Bài dự thi "Việt Nam trong tôi": Làng gọi tôi về

Nhớ lụt...

Không sinh ra ở đây, chỉ là hay về thăm bà tôi và họ hàng nên tôi cùng chị em trong nhà gắn bó với làng, cứ nhận Ném Thượng là làng mình, bắt đầu từ đầu thu năm 1957, khi tôi lên 6, từ Hà Nội về làng.

Đó là một đêm sợ hãi. Tôi đang ngủ say bỗng dồn dập tiếng những bước chân chạy huỳnh huỵch trong ngõ cùng tiếng người hô hoán, tiếng trẻ con khóc, tiếng lợn, gà kêu làm tôi tỉnh giấc, hốt hoảng gọi bà. Bà tôi vừa mở cửa thì ngoài sân vang lên lời cả đàn ông, đàn bà: “Ngập mất hết cả nhà tôi rồi!”; “Mất cả làng rồi!”. Bà tôi ra bế một đứa bé và bảo mọi người đem quần áo, thóc, khoai vào buồng, thả lợn vào một ngăn chuồng lợn nhà tôi…

Vừa hướng dẫn mọi người, bà vừa nói: “Nhanh lên, để quay về mang chuyến nữa. Được ít nào hay ít đó. Đói to đấy”.

Thấy tôi chạy ra, bà bảo: “Trỡi (dậy) làm gì. Làng bị nước lụt, mọi người chạy lên núi mình ở nhờ ít ngày. Thôi đi ngủ đi!”.

Lụt là gì? Đứa trẻ như tôi sao biết. Sáng ra, chị em tôi rủ nhau xuống rìa núi. Nước ngập trắng tất cả đồng trên đồng dưới. Phía làng chỉ còn mấy ngọn đa, ngọn tre nhô lên. Rồi nước có ngập cả núi nhà mình không ? Mấy chị em tôi hỏi nhau…

Lụt là gì? Chỉ ngay bữa cơm trưa hôm ấy, chiếc nồi đồng to của bà tôi đã đầy chặt khoai sọ, cơm chỉ vỏn vẹn hơn một bát. Bà tôi lệnh cho các cô, các chú và cả chị tôi chỉ được ăn khoai, riêng tôi có được thêm nửa bát cơm. Bà bảo nước còn lâu mới rút, thóc gạo vụ rồi không còn mấy mà vụ mùa tới thế là mất trắng. Mà khoai sọ cũng còn phải chia cho các nhà dưới làng chạy lụt lên…

Nhưng lụt lại đem đến cho tôi những niềm vui mới. Có đông trẻ con chơi. Bọn chúng thích đồ chơi tôi mang về. Những hòn bi ve thủy tinh lóng lánh xanh đỏ, chiếc ô tô be bé bằng gỗ. Tôi thì thích những trò nghịch và đồ chơi chúng tự làm. Chiếc kèn bằng lá chuối cuộn lại, con trâu “nghé ọ” bằng lá mít. Rồi khẩu súng bằng cọng lá chuối, đặc biệt hơn là thanh gươm vót từ thân tre có thuốc đỏ bôi ở phần lưỡi. Tôi đeo súng, múa gươm hét lên : “Hãy xem ta đây” y như các chú diễn tuồng hôm trước ở dưới làng. Người lớn bảo cháu đổi đồ chơi của mình đi là dại, nhưng tôi chả biết thế nào là dại, là khôn, cứ chơi cùng chúng là thích, nhất là những lần tôi thắng trong chơi chọi gà bằng cỏ, trò trốn tìm hay đánh trận giả.

Một lần đám trẻ dưới làng đẩy một đứa người nhỏ ngang tôi ra thách đấu vật. Nó tên Sùng. Tôi đành liều lao vào ôm nó trong tiếng hò reo của bọn trẻ. Và tôi thắng. Tiếng reo hò càng to hơn. Từ đấy đến sau này, tôi chẳng sợ đứa nào bắt nạt.

