước trà đã mang theo từ nhà mời họ dùng, ngoài ra không biết phải làm gì hơn.

Ông bà làm ruộng, thu hoạch lúa rồi mang đi xay xát thành gạo. Những hạt gạo trắng tinh chia thành nhiều túi, chỉ để lại cho gia đình một phần. Phần lớn được gửi vào căn cứ để nuôi quân. Mỗi khi có đoàn bộ đội ngang qua nhà là ông bà mang gạo ra tặng cho đến túi gạo cuối cùng.

Tôi đâu biết rằng ông bà rủ tôi cùng đi làm đồng là muốn se duyên cho tôi với người con trai của ông bà. Từ đó, dù nguy hiểm tôi vẫn siêng đi công tác ở căn cứ hơn! Nhiều lần cùng ra đồng với gia đình cho đến khi ruộng mạ lên xanh, lúa trổ đòng đòng, rồi chuyển sang màu vàng vào vụ thu hoạch, phụ chia gạo ra thành nhiều túi. Đã trở thành con dâu trong gia đình của tía má từ lúc nào không hay.

Ngày tiễn anh lên đường đi bộ đội, tôi làm cơm nắm mo cau gửi cho anh mang theo. Giống như ngày trước má đã làm cơm nắm mo cau gửi cho tía trong ngày thoát ly gia đình đi kháng Pháp. Ông bị thực dân Pháp bắt, đày ra Côn Đảo, bị dùng nhục hình để tra khảo, bỏ đói trong buồng biệt giam. Tía nói nhớ đến món cơm nắm mo cau của má đến da diết.

Tết năm 1973, chồng tôi hy sinh. Trước khi đến Mỹ Tho, tía dặn má phải giấu kín sợ ảnh hưởng đến thai nhi. Nhưng khi vừa nhìn thấy mặt tôi, má đã để túi gạo là quà từ Cai Lậy xuống ở cửa rồi chạy đến một tay ôm, một tay sờ vào bụng bầu của tôi, òa khóc. Tôi chợt hiểu ra, bàng hoàng đón nhận tin xấu.

Kể từ đó tôi sinh con một mình và ở vậy cùng những túi gạo của tía má đều đặn gửi về để nuôi con cho đến ngày khôn lớn.

Từ những hạt gạo cho ra món ăn gây thương nhớ

Ngoài món cơm nắm mo cau, tía má thường làm nhiều món khác được chế biến từ gạo, món đặc trưng của vùng sông nước miền Tây để đãi con dâu và cháu nội mỗi khi về thăm.

Món bánh xèo có nhân thịt vịt xiêm. Khi biết tin mẹ con tôi về, tía má đã chuẩn bị ngâm gạo từ đêm hôm trước. Sáng sớm hôm sau mang ra chiếc cối đá bên hiên sau nhà xay thành bột để chiên làm bánh. Vịt xiêm ở nhà nuôi sẵn. Tôi có nhiệm vụ hái rau cải, bông điên điển, đọt điều, lá lộc vừng non mướt mọc ở ven sông và làm nước mắm thật ngon để ăn kèm với bánh.

Món bánh canh bột xắt vịt xiêm. Vẫn dùng bột làm từ hạt gạo xay trên chiếc cối đá. Sau đó, bột được nhào nặn, luộc; trải qua rất nhiều công đoạn. Tía dùng cái chai bằng thủy tinh nặn bột xung quanh rồi dùng dao xắt thành từng sợi. Vì làm thủ công, sợi bánh canh không đều nhưng lại rất thơm ngon.

Con trai tôi thích nhìn ông bà nội thực hiện các công đoạn bánh được làm từ gạo thu hoạch ở ruộng nhà. Tuy vất vả nhưng tía má đã gửi hết tình cảm của mình vào trong món cho con dâu, cháu nội.

Nay tía má đã qua đời. Má được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Mỗi lần giỗ, cúng cơm cho tía má trên bàn thờ, ngoài cơm, không thể thiếu món bánh xèo nhân vịt xiêm hay món bánh canh vịt bột xắt làm từ hạt gạo. Nhìn món được bày ra bên làn sương khói của nén nhang trầm, trong lòng tôi lại dâng lên niềm thương nhớ khôn nguôi đến những người đã từng vất vả trên cánh đồng ngày ấy, nay đã khuất xa.

Những hạt gạo Việt thời bình vươn ra khắp thế giới

Về quê xưa của tía má, những cánh đồng lúa nay đã được cơ giới hóa, máy móc hiện đại được thay cho sức người ở tất cả các khâu, gia tăng năng suất và giá trị của hạt gạo. Tôi hít thật sâu vào lồng ngực mùi của lúa, của rơm rạ, mùi của quê hương đang vươn mình lớn dậy. Tự hào nhìn những dòng xe container chở những hạt gạo của quê nhà nối đuôi nhau hối hả trên cao tốc Mỹ Thuận về Thành phố Hồ Chí Minh để kịp cập cảng xuất ngoại.

“Gạo đem vào giã bao đau đớn

Gạo giã xong rồi, trắng tựa bông

Sống ở trên đời người cũng vậy

Gian nan rèn luyện mới thành công”.


Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tôi tâm đắc với bài thơ “Giã gạo” được trích trong tập thơ "Nhật ký trong tù" của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nguyện mình được là một hạt gạo của quê nhà. Khi tôi chết, muốn tro cốt tôi được rải xuống cánh đồng để làm cho lúa xanh hơn, cho ra hạt gạo mẩy, kết tinh căng đầy hơn.

Là vợ liệt sĩ, làm mẹ đơn thân, tôi luôn vượt khó. Hiện tôi là chủ nhà trọ cho thuê tháng với hơn 100 khách trọ chủ yếu là học sinh, sinh viên và công nhân thuê ở ngoại ô Mỹ Tho. Sáng kiến "Nâng cao nhận thức của người thuê trọ về chủ trương giữ gìn môi trường xanh thông qua hoạt động Nhà trọ xanh vì cộng đồng" của tôi được giới thiệu trên báo Tuổi Trẻ ngày 25/10/2024 và nội dung hoạt động được Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tiền Giang công nhận trong phong trào thi đua “Đoàn kết sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, hội nhập quốc tế" năm 2024.

Nhớ lời dạy của tía má, như bao người nông dân khác trên quê hương hình chữ S này, tôi trân quý giá trị của từng hạt gạo tựa những viên ngọc trắng trong. Định kỳ hoặc đột xuất tôi đều gửi những túi gạo đong đầy tình yêu thương của gia đình đến người già neo đơn, trẻ em nghèo hoặc người có hoàn cảnh khó khăn ở nhà trọ và xung quanh. Cuối năm 2025, tôi đã gửi 100 túi gạo thơm bằng tấm lòng của cụ bà U90 người miền Tây đến với đồng bào miền Trung ruột thịt bị thiên tai thông qua Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đồng Tháp. Tôi kỳ vọng hạt gạo Việt sẽ tiếp tục tỏa sáng, là một trong những thương hiệu nổi tiếng trên trường quốc tế; Việt Nam là cường quốc xuất khẩu gạo; người nông dân Việt giàu hơn, đất nước sẽ mạnh hơn. Tôi mong chờ đến ngày kỷ niệm 100 năm Quốc khánh thì Việt Nam sẽ hóa rồng, tự tin sánh vai với bạn bè cường quốc khắp năm châu.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×