Vì sao một làng cổ nghìn năm ở tỉnh Ninh Bình mới (địa phận Hà Nam trước đây) thà mất nghề còn hơn truyền cho con rể?

"Lời nguyền" giữ nghề trống Đọi Tam-làng cổ Hà Nam và các xưởng sản xuất triệu đô

Nghề làm trống Đọi Tam, phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình mới (địa phận xã Đọi Sơn, thị xã Duy Tiên, tỉnh Hà Nam trước đây) có lịch sử gắn liền với dòng chảy văn hóa Việt hơn một thiên niên kỷ.

Chia sẻ với PV Báo Dân Việt, bà Đỗ Thị Nguyệt - Chi hội trưởng Chi hội Nông dân tổ dân phố Đọi Tam xác nhận về quy định nghiêm ngặt của làng:

“Nghề này chỉ truyền cho con trai, không truyền cho con rể là có thật. Thực tế tại địa phương đã có 5 đến 6 hộ tự đánh mất nghề, chịu cảnh 'tàn rụi' cũng bởi việc truyền bí kíp cho người ngoài hoặc con rể”.

Theo bà Nguyệt, dù không có văn bản quy định bắt buộc, nhưng các thế hệ người làm nghề ở đây đều thầm hiểu và coi đó là một "luật bất thành văn" để bảo vệ tinh hoa dòng tộc.

Hiện nay, tổ dân phố Đọi Tam có 75 cơ sở sản xuất trống và các sản phẩm gỗ (bom rượu, bồn tắm...), với khoảng 1.000 lao động địa phương có việc làm ổn định từ nghề này. Thu nhập bình quân từ 10 - 15 triệu đồng/người/tháng.

Từ tiếng trống dâng vua Lê Đại Hành đến biểu tượng văn hóa

Qua tìm hiểu, tổ nghề trống Đọi Tam là hai anh em ông Nguyễn Đức Năng và Nguyễn Đức Bản. Mùa xuân năm Thiên Phúc thứ 7 (987), khi vua Lê Đại Hành về cày ruộng Tịch điền dưới chân núi Đọi, hai cụ đã hạ cây mít trong vườn, thịt trâu lấy da làm trống dâng vua.

Tiếng trống vang rền như sấm động một góc trời năm ấy đã thuyết phục nhà vua. Sau lễ, hai cụ truyền nghề lại cho dân làng, khai sinh ra ngôi làng làm trống danh tiếng bậc nhất Việt Nam.

Anh Phạm Văn Tuấn, chủ một cơ sở sản xuất lớn tại làng, chia sẻ: “Tôi theo nghề nhiều năm, nay đã áp dụng máy móc vào một số công đoạn để tăng năng suất.

Sản phẩm làm ra đều, đẹp nên tiêu thụ rất thuận lợi. Xưởng của tôi hiện tạo việc làm cho 10 lao động với thu nhập từ 15 - 20 triệu đồng/tháng”.

Tuyệt kỹ "da trâu tang mít, đánh ít kêu nhiều"

Để tạo ra một chiếc trống Đọi Tam "vừa có sắc, vừa có thanh", các nghệ nhân phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt gồm 3 công đoạn chính: Làm da, làm tang và bưng trống.

Cụ thể, làm da phải chọn da trâu cái già, bào mỏng màng, ngâm nước khử mùi rồi phơi khô. Lớp da ngoài cùng làm trống đại, lớp da dưới tận dụng làm trống cho trẻ em.

Tiếp đến làm tang (thân trống), thường sử dụng gỗ mít già, không cong vênh. Dăm trống được gọt tỉ mỉ theo độ cong nhất định để khi ghép lại phải khít như tạc, không một kẽ hở. Nghệ nhân còn dùng sơn ta miết vào khe để đảm bảo trống kín hoàn toàn.

Công đoạn cuối cùng là bưng trống, đây là khâu khó nhất. Không chỉ là căng da lên mặt gỗ, người thợ phải có "đôi tai trời phú" để thẩm định tiếng trống, biết điều chỉnh sao cho âm thanh đúng nốt nhạc trong dàn nhạc cụ.

"Nghề này đòi hỏi sự kỹ lưỡng từ khâu chọn gỗ mít già đến việc thuộc da trâu sao cho căng đúng độ. Chỉ cần lệch một li, tiếng trống sẽ không còn độ vang xa đặc trưng," ông Phạm Văn Lý, một nghệ nhân có nhiều năm tuổi nghề, khẳng định.

Không dừng lại ở những chiếc trống đình chùa hay trống trường truyền thống, người dân Đọi Tam nay đã linh hoạt sáng tạo thêm nhiều sản phẩm như: Bồn tắm gỗ, chậu ngâm chân, bom rượu vang...

Giá thành sản phẩm tại đây rất đa dạng, từ vài trăm nghìn đồng cho trống trung thu đến hàng chục triệu đồng cho những chiếc trống đại đặt hàng riêng. Với phương châm giữ gìn cốt cách nhưng không ngừng cải tiến mẫu mã, trống Đọi Tam (phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình) giờ đây không chỉ là vật dụng mà đã trở thành biểu tượng văn hóa, góp mặt trong nhiều sự kiện trọng đại của quốc gia.

×