Thế đấy, chuyện trẻ con của tôi, ký ức tuổi thơ từ những lần về quê giúp tôi lớn dần lên và mở ra sự gắn bó của tôi với làng. Khi trưởng thành, tôi mới hiểu thêm nhiều về nhà mình, họ hàng và làng mình. Thực ra, quê gốc của nhà tôi là làng - phố Thị Cầu thuộc thị xã Bắc Ninh. Khi giặc Pháp quay lại đánh chiếm nước ta, bố tôi, chú tôi, hai người con lớn đều đã vào bộ đội và bà tôi dắt díu các cô chú tản cư về làng Ném Thượng, cách Thị Cầu chừng 6-7 cây số.

Không còn làng nữa!

Ném Thượng thuần nông nghèo lắm. Từ bìa đậu phụ đến tấm bánh đa, bánh đúc, cân bún, viên kẹo bột… cũng phải mua từ Ném Tiền, thôn Đoài… trong khi thứ bán được tiền chỉ là khoai, thóc, con lợn, con gà, quả mít, quả ổi… Mà phải gánh đến tận chợ Và, chợ Tỉnh xa dăm bảy cây số mới bán được.

Vì nghèo chăng nên cũng là làng quan họ, song chả so được với làng Diềm, làng Bò Sơn, làng Lim hay Thị Cầu quê gốc nhà tôi. Cũng vì nghèo, ít giao du, giao lưu nên dân làng ít hiểu biết, phần nhiều u tối. Phần đông người dân không biết chữ; cả làng không có ai học hết tiểu học như bố và chú tôi. May mà từ sau Cách mạng Tháng Tám, nhiều lớp bình dân học vụ được mở, nhiều người trẻ và trung niên rồi cũng biết đọc, biết viết…

Nhưng làng Ném Thượng dám dỡ cả ngôi chùa và nhiều ngôi nhà có gỗ để đem ra ngăn cản xe ô tô của quân Pháp trên đường 38.

Làng đã cưu mang nhiều gia đình đến tản cư và như nhà bà tôi và mấy nhà khác còn được có đất làm vườn, làm nhà trên núi Nghè, lại được chia ruộng ở cánh đồng tốt cỡ thượng đẳng điền. Rồi các chú, các cô nhà tôi đều lần lượt có gia đình riêng, vợ hay chồng của họ đều là người Ném Thượng.

Khi đế quốc Mỹ mở cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân ra miền Bắc, bố mẹ tôi chia các con ra làm hai nhóm, rời Hà Nội đi sơ tán về quê ngoại tại Vũ Yển (Phú Thọ) và tôi cùng hai em về Ném Thượng. Lần về quê này, tôi thấy nhiều điều khác lạ. Trong chiến tranh mà làng tôi đông hẳn lên, nhất là xóm Núi Nghè nhà tôi. Bởi làng đã được chọn làm nơi trú ngụ của một trạm điều dưỡng thương bệnh binh. Những ngôi nhà mới xen vào, đường xóm lao xao tiếng người từ nhiều nơi, có cả Trung, Nam Bộ.

Trong khi đó, các chú, các cậu họ hàng tôi thì lại rời quê vào bộ đội, thanh niên xung phong. Người làng còn lại chỉ toàn người già, phụ nữ, trẻ con. Lần về sơ tán này chúng tôi không được ở nhà bà nội, những đứa trẻ từ một gia đình Hà Nội khác đã ở, đã được bà tôi chăm sóc. Nhà các cô cũng vậy. Chúng tôi được bà đưa đến ở nhà bà trẻ ở dưới làng. Có thêm những đứa trẻ từ Hà Nội, làng tôi thêm vui. Gì chứ rau, khoai, hoa quả thì cũng đủ đỡ đần nhau. “Đất lành, chim đậu”, bà tôi bảo thế.

Chiến tranh kéo dài, các cơ quan của bố mẹ tôi cũng sơ tán. Chúng tôi theo mẹ về nơi cơ quan sơ tán, ở và họ tại một làng phía nam Hà Nội. Đến mùa thu 1971, lại vỡ đê sông Đuống, lần nầy tại khu vực Cống Thôn. Làng Ném quê tôi lại chìm trong nước lụt, lúc này thì tôi đã là sinh viên, biết rồi nên tôi cũng như cả gia đình, tôi tin làng dù có nhiều thiệt hại song sẽ vượt qua thảm họa. Tôi yên tâm cùng cả khoa, cả trường ngày ngày sang vận chuyển gạo ở kho lớn gần ga Yên Viên bị ngập. Rồi tham gia vác đá chuyển xuống xà lan để hàn khẩu đê. Rồi cuốc xẻng, gồng gánh cùng bà con một xã bên Đông Anh đào đắp mương, phục hồi đồng ruộng bị cát lấp…

Năm sau thì tôi nhập ngũ, vào Nam ra Bắc. Mãi đến sau này, tôi mới có điều kiện về quê. Lúc này thì quê tôi đã nhộn nhịp hẳn lên. Cùng cả nước, làng tôi theo cơn gió mạnh Đổi mới, không chỉ làm nông mùa nào chắc mùa ấy mà còn mở thêm nhiều nghề; người làng còn biết bung đi làm ăn buôn bán ở Hà Nội, các tỉnh xa và xuất khẩu lao động. Làng đã không còn nhà tranh vách đất mà toàn nhà ngói, nhà gạch. Chẳng ai còn phải lo cái ăn. Đến ước mơ bao đời về bữa cỗ “giò cắn ngập răng” cũng trôi vào dĩ vãng. Thay vào đó là đủ thứ nem, chả, hải sản… Bữa cơm quê đã chẳng khác gì ở Hà Nội. Con gái cũng biết ăn diện, làm đẹp như gái Hà thành.

Những năm gần đây, làng Ném Thượng nghèo của chúng tôi lại giàu hẳn lên. Hàng loạt nhà máy dựng trên đất làng. Và nữa, làng đã thành khu, thành phường. Người lao động toàn nam thanh, nữ tú tứ xứ đổ về làm tại khu công nghiệp cũng chọn thuê trọ ở làng tôi. Một lần nữa, người dân nắc nỏm: “Làng mình đất lành chim đậu”.

Thế rồi, các cánh đồng, kể cả khu “thượng đẳng điền” không còn nữa mà các con đường nhựa ngang dọc đã phân thành các lô đất vuông vức, nhà kiểu phố dần mọc lên. Con đường vành đai 4 vùng Hà Nội hay đường sắt Hà Nội - Quảng Ninh sắp tới cũng sẽ cắt qua đây. Vườn cũng không còn nữa, nhà nhà đã xây nhà ở cho thuê. Bụi tre cuối cùng cũng đã bị phá đi… Làng không còn là làng nữa? Chúng tôi và nhiều người làng cũng xót xa.

Nhưng đình làng đã xây lại. Chùa Đại Bi trên đỉnh núi Chùa cũng xây mới. Lễ hội làng Ném Thượng ồn ào một thời vì cảnh chém lợn diễn ra chỗ đông người vẫn diễn ra đúng quy củ hằng năm khi việc chém lợn đã được đưa vào không gian riêng. Và năm nay thôi, chuyện làm bún bánh gây ô nhiễm môi trường đã không còn ở Ném Tiền (khu Tiền hiện tại). Và dường như không ai bảo ai mà nhà nào cũng giữ lại cái sân cùng chút đất quanh nhà. Bà thím và vợ chồng em họ tôi giữ được một mảnh vườn trồng rau và đặc biệt là cây vú sữa chú tôi đem từ miền Nam ra trồng từ sau ngày đất nước thống nhất nay đã thành đại thụ. Làng không còn cảnh sắc như xưa, nhưng hồn làng vẫn vẹn nguyên. Các em tôi từ Hà Nội hay những tỉnh xa và nước ngoài vẫn hẹn nhau ở làng. Trên cái sân gạch, tiếng hát quan họ lại vang, rền, nền, nảy đón đưa.

Nhân dịp kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh, Báo NTNN/Điện tử Dân Việt tổ chức cuộc thi viết "Việt Nam trong tôi", nhằm tạo một bức tranh đa sắc về hành trình 80 năm của đất nước – từ ngày khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến một Việt Nam hòa bình, vươn mình mạnh mẽ hôm nay.Đối tượng dự thi là toàn bộ công dân Việt Nam đang sinh sống tại Việt Nam và nước ngoài, người nước ngoài đang sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam.

Xem Thể lệ cuộc thi tại đây.

×